Ostatni mazur - Fragment =

Wi=EAce= j=20 wiadomo=B6ci

=20

Ksiazka: • Ostatni=20 mazur Andrew Tarnowski
Tytu=B3 = orygina=B3u:=20 The Last Mazurka. A Tale of War, Passion and Loss=20
Przek=B3ad: Katarzyna Ba=BFy=F1ska-Chojnacka = i Piotr=20 Chojnacki
Wydawnictwo: W.A.B.
Data wydania: luty=20 2008
Format: 14.2 x 20.2 cm, 408 stron
Oprawa twarda, ISBN:=20 978-83-7414-385-1

Cena: 40.41=20 zl
3D"Do

=20

Rozdzia=B3 1
Sekrety i z=B3owieszcze zwiastuny
=A6lub = Zofii nie by=B3=20 pierwszy, kt=F3remu towarzyszy=B3y z=B3owieszcze zwiastuny. 8 = lipca 1914 roku, w=20 dniu, kiedy pobierali si=EA jej rodzice, widmo wojny stawa=B3o = si=EA coraz=20 realniejsze. Dziesi=EA=E6 dni wcze=B6niej zamordowano w Sarajewie = arcyksi=EAcia=20 Franciszka Ferdynanda, dziedzica tronu austro-w=EAgierskiego, co = zapowiada=B3o=20 wielki konflikt mi=EAdzy Niemcami, Austro-W=EAgrami i Rosj=B1, = trzema imperiami,=20 kt=F3re rz=B1dzi=B3y Polsk=B1, podzieliwszy mi=EAdzy siebie jej = terytorium w drugiej=20 po=B3owie XVIII wieku. Wskutek tego nag=B3ego wybuchu wrogo=B6ci = najbli=BFsi=20 krewni m=B3odej pary mieszkaj=B1cy pod zaborem rosyjskim nie = dojechali na =B6lub=20 do znajduj=B1cego si=EA pod panowaniem Habsburg=F3w Krakowa, a to = z obawy, =BFe=20 wojna zastanie ich po niew=B3a=B6ciwej stronie granicy. =
Ceremonia odby=B3a=20 si=EA w gotyckim ko=B6ciele Mariackim, olbrzymiej bazylice pod = wezwaniem=20 Wniebowzi=EAcia Naj=B6wi=EAtszej Marii Panny, kt=F3ra wznosi si=EA = w rogu Rynku w=20 Krakowie, dawnej stolicy kr=F3l=F3w Polski. T=B3umy ksi=B1=BF=B1t, = hrabi=F3w i=20 szlachcic=F3w z ma=B3=BFonkami przygl=B1da=B3 si=EA, jak m=F3j = dziadek Hieronim=20 Tarnowski sk=B3ada=B3 przysi=EAg=EA ma=B3=BFe=F1sk=B1 pi=EAknej = Wadzie Zamoyskiej przed=20 ogromnym poliptykiem Wita Stwosza. Ten g=F3ruj=B1cy w prezbiterium = i=20 wzbudzaj=B1cy podziw gotycki zabytek rze=BCbiarstwa przedstawia = sceny z =BFycia=20 i =B6mierci Chrystusa oraz Matki Boskiej.
Po ceremonii = za=B6lubin orszak=20 weselny przeci=B1gn=B1=B3 wzd=B3u=BF Rynku, mijaj=B1c eleganckie = rezydencje i pa=B3ace=20 nale=BF=B1ce do arystokrat=F3w i mieszczan. Sz=B3y damy w = diademach i d=B3ugich=20 sukniach, panowie w jedwabnych p=B3aszczach wyko=F1czonych futrem, = w spodniach=20 wpuszczonych w d=B3ugie do p=F3=B3 =B3ydki buty, z szablami = brz=EAcz=B1cymi u boku i w=20 futrzanych czapkach ozdobionych egretami z drogich kamieni. = Przyj=EAcie=20 zosta=B3o zorganizowane w Pa=B3acu pod Baranami, wspania=B3ej = rezydencji przy=20 Rynku, nazwanej tak od rze=BCbionych baranich =B3b=F3w, = wspieraj=B1cych balkon nad=20 wej=B6ciem. Autografy ponad setki go=B6ci oraz teksty radosnych = m=F3w=20 wyg=B3oszonych z okazji za=B6lubin umieszczono na stronach = wielkiej, oprawnej=20 w sk=F3r=EA ksi=EAgi. Jej ok=B3adk=EA zdobi=B3a wyt=B3oczona = Leliwa – gwiazda i=20 p=F3=B3ksi=EA=BFyc – herb rodu Tarnowskich. M=B3oda para = otrzyma=B3a j=B1 od rodzic=F3w=20 Hieronima jako pami=B1tkow=B1 ksi=EAg=EA go=B6ci ich przysz=B3ego = domu.
Weselnicy=20 =B6wi=EAtuj=B1cy po=B3=B1czenie dw=F3ch historycznych rodzin, nie = wiedzieli, =BFe=20 prowadz=B1cy Wand=EA do o=B3tarza kuzyn Hieronima, Karol = Tarnowski, wyczuwa=B3 jej=20 op=F3r. Ani on, ani nikt z pozosta=B3ych go=B6ci nie mia=B3 = poj=EAcia, =BFe jeszcze=20 tej nocy rozegra si=EA dramat: z komnaty ma=B3=BFe=F1skiej w = krakowskiej=20 rezydencji wypad=B3, szlochaj=B1c, Hieronim, chwyci=B3 pistolet, = wycelowa=B3 sobie=20 w serce i strzeli=B3. Pocisk trafi=B3 w pier=B6 po lewej stronie, = ale omin=B1=B3=20 serce. Wanda przypad=B3a do m=EA=BFa le=BF=B1cego na pod=B3odze. = Rana okaza=B3a si=EA=20 powierzchowna, natomiast nast=EApstwa tego desperackiego = post=EApku dla=20 ma=B3=BFe=F1stwa by=B3y ogromne. Krewni u=B3o=BFyli Hieronima = ostro=BFnie w sypialni i=20 co=B6 szeptali o konieczno=B6ci przeprowadzenia zabiegu = chirurgicznego.=20 Dopiero po pokonaniu wielu problem=F3w zwi=B1zek zosta=B3 wreszcie = skonsumowany.
Wok=F3=B3 wypadku zapanowa=B3a w rodzinie zmowa = milczenia.=20 Chciano unikn=B1=E6 skandalu. Musia=B3o min=B1=E6 a=BF = osiemdziesi=B1t lat, zanim pad=B3o=20 cho=E6by s=B3owo na ten temat. To wuj Tomasz Zamoyski, bratanek = Wandy, pewnego=20 d=BFd=BFystego kwietniowego popo=B3udnia na pocz=B1tku lat = dziewi=EA=E6dziesi=B1tych XX=20 stulecia zdradzi=B3 mi ten sekret, w swoim mieszkaniu przy cichej=20 warszawskiej uliczce. Stary, schorowany, prawie niewidomy wujek = Tomek, jak=20 go nazywali=B6my, opowiedzia=B3 mi t=EA interesuj=B1c=B1 = anegdot=EA, dodaj=B1c, =BFe nie=20 powinno si=EA jej rozpowiada=E6. Nie mia=B3 w=B1tpliwo=B6ci, =BFe = przyczyn=B1 desperacji=20 Hieronima by=B3 uszczerbek na m=EAskim honorze, jakiego dozna=B3 w = noc po=B6lubn=B1=20 zar=F3wno wskutek niech=EAci Wandy do ma=B3=BFe=F1stwa z nim, jak = i z powodu braku=20 do=B6wiadczenia w sypialni.
Wszyscy, kt=F3rzy znali Hieronima i = Wand=EA,=20 uwa=BFali, =BFe do siebie nie pasuj=B1 i =BFe nie powinni byli = si=EA pobiera=E6.=20 Ma=B3=BFe=F1stwo zaaran=BFowa=B3y matki m=B3odej pary, kt=F3re = si=EA przyja=BCni=B3y. O ile=20 jednak Hieronim, uj=EAty urod=B1 Wandy, pokocha=B3 j=B1, o tyle = ona w og=F3le si=EA=20 nim nie interesowa=B3a. By=B3 dziewi=EA=E6 lat od niej starszy, = niski, nieco=20 ekscentryczny i nieprzewidywalny. Wprawdzie nie narzeka=B3 na = wygl=B1d, ale=20 w=B6r=F3d krakowskiej arystokracji mo=BFna by=B3o znale=BC=E6 = wielu du=BFo=20 przystojniejszych m=EA=BFczyzn. Poza tym Hieronim nale=BFa=B3 do = ludzi powa=BFnych,=20 chocia=BF przejawia=B3 poczucie humoru. By=B3 jednak synem jednej = z najbardziej=20 szanowanych par w Krakowie oraz dziedzicem znacznej fortuny, a to=20 stanowi=B3o wa=BFn=B1 zalet=EA w oczach owdowia=B3ej matki Wandy, = kt=F3rej finanse=20 pozostawia=B3y wiele do =BFyczenia.
Jako najm=B3odsze dziecko = starzej=B1cych=20 si=EA rodzic=F3w Hieronim zosta=B3 wychowany praktycznie jako = jedynak, g=B3=F3wnie=20 przez oddan=B1 mu, ale nieco ekscentryczn=B1 matk=EA. Wychowa=B3a = go w=20 konserwatywnych zasadach dziewi=EAtnastowiecznego katolicyzmu, = wedle kt=F3rych=20 za idea=B3 i cnot=EA uchodzi=B3a cielesna niewinno=B6=E6 i = pobo=BFno=B6=E6. Chocia=BF wi=EAc=20 =BFeni=B3 si=EA jako trzydziestolatek, nie mia=B3 =BFadnego = do=B6wiadczenia z=20 kobietami. Przez ca=B3e =BFycie w=B3a=B6ciwie zna=B3 jedn=B1 = kobiet=EA, Wand=EA.
Mia=B3=20 ciemne, faluj=B1ce w=B3osy, wysokie czo=B3o, du=BFy ko=B6cisty nos = oraz podkr=EAcone=20 do g=F3ry w=B1sy. Jako m=B3odzieniec wyr=F3=BFnia=B3 si=EA = mi=B3=B1 powierzchowno=B6ci=B1, lecz=20 to si=EA zmieni=B3o pod wp=B3ywem aury smutku otaczaj=B1cej jego = p=F3=BCniejsze =BFycie.=20 By=B3 prawdziwym d=BFentelmenem, honorowym i szczerym, o dobrym = charakterze.=20 Tego bezinteresownego i zasadniczego cz=B3owieka otacza=B3 nimb = prawdziwej=20 =B6wi=EAto=B6ci. Co rano uczestniczy=B3 we mszy, a ci, kt=F3rzy go = dobrze znali,=20 twierdzili, =BFe lepiej nadawa=B3by si=EA na ksi=EAdza ni=BF na = m=EA=BFa i=20 ojca.
Hieronim odebra=B3 staranne wykszta=B3cenie, by=B3 = znawc=B1 polskiej i=20 obcej literatury oraz historii staro=BFytnej i nowo=BFytnej. = M=F3wi=B3 p=B3ynnie po=20 niemiecku, francusku, =B3acinie, grecku, w=B3osku i hiszpa=F1sku. = Przez ca=B3e=20 =BFycie korespondowa=B3 z przyjaci=F3=B3mi po =B3acinie. Po = obiedzie lubi=B3 przy=20 kawie rozmawia=E6 w tym j=EAzyku. Mia=B3 nadzwyczajn=B1 = pami=EA=E6. Zapami=EAtywa=B3=20 stron=EA tekstu po dwukrotnym przeczytaniu. Recytowa=B3 z = pami=EAci d=B3ugie=20 fragmenty poezji i ca=B3e rozdzia=B3y prozy polskich i = zagranicznych autor=F3w –=20 najbardziej lubi=B3 Schillera. Uwielbia=B3 Wagnera i w k=B1pieli = zwyk=B3 =B6piewa=E6=20 barytonem ari=EA =B3ab=EAdzia z Lohengrina. By=B3 do tego = stopnia=20 staromodny, =BFe kuzyni nazywali go dziwakiem. Nienawidzi=B3 = samochod=F3w i=20 telefon=F3w, odmawia=B3 ich kupna i u=BFywania. Nigdy nie = rozpoczyna=B3 podr=F3=BFy w=20 poniedzia=B3ek ani nie robi=B3 nic wa=BFnego w trzynastym dniu = miesi=B1ca.
Przy=20 tym wszystkim mia=B3 w sobie co=B6 z choleryka. Zdarza=B3o mu = si=EA wybucha=E6=20 gniewem, krzycze=E6 i wymachiwa=E6 r=EAkami. Te napady z=B3o=B6ci = mija=B3y szybko i=20 bez powa=BFniejszych konsekwencji. W opiniach pozostawa=B3 = dogmatyczny i do=B6=E6=20 ograniczony, trwa=B3 przy swoich sztywnych zasadach i nie = potrafi=B3 p=F3j=B6=E6 na=20 kompromis, czasami wi=EAc w rozumowaniu dochodzi=B3 do absurdu. = Jako zagorza=B3y=20 monarchista dyskutowa=B3 pewnego razu o zaletach monarchii ze = swoim=20 siostrze=F1cem. Dyskusja stawa=B3a si=EA coraz gor=EAtsza, w = ko=F1cu Hieronimowi=20 zabrak=B3o argument=F3w, rzek=B3 wi=EAc zdesperowany: = „Ale=BF Romanie, nie=20 zapominaj, =BFe Jezus powiedzia=B3: «Przyjd=BC, kr=F3lestwo = twoje», a nie:=20 «Przyjd=BC, demokracjo twoja»”.
Za=BFarcie = sprzecza=B3 si=EA z w=B3asn=B1 matk=B1,=20 kt=F3ra lubi=B3a porozmawia=E6 o polityce i sprawach = spo=B3ecznych, ale by=B3a=20 nieugi=EAta i akceptowa=B3a wy=B3=B1cznie ultrakonserwatywne = pogl=B1dy swego m=EA=BFa.=20 Starsze siostry Hieronima obwinia=B3y j=B1 za to, =BFe = zaszczepi=B3a w nim=20 nietolerancj=EA i ciasne pogl=B1dy, przez co sta=B3 si=EA ma=B3o = elastyczny w=20 radzeniu sobie z lud=BCmi i problemami.
Wanda z kolei by=B3a = niez=B3omn=B1=20 kobiet=B1 o niezwykle silnej woli i wielkiej pewno=B6ci siebie. = Wierzy=B3a w=20 bezwzgl=EAdn=B1 samodyscyplin=EA i nie tolerowa=B3a s=B3abo=B6ci = pod =BFadn=B1 postaci=B1=20 ani u siebie, ani u innych. =AFelazna samokontrola i niezwyk=B3a = odwaga=20 pomog=B3y jej pokona=E6 wszelkie przeciwno=B6ci, jakie spad=B3y na = ni=B1 w XX wieku.=20 Zarazem jednak pozosta=B3a egocentryczna i twarda w uczuciach. = Poniewa=BF by=B3a=20 najm=B3odsza z sz=F3stki rodze=F1stwa, a ojciec zmar=B3, kiedy = mia=B3a siedem lat,=20 robi=B3a, co chcia=B3a, nie troszcz=B1c si=EA zupe=B3nie o uczucia = innych, zawsze=20 przekonana o w=B3asnej s=B3uszno=B6ci i niedbaj=B1ca zupe=B3nie o = to, czy nie=20 przysparza komu=B6 problem=F3w i cierpienia. Pod pewnymi = wzgl=EAdami godna=20 podziwu, a przy tym niezwykle =B6mia=B3a i samowolna, stanowi=B3a = zupe=B3ne=20 przeciwie=F1stwo kochaj=B1cej i oddanej towarzyszki =BFycia, = jakiej potrzebowa=B3=20 Hieronim.
Kiedy w 1914 roku brali =B6lub, Wanda, w ka=BFdym = calu=20 arystokratka by=B3a pi=EAkno=B6ci=B1: wysoka, smuk=B3a, o = kasztanowych w=B3osach,=20 delikatnych rysach i wiotkiej sylwetce, pe=B3na uroku, bystra, = mi=B3o=B6niczka=20 sztuki i pi=EAkna. Kocha=B3a przepych i wy=BFsze sfery. Nie = mog=B3o jej spotka=E6=20 nic gorszego ni=BF wyjazd na zapad=B3=B1 wie=B6 z powa=BFnym, = sztywnym i bardzo=20 religijnym cz=B3owiekiem, takim jak Hieronim, kt=F3ry by=B3 = najszcz=EA=B6liwszy,=20 kiedy w wygodnych tweedach i stosownych butach, godzinami = je=BCdzi=B3 konno po=20 okolicznych lasach. Wanda w rzeczywisto=B6ci kocha=B3a m=B3odego = Adama Szembeka=20 i chcia=B3a wyj=B6=E6 za niego, ale matka uzna=B3a, =BFe to nie = jest wystarczaj=B1co=20 dobra partia dla c=F3rki.
Rodzina Hieronima cieszy=B3a si=EA = wielkim=20 presti=BFem w Krakowie i ca=B3ej Galicji – prowincji = w=B3=B1czonej w XVIII wieku=20 do cesarstwa austriackiego, obejmuj=B1cej Krak=F3w, po=B3udniow=B1 = Polsk=EA i cz=EA=B6=E6=20 ziem wsp=F3=B3czesnej zachodniej Ukrainy, od wiek=F3w = stanowi=B1cych terytorium=20 Polski – nie tylko ze wzgl=EAdu na przodk=F3w, kt=F3rzy = nale=BFeli do ma=B3opolskich=20 mo=BFnow=B3adc=F3w i odegrali znacz=B1c=B1 rol=EA w z=B3otym = okresie dziej=F3w Polski (od=20 XIV do XVI stulecia), ale tak=BFe dlatego, =BFe ojciec Hieronima = sam zyska=B3=20 wielk=B1 s=B3aw=EA, matka za=B6 pochodzi=B3a z niezmiernie bogatej = szlacheckiej=20 rodziny.
Ojciec Hieronima, profesor Stanis=B3aw Tarnowski, = by=B3 – co=20 rzadkie w kr=EAgach szlacheckich – uznanym uczonym i = czo=B3owym=20 przedstawicielem =BFycia politycznego i umys=B3owego w Galicji = przed 1914=20 rokiem, cz=B3owiekiem otoczonym kultem przez krakowskich = konserwatyst=F3w. U=20 schy=B3ku XIX wieku grupa ta spotyka=B3a si=EA w czwartki na = obiadach wydawanych=20 na jego cze=B6=E6 w krakowskiej resursie. By=B3 historykiem = literatury polskiej,=20 p=B3odnym literatem, my=B6licielem politycznym i = wsp=F3=B3za=B3o=BFycielem wp=B3ywowego=20 ugrupowania nazywanego sta=F1czykami, a tak=BFe wytrawnym = m=F3wc=B1 znanym z=20 patriotyzmu i porywaj=B1cych wyst=B1pie=F1, kt=F3re wywo=B3ywa=B3y = westchnienia dam.=20 Udowodni=B3 sw=F3j patriotyzm: jako m=B3ody cz=B3owiek zosta=B3 na = rok uwi=EAziony=20 przez w=B3adze austriackie za pomoc finansow=B1 udzielon=B1 = skazanemu na pora=BFk=EA=20 powstaniu w zaborze rosyjskim w 1863 roku.
Od tamtej pory = sp=B3ywa=B3y na=20 niego zaszczyty. O jego s=B3awie =B6wiadczy=B3 fakt, =BFe w 1900 = roku zosta=B3=20 pierwszym rektorem Uniwersytetu Jagiello=F1skiego w Krakowie, = najstarszej=20 polskiej uczelni, kt=F3rego wybrano na drug=B1 kadencj=EA. Na = akcie=20 za=B3o=BFycielskim Uniwersytetu figuruj=B1 imiona jego przodk=F3w, = a w 1900 roku,=20 z okazji pi=EA=E6setlecia uczelni to on przewodniczy=B3 = uroczysto=B6ciom. By=B3=20 r=F3wnie=BF prezesem Polskiej Akademii Umiej=EAtno=B6ci, = cz=B3onkiem Sejmu=20 galicyjskiego we Lwowie i cesarskiej Izby Pan=F3w w Wiedniu, jak = r=F3wnie=BF=20 tajnym radc=B1 dworu cesarza Franciszka J=F3zefa.
Profesor = b=EAd=B1c drobnej=20 budowy cia=B3a, mia=B3 du=BF=B1 g=B3ow=EA o klasycznym profilu i = d=B3ugie siwe w=B3osy=20 oraz roz=B3o=BFyst=B1 brod=EA, co nadawa=B3o mu niezwyk=B3y = wygl=B1d, a przejawiana=20 zarozumia=B3o=B6=E6 i kwiecisto=B6=E6 stylu czyni=B3y ze=F1 = =B3atwy cel satyryk=F3w i=20 karykaturzyst=F3w. Jako cz=B3owiek pozbawiony poczucia humoru, = ma=B3om=F3wny i=20 czu=B3y na punkcie swojej godno=B6ci, =B3atwo si=EA obra=BFa=B3 i = bezlito=B6nie t=EApi=B3=20 swoich krytyk=F3w oraz wydawnictwa, kt=F3re o=B6miela=B3y si=EA = publikowa=E6 ich=20 satyry.
=AFona Stanis=B3awa, z domu hrabina R=F3=BFa Maria = Branicka,=20 odziedziczy=B3a cz=EA=B6=E6 wielkich posiad=B3o=B6ci, kt=F3re jej = rodzina otrzyma=B3a pod=20 koniec XVIII wieku od carycy Katarzyny II w uznaniu zas=B3ug = politycznych.=20 Powszechnie nazywana Imci=B1, uczuciowa, pe=B3na dobrych intencji, = o=20 szesna=B6cie lat m=B3odsza od m=EA=BFa (ale mimo to =BFyli zgodnie = i w mi=B3o=B6ci),=20 uwielbia=B3a go i uwa=BFa=B3a, =BFe nie by=B3by zdolny uczyni=E6 = co=B6 z=B3ego.
Imcia=20 by=B3a roztrzepana i wsp=F3=B3cze=B6ni cz=EAsto z niej podkpiwali, = a Hieronim=20 najwyra=BCniej po niej odziedziczy=B3 ekscentryczno=B6=E6. Zawsze = si=EA sp=F3=BCnia=B3a,=20 wi=EAc kr=B1=BFy=B3 dowcip, =BFe kiedy zosta=B3a zaproszona na = W=EAgry na chrzciny=20 pierwszego wnuka, zd=B1=BFy=B3a akurat na chrzciny drugiego. Z = uwagi na=20 dziwaczny spos=F3b chodzenia – energicznie podrygiwa=B3a, = unosz=B1c si=EA z pi=EAty=20 na palce, jakby chcia=B3a wzlecie=E6 w powietrze, z g=B3ow=B1 w = chmurach i=20 anielskim u=B6miechem na twarzy – austriaccy przyjaciele = nazywali j=B1=20 =BFartobliwie ta=F1cz=B1cym kangurem. W m=B3odo=B6ci s=B3yn=EA=B3a = z pi=EAknego profilu=20 (przypomina=B3a nieszcz=EAsn=B1 francusk=B1 kr=F3low=B1 Mari=EA = Antonin=EA), ale do 1914=20 roku straci=B3a urod=EA i sta=B3a si=EA kobiet=B1 w =B6rednim = wieku, w bezkszta=B3tnej=20 czarnej sukni – ulubionym stroju krakowskich = matron.
Krakowsk=B1=20 rezydencj=B1 m=B3odej pary by=B3a historyczna posiad=B3o=B6=E6 = nazywana Szlakiem,=20 wybudowana w XVI wieku jako g=B3=F3wna stacja kr=F3lewskiej = poczty. Nazw=EA sw=B1=20 wzi=EA=B3a od starego szlaku, jakim sprowadzano do miasta cia=B3a = polskich=20 kr=F3l=F3w, kt=F3rzy zmarli z dala od stolicy. Zgodnie ze = zwyczajem ich zw=B3oki=20 spoczywa=B3y we dworze przez noc, zanim zosta=B3y wniesione w = obr=EAb miejskich=20 mur=F3w i pochowane.
W ostatnich latach XIX wieku Szlak = przyci=B1ga=B3=20 mn=F3stwo ludzi z towarzystwa, zar=F3wno dzi=EAki s=B3awie i = pochodzeniu=20 profesora, jak te=BF bogactwu Imci, a tak=BFe za spraw=B1 ich = dw=F3ch c=F3rek na=20 wydaniu. O zaproszenia zabiega=B3o krakowskie towarzystwo i = go=B6cie z ca=B3ej=20 Polski, zw=B3aszcza podczas karnawa=B3u, kiedy w Krakowie przez = ca=B3y miesi=B1c=20 organizowano huczne ca=B3onocne bale. Za ka=BFdym razem, gdy = profesor i Imcia=20 wydawali przyj=EAcie, w ge=B6cie pobo=BFnej filantropii sk=B3adali = na r=EAce swego=20 przyjaciela, brata Alberta Chmielowskiego, za=B3o=BFyciela zakonu = albertyn=F3w,=20 kwot=EA odpowiadaj=B1c=B1 r=F3wnowarto=B6ci koszt=F3w zabawy. = Zakon opiekowa=B3 si=EA=20 ubogimi i bezdomnymi, a brat Albert po latach zosta=B3 wyniesiony = na o=B3tarze=20 przez papie=BFa Jana Paw=B3a II.
Imcia nie przejmowa=B3a si=EA = zbytnio=20 prowadzeniem gospodarstwa. Nikt nigdy nie wiedzia=B3, ile os=F3b = zasi=B1dzie do=20 obiadu w Szlaku. Go=B6cie zbierali si=EA w gabinecie profesora, = niewielkiej,=20 ale uroczej gotyckiej komnacie z masywnym filarem po=B6rodku, = podpieraj=B1cym=20 sklepienie sufitu. Na =B6cianach wisia=B3y wschodnie kobierce i = obrazy Jana=20 Matejki oraz innych polskich artyst=F3w. Na p=F3=B3kach = t=B3oczy=B3y si=EA ksi=B1=BFki, a=20 wygodne stare meble rozstawiono wok=F3=B3 profesorskiego biurka = po=B6rodku=20 pokoju. Zanim lokaj oznajmi=B3, =BFe podano do sto=B3u, = cz=EAstowano koniakiem=20 oraz opiekanymi kanapkami z serem. Posi=B3ek, zwykle prosty, = podawano w=20 d=B3ugim pomieszczeniu pami=EAtaj=B1cym dawne czasy, z wielkim = kominkiem=20 po=B6rodku i rz=EAdami broni i zbroi rozmieszczonych wzd=B3u=BF = =B6cian. Po=20 zako=F1czonym posi=B3ku wszyscy wstawali i dzi=EAkowali Imci za = ugoszczenie.=20 Potem gospodyni prowadzi=B3a ich na g=F3r=EA, gdzie podawano = herbat=EA i kaw=EA.=20 Mi=B3ym =F3wczesnym zwyczajem po obiedzie wpadali na pogaw=EAdk=EA = i fili=BFank=EA=20 herbaty inni znajomi, cz=EAsto koledzy profesora z uniwersytetu, i = przy=B3=B1czali si=EA do towarzystwa.
Pomimo ca=B3ego bogactwa = ma=B3=BFe=F1stwo=20 Tarnowskich doprowadzi=B3o dw=F3r do upadku. Budynek zacz=B1=B3 = si=EA sypa=E6 i nigdy=20 nie zadbano o to, =BFeby zainstalowa=E6 centralne ogrzewanie, = chocia=BF zim=B1=20 panowa=B3 taki ch=B3=F3d, =BFe gospodarze przenosili si=EA do = Grand Hotelu w=20 mie=B6cie. Zwykle jednak dom pe=B3en by=B3 krewnych, dzieci i = go=B6ci, a w jego=20 ogromnych, ponaddwuhektarowych ogrodach cz=EAsto organizowano = przyj=EAcia=20 =B6lubne i inne uroczysto=B6ci.
Kiedy urodzi=B3 si=EA Hieronim, = profesor=20 dobiega=B3 pi=EA=E6dziesi=B1tki i nie mia=B3 bladego poj=EAcia, = jak nawi=B1za=E6 blisk=B1=20 wi=EA=BC ze swoim najm=B3odszym dzieckiem i jedynym synem. Liczne = zaj=EAcia=20 odci=B1ga=B3y go od domu, wi=EAc podobnie jak wi=EAkszo=B6=E6 = =F3wczesnych rodzic=F3w z=20 tamtej sfery, i on i Imcia zostawiali Hieronima od chwili narodzin = pod=20 opiek=B1 nianiek i guwernantek. Profesor pr=F3bowa=B3 zbli=BFy=E6 = si=EA do syna, gdy=20 ten w wieku dwunastu lat przyst=EApowa=B3 do Pierwszej Komunii. = Napisa=B3=20 w=F3wczas do niego trzydziestostronicowy, pe=B3en uczucia list, = przykazuj=B1c mu=20 z ortodoksyjn=B1 gorliwo=B6ci=B1 godn=B1 kardyna=B3a Stolicy = Apostolskiej, by=20 trzyma=B3 si=EA wiary i sakrament=F3w Ko=B6cio=B3a = katolickiego:
Przyjmij ten=20 sakrament, synku drogi, z wdzi=EAczno=B6ci=B1 wsp=F3=B3miern=B1 do = tego wszystkiego,=20 co B=F3g da=B3 ci od chwili narodzin, i tego, co daje ci teraz, z = pobo=BFno=B6ci=B1=20 tak =BFyw=B1 i gorliw=B1, jak=B1 tylko zdo=B3asz w sobie = wzbudzi=E6, oraz z=20 niezmiennym i pewnym postanowieniem, =BFe nigdy nie odwr=F3cisz = si=EA od Boga,=20 ale pozostaniesz Mu wierny i pos=B3uszny a=BF do =B6mierci. Oby=B6 = pilnie i z=20 ca=B3ych si=B3 strzeg=B3 swojej wiary, mi=B3o=B6ci do Boga i = innych ludzi, czysto=B6ci=20 umys=B3u, serca i =BFycia, i oby prawda i uczciwo=B6=E6 = kierowa=B3y twymi s=B3owami i=20 uczynkami.
We=BC to sobie do serca, =BFe im starszy b=EAdziesz = i im wi=EAcej=20 =B3ask bo=BFych sp=B3ynie na ciebie, tym wi=EAksza b=EAdzie twoja = odpowiedzialno=B6=E6=20 przed Bogiem i cz=B3owiekiem. Obiecaj sobie, =BFe bez wzgl=EAdu na = to, jakie=20 przeciwno=B6ci, smutki, odprawianie pokuty i zmagania przyjdzie ci = w =BFyciu=20 znosi=E6, zawsze b=EAdziesz szuka=B3 u Boga i w jego = Przenaj=B6wi=EAtszym=20 Sakramencie pomocy w pokonywaniu trudno=B6ci, i ukojeniu =BFalu, a = tak=BFe=20 =B6wiat=B3a i si=B3y do pokutowania oraz walki.
W chwili = pisania tego listu=20 profesor mia=B3 prawie pi=EA=E6dziesi=B1t dziewi=EA=E6 lat i = zdoby=B3 si=EA w nim na=20 wi=EAcej uczucia i ojcowskiej mi=B3o=B6ci ni=BF kiedykolwiek = wcze=B6niej.
Kiedy=20 Hieronim osi=B1gn=B1=B3 wiek stosowny do =BFeniaczki, = zbli=BFaj=B1cy si=EA do=20 osiemdziesi=B1tki profesor by=B3 ju=BF na emeryturze i swaty = pozostawi=B3 Imci.=20 Dwadzie=B6cia lat wcze=B6niej dosta=B3 nauczk=EA, gdy przerwa=B3 = niezr=EAcznie romans=20 starszej c=F3rki, El=BFbiety. Etusia, jak j=B1 zdrobniale = nazywano, w 1895 roku=20 zakocha=B3a si=EA w przebywaj=B1cym w Krakowie Janosie Esterhazym, = oficerze=20 kawalerii austro-w=EAgierskiej, potomku znanej w=EAgierskiej = rodziny. Ale=20 kiedy Esterhazy poprosi=B3 profesora o jej r=EAk=EA, ten z = charakterystycznym=20 dla siebie zarozumialstwem odm=F3wi=B3 zgody na ma=B3=BFe=F1stwo = c=F3rki z =BFo=B3nierzem=20 zaborczej armii.
Po wyje=BCdzie Esterhazy’ego z Krakowa = Etusia popad=B3a w=20 g=B3=EAbok=B1 depresj=EA. Nie chcia=B3a je=B6=E6 i powa=BFnie = zaniemog=B3a. Po dw=F3ch latach=20 profesor skonsultowa=B3 si=EA z lekarzem, kt=F3ry orzek=B3, =BFe = c=F3rka=20 najprawdopodobniej umrze, je=B6li nie po=B3=B1czy si=EA z = ukochanym. Profesor z=20 miejsca odrzuci=B3 dum=EA i uda=B3 si=EA do Wiednia, =BFeby = odszuka=E6 Esterhazego i=20 poprosi=E6 go, by o=BFeni=B3 si=EA z jego c=F3rk=B1. Etusia i = Janos pobrali si=EA=20 wreszcie w 1898 roku. Ich ma=B3=BFe=F1stwo trwa=B3o zaledwie = siedem lat, gdy=BF=20 Janos zmar=B3 na atak serca. Profesor mia=B3 tak wielkie wyrzuty = sumienia, =BFe=20 w swoim testamencie umie=B6ci=B3 przeprosiny dla = Etusi.
Zar=EAczyny Wandy i=20 Hieronima odby=B3y si=EA o wiele pro=B6ciej. M=B3odzi znali si=EA = od dziecka=20 (posiad=B3o=B6ci ich rodzic=F3w w po=B3udniowej Polsce le=BFa=B3y = w pobli=BFu), ta=F1czyli=20 ze sob=B1 na debiutanckim balu Wandy w Krakowie w 1911 roku, kiedy = sko=F1czy=B3a=20 osiemna=B6cie lat. Wac=B3aw Lednicki, m=B3ody cz=B3owiek niedawno = przyby=B3y do=20 Krakowa na karnawa=B3, umie=B6ci=B3 =BFywy opis tego wieczoru w = swoim=20 pami=EAtniku:
W silnym podnieceniu, po raz pierwszy = zawi=B1zawszy bia=B3y=20 krawat i w=B3o=BFywszy frak, poszed=B3em do W=B3adys=B3awa = Podhorskiego. Niewielki,=20 otoczony ogrodem dom pani Zamoyskiej okaza=B3 si=EA wewn=B1trz = bardzo =B3adny.=20 Przedstawiono mnie paniom i panom o najwi=EAkszych polskich = nazwiskach, i=20 nadmieni=EA, =BFe nie brakowa=B3o mi=EAdzy nimi urodziwych. = W=B6r=F3d pan=F3w zauwa=BFy=B3em=20 od razu niedu=BFego, szczup=B3ego m=B3odego bruneta, kt=F3ry = doskonale m=F3g=B3by gra=E6=20 rol=EA arystokraty w takiej czy innej powie=B6ci d’Annunzia. = Jak powiedzia=B3em,=20 ten szczup=B3y m=B3ody cz=B3owiek mia=B3 czarne, jedwabiste, = faluj=B1ce w=B3osy,=20 czarne w=B1sy, ruchy energiczne, swobodnie rozmawia=B3 i = =BFartowa=B3, znaj=B1c=20 wszystkich. By=B3 to Imu=B6 [Hieronim Tarnowski], syn Stanis=B3awa = Tarnowskiego1.
Imu=B6, jak zdrobniale nazywano Hieronima, = wygra=B3 w=20 Wiedniu konkurs walca i poprowadzi=B3 pierwszy taniec z Wand=B1. = Relacja=20 Lednickiego oddaje radosn=B1 atmosfer=EA tego = wydarzenia.
Trudno odtworzy=E6=20 podniecenie, jakie wywo=B3ywa=B3y w nas wszystkich, m=B3odych = ludziach, skoczne,=20 a zarazem p=B3ynne, porywaj=B1ce rytmy walca, stali=B6my jak konie = przed=20 wy=B6cigami, nerwowo czekaj=B1c chwili, kiedy wolno nam b=EAdzie = posuwistym=20 krokiem podp=B3yn=B1=E6 do upatrzonej panny.
Potem = rozbrzmiewa=B3 mazur,=20 ta=F1czony dziarsko, w zawi=B3ych, zmieniaj=B1cych si=EA seriach = uk=B3ad=F3w i figur,=20 wymagaj=B1cych wysokich umiej=EAtno=B6ci i kondycji. Bracia Wandy, = Adam i=20 Zygmunt, cieszyli si=EA w ca=B3ym Krakowie s=B3aw=B1 najlepszych = tancerzy. Byli=20 wysocy, przystojni, dobrze zbudowani, kiedy wi=EAc wkraczali na = parkiet ze=20 swoimi partnerkami, wszyscy schodzili si=EA do sali balowej, by = ich ogl=B1da=E6.=20 Nawet starsze damy i panowie przerywali rozmowy i gr=EA w karty w = s=B1siednim=20 salonie lub porzucali zimny bufet i szli podziwia=E6 = ta=F1cz=B1cych. W=20 kulminacyjnym punkcie mazura tancerze padali na kolana na =B6rodku = sali,=20 ustawieni w kszta=B3t gwiazdy, a potem wstawali i trzymaj=B1c = si=EA w parach za=20 r=EAce, coraz szybciej i szybciej wirowali na parkiecie, a=BF = mia=B3o si=EA=20 wra=BFenie, =BFe za chwil=EA r=EAce i nogi odm=F3wi=B1 im = pos=B3usze=F1stwa.
Pomimo=20 bliskich i przyjacielskich stosunk=F3w mi=EAdzy matkami Wandy i = Hieronima=20 istnia=B3 bardzo wa=BFny pow=F3d, dla kt=F3rego m=B3odzi nigdy nie = powinni byli si=EA=20 pobra=E6. Nie wiedzieli o tym, =BFe Wanda by=B3a prawdopodobnie = nie=B6lubn=B1 c=F3rk=B1=20 stryjecznego brata Hieronima, hrabiego Zdzis=B3awa Tarnowskiego z = Dzikowa,=20 patriarchy licznej rodziny, kt=F3ry, jak powszechnie s=B1dzono, = mia=B3 w=20 m=B3odo=B6ci romans z jej matk=B1. Z sobie tylko wiadomych = powod=F3w kobieta=20 zaaran=BFowa=B3a ma=B3=BFe=F1stwo mi=EAdzy nie=B6lubn=B1 c=F3rk=B1 = dawnego kochanka a jego=20 stryjecznym bratankiem. Hieronima i Wand=EA =B3=B1czy=B3o wi=EAc = bliskie=20 pokrewie=F1stwo, takie jak wujka i siostrzenic=EA.
Dziwne, =BFe = na to=20 ma=B3=BFe=F1stwo w og=F3le zezwolono, skoro rodzina wiedzia=B3a o = tych koligacjach.=20 Micha=B3 Marczak, archiwista i bibliotekarz dzikowskiego zamku, = posiad=B3o=B6ci=20 hrabiego Zdzis=B3awa, napisa=B3 w 1914 roku w swoim dzienniku, = =BFe kiedy=20 rodzina zjecha=B3a owego roku do Dzikowa na imieniny hrabiego = Zdzis=B3awa,=20 du=BFo rozmawiano na temat planowanego =B6lubu: „Wszyscy = szeptali na stronie,=20 =BFe Wanda, bardzo przystojna dziewczyna, jest c=F3rk=B1 hrabiego = Zdzis=B3awa z=20 Dzikowa, poniewa=BF jej matka nie by=B3a zbrojna w cnot=EA = ma=B3=BFe=F1sk=B1”.
Sprawa=20 wi=EAz=F3w krwi wystarcza=B3a, =BFeby wzbudzi=E6 r=F3=BFnego = rodzaju obawy co do po=BFycia=20 tej pary i jej potomstwa, ale rodzina nie zg=B3osi=B3a obiekcji. = By=E6 mo=BFe=20 wynika=B3o to z obawy wszystkich krewniak=F3w przed hrabi=B1 = Zdzis=B3awem,=20 rodzinnym tyranem, kt=F3remu nikt nie o=B6mieli=B3 si=EA = przypomnie=E6 o jego=20 m=B3odzie=F1czym romansie. Lub po prostu wszyscy uznali, =BFe nie = warto zawraca=E6=20 sobie g=B3owy t=B1 spraw=B1, gdy=BF takie romanse nie by=B3y = niczym wyj=B1tkowym w=B6r=F3d=20 polskiej szlachty. Zwykle tuszowali je oszukani m=EA=BFowie, = kt=F3rzy dawali=20 dziecku nazwisko i przyjmowali je do rodziny. =AFartowano nawet, = =BFe ojcem=20 najm=B3odszego dziecka w rodzinie cz=EAsto by=B3 m=EA=BFczyzna z = innego=20 szlacheckiego domu.
Bez wzgl=EAdu na przyczyny zmowy milczenia = w rodzinie=20 na temat pokrewie=F1stwa Hieronima i Wandy, ich ma=B3=BFe=F1stwo = od pocz=B1tku by=B3o=20 katastrof=B1 i okaza=B3o si=EA bardzo nieszcz=EA=B6liwe. Niedola = dotkn=EA=B3a zar=F3wno=20 ich samych, jak i ich dzieci, co jest charakterystyczne w = nieudanych=20 ma=B3=BFe=F1stwach. Nieszcz=EAsny ich los zaowocowa=B3 = ci=B1gn=B1cymi si=EA przez XX=20 stulecie podzia=B3ami w=B6r=F3d potomk=F3w. Dramatyczny strza=B3 = Hieronima, oddany=20 tamtej letniej nocy w Krakowie brzmia=B3 jak sygna=B3 alarmowy = zapowiadaj=B1cy=20 nie tylko nadchodz=B1c=B1 wojn=EA i rewolucj=EA, ale r=F3wnie=BF = nieszcz=EA=B6liwy los=20 Hieronima i Wandy, kt=F3ry odbi=B3 si=EA echem na =BFyciu = kolejnych pokole=F1,=20 trapionych do dzi=B6 brakiem mi=B3o=B6ci i = szcz=EA=B6cia.

Rozdzia=B3=20 2
Przemija stary =B6wiat
Kiedy Hieronim i = Wanda si=EA=20 pobrali, rodzice pana m=B3odego postanowili podarowa=E6 = ma=B3=BFonkom maj=B1tek w=20 Rudniku nad Sanem, kt=F3ry Imcia w 1898 roku odkupi=B3a od = owdowia=B3ej=20 austriackiej baronowej.
Rudnik sta=B3 si=EA domem Hieronima i = Wandy, a gdy=20 tylko Hieronim zdolny by=B3 do podr=F3=BFowania po tragicznym = wydarzeniu w noc=20 po=B6lubn=B1, m=B3odzi wyruszyli, by zorganizowa=E6 gospodarstwo. = Ju=BF stamt=B1d=20 z=B3o=BFyli tradycyjn=B1 wizyt=EA hrabiemu Zdzis=B3awowi, kuzynowi = Hieronima i=20 prawdopodobnie ojcu Wandy, na zamku w Dzikowie, oko=B3o = pi=EA=E6dziesi=EAciu=20 kilometr=F3w na p=F3=B3nocny zach=F3d od Rudnika. Wszyscy = mieszka=F1cy zamku=20 powitali ich serdecznie, a m=B3oda para sp=EAdzi=B3a w Dzikowie = kilka dni,=20 popo=B3udniami, wraz ze wszystkimi domownikami, uczestnicz=B1c w = spokojnych=20 przeja=BFd=BFkach w=B6r=F3d zagajnik=F3w nad Wis=B3=B1. =
Wkr=F3tce po powrocie=20 ma=B3=BFonk=F3w do Rudnika wybuch=B3a wojna. Ledwo rozpakowali = =B6lubne prezenty i=20 zagospodarowali si=EA w nowej siedzibie z krenela=BFowymi = wie=BFami i fa=B3szywymi=20 blankami, kiedy 1 sierpnia 1914 roku Austro-W=EAgry og=B3osi=B3y = powszechn=B1=20 mobilizacj=EA w ramach przygotowa=F1 do wojny z Rosj=B1 i = Serbi=B1. Hieronima=20 wezwano do jego pu=B3ku, tak wi=EAc nie zd=B1=BFy=B3 zadomowi=E6 = si=EA z Wand=B1 w=20 Rudniku, gdzie w=B6r=F3d las=F3w zdo=B3aliby zapewne jako=B6 = dogada=E6 si=EA po=20 tragedii, jaka ich dotkn=EA=B3a.
Pospiesznie wr=F3cili do = Krakowa i Hieronim=20 zg=B3osi=B3 si=EA do s=B3u=BFby w kawalerii jako porucznik = rezerwy. 6 sierpnia, w=20 dniu wybuchu wojny, ruszy=B3 ze swym 2. pu=B3kiem lansjer=F3w = ksi=EAcia=20 Schwarzenberga do walki z Rosjanami. Wanda nie wyjecha=B3a do = Rudnika=20 le=BF=B1cego na granicy zaboru rosyjskiego i austriackiego, na = trasie=20 rosyjskiej ofensywy na Galicj=EA. Do Rudnika ze swego maj=B1tku = pospieszy=B3a=20 matka panny m=B3odej, kt=F3ra kaza=B3a spakowa=E6 =B6lubne = prezenty i wyekspediowa=E6=20 do Krakowa. Zarz=B1dca w=B3o=B6ci rudnickiej zakopa=B3 cz=EA=B6=E6 = najcenniejszych=20 skarb=F3w rodzinnych, aby uchroni=E6 je przed z=B3upieniem lub = zniszczeniem.=20
Podczas wojny Wanda notowa=B3a w rudnickiej ksi=EAdze go=B6ci, = w=B6r=F3d=20 podpis=F3w i podzi=EAkowa=F1 odwiedzaj=B1cych, cz=EA=B6=E6 = frontowych prze=BFy=E6 Hieronima.=20 Pisa=B3a kr=F3tko i rzadko. Z kolei Imcia, matka Hieronima, = spisywa=B3a wojenne=20 do=B6wiadczenia ukochanego syna w starszej ksi=EAdze go=B6ci, = kt=F3r=B1 wraz z=20 profesorem prowadzili od chwili nabycia Rudnika w 1898 roku. Imcia = zapisa=B3a dziesi=EA=E6 stron swym drobnym spiczastym pismem po = tym, jak Niemcy=20 i Austriacy odparli rosyjskie ofensywy w 1914 i 1915 roku. = Zacz=EA=B3a od=20 s=B3=F3w, w kt=F3rych pobrzmiewa dramatyzm czas=F3w:
Ta = ksi=EAga go=B6ci przele=BFa=B3a=20 zakopana, ukryta w ziemi na czas inwazji rosyjskiej, i dlatego ma = tak=20 sfatygowany wygl=B1d. My=B6leli=B6my, =BFe zagin=EA=B3a lub = uleg=B3a zniszczeniu, jak=20 wi=EAkszo=B6=E6 rzeczy w Rudniku, przeto ucieszyli=B6my si=EA = widz=B1c, =BFe ocala=B3a.=20 Chc=EA spisa=E6 cho=E6 cz=B1stk=EA tego, co przytrafi=B3o si=EA = Imusiowi i Rudnikowi,=20 naszemu domowi, kt=F3ry teraz stoi pusty, spl=B1drowany, = zniszczony pociskami=20 z karabin=F3w maszynowych i od=B3amkami, bez drzwi i okien, z = ogo=B3oconymi=20 pokojami.
Wojna na froncie wschodnim toczy=B3a si=EA = dynamiczniej ni=BF=20 obliczona na wyniszczenie wojna pozycyjna na Zachodzie, gdzie = Brytyjczycy=20 i Francuzi walczyli z Niemcami dop=F3ty, dop=F3ki krwawe = dzia=B3ania nie utkn=EA=B3y=20 w martwym punkcie. Ziemie polskie le=BFa=B3y spustoszone, gdy = przez kraj=20 przetacza=B3y si=EA tam i z powrotem wojska rosyjskie, niemieckie = i=20 austro-w=EAgierskie. Miliony =BFo=B3nierzy zgin=EA=B3y w walkach = na froncie=20 wschodnim, zmar=B3y te=BF miliony cywil=F3w. Najtragiczniejsze = by=B3o to, ka=BFda z=20 trzech armii powo=B3ywa=B3a w swe szeregi Polak=F3w z = kontrolowanych przez=20 siebie teren=F3w. Niemal 2 miliony Polak=F3w bra=B3o udzia=B3 w = walkach, chocia=BF=20 niewiele mia=B3o wsp=F3lnego z t=B1 wojn=B1. Liczba ofiar = wynios=B3a 1,35 miliona.=20 Do polskich =BFo=B3nierzy cz=EAsto dobiega=B3 z okop=F3w wroga = =B6piew w ojczystym=20 j=EAzyku, a spo=B6r=F3d 450 tysi=EAcy zabitych Polak=F3w wielu = zgin=EA=B3o z r=EAki=20 rodak=F3w. Bezsensown=B1 bratersk=B1 rze=BC przejmuj=B1co = uwieczni=B3 w wierszu Edward=20 S=B3o=F1ski:
Rozdzieli=B3 nas, m=F3j bracie,
Z=B3y los i = trzyma stra=BF –
W=20 dw=F3ch wrogich sobie sza=F1cach
Patrzymy =B6mierci w = twarz.
W okopach=20 pe=B3nych j=EAku,
Ws=B3uchani w armat huk,
Stoimy na wprost = siebie –
Ja=20 – wr=F3g tw=F3j, ty – m=F3j wr=F3g!
[...]
A gdy = mnie z dala ujrzysz,
Od=20 razu bierz na cel
I do polskiego serca
Moskiewsk=B1 kul=B1 = strzel.
Bo=20 wci=B1=BF na jawie widz=EA
I co noc mi si=EA =B6ni,
=AFe TA, = CO NIE=20 ZGIN=CA=A3A,
Wyro=B6nie z naszej krwi1.
Rosjanie rzucili = miliony =BFo=B3nierzy=20 do ofensywy na polskie ziemie pod zaborem pruskim i austriackim; = wkr=F3tce=20 po rozpocz=EAciu wojny dosz=B3o do kilku krwawych bitew. Jeszcze w = sierpniu=20 1914 roku na p=F3=B3nocy Niemcy z=B3apali w pu=B3apk=EA armi=EA = rosyjsk=B1 pokonuj=B1c=B1=20 lasy i jeziora Prus Wschodnich i zniszczyli j=B1 w bitwie pod = Tannenbergiem=20 (St=EAbarkiem). By=B3 to wa=BFny epizod w odwiecznym konflikcie = mi=EAdzy Niemcami=20 a S=B3owianami, traktowany przez Niemc=F3w jak odwet za = polsko-litewskie=20 zwyci=EAstwo nad Krzy=BFakami w 1410 roku na pobliskich polach = Grunwaldu. Pod=20 koniec wrze=B6nia Niemcy wygrali kolejn=B1 bitw=EA – nad = jeziorami mazurskimi –=20 dope=B3niaj=B1c kl=EAski wojsk rosyjskich w Prusach Wschodnich. =
Z kolei na=20 po=B3udniu Rosjanie wdarli si=EA g=B3=EAboko na tereny Galicji = pozostaj=B1cej pod=20 panowaniem austriackim. Hieronim znalaz=B3 si=EA w ogniu walki, = ale nie=20 wyr=F3=BFni=B3 si=EA jako =BFo=B3nierz. „Uroczy ekscentryk = – napisa=B3 ksi=B1=BF=EA Alfons=20 Clary, austriacki przyjaciel z pu=B3ku – przeci=EAtny = =BFo=B3nierz, chocia=BF=20 prze=B3o=BFeni, doceniaj=B1c jego zalety, przymykali na to oczy. W = ko=F1cu by=B3=20 doskona=B3ym je=BCd=BCcem, a to w pu=B3ku kawalerii bardzo si=EA = liczy=B3o”2.=20
Kilka dni po wyruszeniu na front Hieronim wr=F3ci=B3 do = Krakowa,=20 skr=EAciwszy nog=EA po powa=BFnym upadku z konia. Po tygodniowym = odpoczynku=20 zameldowa=B3 si=EA w pu=B3ku, a 23 sierpnia po raz pierwszy = znalaz=B3 si=EA w=20 bitewnym ogniu pod I=B3=BF=B1, sto pi=EA=E6dziesi=B1t kilometr=F3w = na p=F3=B3nocny wsch=F3d od=20 Krakowa. Przez nast=EApne cztery miesi=B1ce uczestniczy=B3 w = dwudziestu bitwach=20 i potyczkach. Z I=B3=BFy ruszy=B3a austro-w=EAgierska ofensywa na = wsch=F3d, na=20 ziemie zaboru rosyjskiego, kt=F3ra mia=B3a doprowadzi=E6 do = zaj=EAcia Lublina.=20 Atak odparto. „Potem zacz=B1=B3 si=EA straszliwy odwr=F3t = przez bagna i piachy” –=20 napisa=B3a Imcia.
Przeszli przez San do Galicji, a nast=EApnie=20 przemaszerowali przez Dzik=F3w [rezydencj=EA hrabiego = Zdzis=B3awa]. Imu=B6=20 zatrzyma=B3 si=EA tam na chwil=EA, prosz=B1c o czyst=B1 koszul=EA = (nie zmienia=B3 jej od=20 tygodni!) i co=B6 do jedzenia, poniewa=BF od kilku dni nie mia=B3 = prawie nic w=20 ustach. Wkr=F3tce odjecha=B3 ze smutkiem i niepokojem w sercu, = =BFe Dzik=F3w=20 wpadnie w r=EAce Moskali, kt=F3rzy si=EA do=F1 = zbli=BFali.
Hieronim trafi=B3 do=20 Dzikowa 11 wrze=B6nia 1914 roku. Micha=B3 Marczak, bibliotekarz = dzikowski,=20 zapisa=B3 w dzienniku, =BFe pu=B3k Hieronima obroni=B3 przed = Rosjanami pobliskiej=20 przeprawy przez Wis=B3=EA. W czasie walk Hieronim wraz z drugim = oficerem=20 przyjecha=B3 na obiad do hrabiego Zdzis=B3awa. „Rozmawiali o = bitwie, a potem=20 musieli wraca=E6” – zapisa=B3 Marczak. Pi=EA=E6 dni = p=F3=BCniej Rosjanie sforsowali=20 Wis=B3=EA, zdobyli pobliski Tarnobrzeg i dotarli do = zamku.
Rosjanie=20 post=EApowali w g=B3=B1b zachodniej Galicji, zmuszaj=B1c wojska = austro-w=EAgierskie=20 do odwrotu w kierunku Krakowa. Wielu mieszka=F1c=F3w uciek=B3o z = miasta; na=20 pocz=B1tku wrze=B6nia Wanda, jej matka i babka zosta=B3y = ewakuowane poci=B1giem do=20 Wiednia. Pod koniec wrze=B6nia Rosjanie widzieli ju=BF Krak=F3w, = ale zanim go=20 zdobyli, Niemcy podes=B3ali posi=B3ki oddzia=B3om = austro-w=EAgierskim; ich=20 po=B3=B1czone si=B3y zatrzyma=B3y Rosjan i przypu=B6ci=B3y = kontratak, spychaj=B1c=20 przeciwnika na p=F3=B3noc, w stron=EA Warszawy.
Hieronim by=B3 = zatrwo=BFony=20 zniszczeniami, gdy z armi=B1 =B6ciga=B3 Rosjan przez centraln=B1 = Polsk=EA. „Przez=20 ca=B3=B1 drog=EA, wsz=EAdzie wok=F3=B3 – napisa=B3a Imcia = – szala=B3y po=BFary, a wycofuj=B1ce=20 si=EA oddzia=B3y rosyjskie dokonywa=B3y grabie=BFy. Nies=B3awna = taktyka obrony przez=20 zniszczenie”.
Wojska austro-w=EAgierskie podesz=B3y a=BF = pod Warszaw=EA i=20 Hieronim mia=B3 nadziej=EA, =BFe we=BCmie udzia=B3 w zdobywaniu = miasta. Jednak=BFe=20 Rosjanie zatrzymali przeciwnika, zanim dotar=B3 do przedmie=B6=E6, = i zacz=EAli=20 spycha=E6 go na zach=F3d. Pod Sochaczewem, pi=EA=E6dziesi=B1t = kilometr=F3w od=20 Warszawy, si=B3y Austro-W=EAgier ponios=B3y kl=EAsk=EA i musia=B3y = si=EA wycofa=E6 na=20 zach=F3d. Imcia napisa=B3a:
Wycofywali si=EA w gorszych = warunkach ni=BF podczas=20 wcze=B6niejszego odwrotu spod Lublina, w=B6r=F3d nieustannych = potyczek z wrogiem=20 atakuj=B1cym ty=B3y, gdzie znajdowa=B3 si=EA Imu=B6. Pozostawali = pod ostrza=B3em od=20 Sochaczewa a=BF po lini=EA Warty [ponad sto kilometr=F3w na = zach=F3d]. Z rozpacz=B1=20 w sercu Imu=B6 dostrzega=B3 wok=F3=B3 siebie coraz powszechniejsze = zniszczenie=20 miejsc historycznych i dom=F3w oraz beznadziejn=B1 n=EAdz=EA = ludno=B6ci cywilnej,=20 kt=F3ra b=B3aga=B3a =BFo=B3nierzy o chleb.
Po przej=B6ciu Warty = oddzia=B3y=20 austro-w=EAgierskie ponownie po=B3=B1czy=B3y si=EA z Niemcami i = razem odepchn=EA=B3y=20 Rosjan w kierunku Warszawy. By=B3a ju=BF po=B3owa listopada, = zbli=BFa=B3a si=EA zima,=20 a Hieronim odczuwa=B3 zm=EAczenie czterema miesi=B1cami = nieustannej kampanii.=20 Zachorowa=B3, dosta=B3 wysokiej gor=B1czki i nie m=F3g=B3 = m=F3wi=E6, ale pe=B3ni=B3=20 obowi=B1zki, dop=F3ki genera=B3 nie dostrzeg=B3 jego stanu i nie = rozkaza=B3 mu uda=E6=20 si=EA do szpitala. W oczekiwaniu na transport na ty=B3y = kwaterowa=B3 w=20 ch=B3opskiej chacie. „Mieszka=B3 tam przez kilka dni i = pr=F3bowa=B3 ocali=E6 przed=20 rekwizycj=B1 ostatni=B1 krow=EA tej ch=B3opskiej rodziny, kt=F3rej = ojciec przebywa=B3=20 na froncie – napisa=B3a Imcia. – Przez ca=B3=B1 = kampani=EA usi=B3owa=B3 ratowa=E6, co=20 si=EA da=B3o, przed rekwizycj=B1 lub grabie=BF=B1”. =
Przewieziono go do Krakowa.=20 Gdy poci=B1g przeje=BFd=BFa=B3 przez niemiecki =A6l=B1sk, Hieronim = ze zdziwieniem=20 ogl=B1da=B3 kraj nietkni=EAty wojn=B1, ludzi pracuj=B1cych na = polach, byd=B3o i konie,=20 dzieci bawi=B1ce si=EA w=B6r=F3d g=EAsi i kurcz=B1t. Tak dawno nie = widzia=B3 normalnego=20 =BFycia, wyja=B6nia=B3a Imcia, =BFe serce bola=B3o go od tego = kontrastu.
Po=20 dotarciu do Krakowa pod koniec listopada Hieronim dowiedzia=B3 = si=EA, =BFe Wanda=20 wyjecha=B3a do Wiednia. Uda=B3 si=EA wi=EAc do niej i zamieszkali = razem w ma=B3ym=20 mieszkaniu wynaj=EAtym przy Rauhensteingasse 10. Wci=B1=BF by=B3 = chory, a Imcia=20 twierdzi=B3a, =BFe wojenne do=B6wiadczenia bardzo go zmieni=B3y. = Wanda zapisa=B3a,=20 =BFe cierpia=B3 na zapalenie p=B3uc albo na gru=BClic=EA. = Zabra=B3a go do sanatorium w=20 Baden pod Wiedniem, gdzie sp=EAdzi=B3 kilkana=B6cie tygodni. Na = urlopie=20 zdrowotnym pozostawa=B3 przez sze=B6=E6 miesi=EAcy, a 11 kwietnia = 1915 roku=20 przeszed=B3 operacj=EA w sanatorium Loew w Wiedniu.
Wanda nic = nie napisa=B3a=20 o operacji w ksi=EAdze go=B6ci. Jedyn=B1 dolegliwo=B6ci=B1 = m=EA=BFa, o jakiej=20 wspomnia=B3a, by=B3o zapalenie p=B3uc. Imcia z kolei sugeruje, = =BFe zabieg nie=20 mia=B3 nic wsp=F3lnego z p=B3ucami Hieronima. „Po kilku = miesi=B1cach potrzebowa=B3=20 operacji – napisa=B3a. – Upadek z konia na pocz=B1tku = wojny doprowadzi=B3 do=20 komplikacji. Operacja si=EA uda=B3a”.
By=E6 mo=BFe = ingerencja chirurgiczna=20 mia=B3a co=B6 wsp=F3lnego ze strza=B3em w noc po=B6lubn=B1, a = Imcia nie chcia=B3a o tym=20 wspomina=E6? Albo chodzi=B3o o delikatn=B1 kwesti=EA zwi=B1zan=B1 = z trudno=B6ciami=20 Hieronima w ma=B3=BFe=F1skim =B3o=BFu? Cokolwiek to by=B3o, = Hieronim nie wr=F3ci=B3 ju=BF do=20 czynnej s=B3u=BFby. Pozosta=B3 z Wand=B1 na rekonwalescencji w = Wiedniu, podczas=20 gdy si=B3y rosyjskie i austro-w=EAgierskie toczy=B3y w 1915 roku = decyduj=B1ce boje=20 o zachodni=B1 Galicj=EA.
Podczas miesi=EAcy pobytu w Wiedniu = ma=B3=BFonkowie z=20 obaw=B1 rozpytywali o nowiny z Rudnika, swego domu. Ranni = =BFo=B3nierze i=20 oficerowie, kt=F3rzy walczyli w bitwie pod Rudnikiem na pocz=B1tku = wojny,=20 opowiadali o straszliwym rozlewie krwi i zniszczeniach. Wreszcie = na=20 pocz=B1tku lipca 1915 roku Rosjanie zostali odepchni=EAci daleko = na wsch=F3d i=20 walki w zachodniej Galicji usta=B3y. Mogli wr=F3ci=E6 do Krakowa, = gdzie Hieronim=20 dosta=B3 awans na oberleutnanta i zosta=B3 komendantem dw=F3ch = szpitali=20 wojskowych. Poniewa=BF Wanda chcia=B3a wiedzie=E6, co si=EA = wydarzy=B3o w Rudniku,=20 wyruszy=B3a sama do posiad=B3o=B6ci.
Z Krakowa wyjecha=B3a = poci=B1giem 29 lipca=20 1915 roku. Po przebyciu stu pi=EA=E6dziesi=EAciu kilometr=F3w na = wsch=F3d, dotar=B3a=20 do Rzeszowa, a stamt=B1d ca=B3y dzie=F1 samotnie jecha=B3a w = stron=EA Rudnika.=20 „Sp=EAdzi=B3am noc w Rzeszowie, sk=B1d o si=F3dmej rano = pojecha=B3am konno przez=20 Soko=B3=F3w do Rudnika, dok=B1d przyby=B3am o sz=F3stej = wieczorem” – napisa=B3a w=20 ksi=EAdze go=B6ci. Jecha=B3a sama siedemdziesi=B1t kilometr=F3w = przez zniszczon=B1=20 okolic=EA, a kiedy dotar=B3a do Rudnika, jego widok j=B1 = przerazi=B3. „Ujrza=B3am=20 straszliw=B1 ruin=EA, dom ca=B3kowicie spl=B1drowany i = podziurawiony kulami, ogr=F3d=20 poprzecinany okopami i w wi=EAkszo=B6ci zniszczony pociskami, = okoliczne lasy=20 spalone, ludzi mieszkaj=B1cych w ziemiankach i = przybud=F3wkach”.
Pod=20 kr=F3tkim opisem podr=F3=BFy Wandy Hieronim dopisa=B3: = „Dziesi=EA=E6 dziur po=20 pociskach w domu, folwark spalony, oko=B3o trzech tysi=EAcy m=F3rg = lasu spalone=20 i obr=F3cone w perzyn=EA”.
Bitwa o Rudnik trwa=B3a trzy = tygodnie, od 10=20 pa=BCdziernika do 4 listopada 1914 roku, gdy rosyjska 3. Armia = wdar=B3a si=EA na=20 zach=F3d przez San do Galicji, wypar=B3a Austriak=F3w z ziemnych = umocnie=F1 nad=20 brzegami rzeki i bi=B3a si=EA w lasach, parku i ogrodach wok=F3=B3 = rezydencji=20 Hieronima. Kiedy wreszcie Hieronim i Wanda wr=F3cili do domu = jesieni=B1 1915=20 roku, odkryli w ogrodach i parku dziesi=B1tki masowych grob=F3w = oraz dziwne=20 grzyby, kt=F3re rozdeptane wydziela=B3y co=B6 w rodzaju krwi. W = grudniu=20 rozkopano mogi=B3y i odnaleziono trzy tysi=B1ce sze=B6=E6set = cia=B3. Hieronim kaza=B3=20 je z=B3o=BFy=E6 w jednym grobie na g=F3rce niedaleko domu, gdzie = wzni=F3s=B3 krzy=BF z=20 tabliczk=B1 wzywaj=B1c=B1 do modlitwy za poleg=B3ych. =
Chocia=BF walki si=EA=20 sko=F1czy=B3y, doko=B3a panowa=B3a straszliwa n=EAdza. Wiele = dom=F3w uleg=B3o=20 zniszczeniu i ch=B3opi mieszkali w ziemiankach na polach. = G=B3=F3d, ospa=20 wietrzna, tyfus i cholera szala=B3y w miasteczku, dwa kilometry od = zdewastowanego pa=B3acu Hieronima. Co noc wywo=BFono zmar=B3ych na = cmentarz.=20 Spo=B6r=F3d sze=B6ciuset pi=EAtnastu dom=F3w w Rudniku trzysta = sze=B6=E6dziesi=B1t siedem=20 poch=B3on=B1=B3 ogie=F1, reszt=EA poharata=B3y pociski. Drewniany = ko=B6ci=F3=B3 z 1791 roku,=20 plebania, synagoga, stacja kolejowa, apteka i ratusz = sp=B3on=EA=B3y. Gmach s=B1du=20 i wi=EAkszo=B6=E6 dom=F3w przy rynku spl=B1drowano. Wielu = mieszka=F1c=F3w zgin=EA=B3o. Na=20 fotografiach wida=E6 mn=F3stwo ludzi grzebi=B1cych stosy cia=B3 i = os=B3aniaj=B1cych=20 chustkami twarze przed odorem rozk=B3adu.
„=A3zy = nap=B3ywa=B3y do oczu na=20 widok tysi=EAcy nieszcz=EAsnych, wyn=EAdznia=B3ych ludzi, wd=F3w i = sierot, m=EA=BFczyzn=20 i kobiet w =B3achmanach – pisa=B3 do siostry rudnicki = pleban, ojciec Feliks=20 Sienkiewicz. – Ca=B3e miasto le=BFy w gruzach. Z Rudnika, = poza kilkoma domami,=20 pozosta=B3y same kominy. W lasach, ogrodach i na parcelach pe=B3no = jest=20 grob=F3w. Wielu zabitych pochowano poza cmentarzem wojennym, pod = oknami domu=20 wikarego. Na skwerze znajduje si=EA wielki gr=F3b = poleg=B3ych”3.
Wanda, wraz=20 ze sw=B1 dawn=B1 francusk=B1 guwernantk=B1, obecnie dam=B1 do = towarzystwa,=20 zamieszka=B3a w ma=B3ym, drewnianym domku w parku; przed wojn=B1 = zajmowa=B3 go=20 zarz=B1dca maj=B1tku. Pocz=B1tkowo nie by=B3o s=B3u=BFby, tylko = para starych=20 robotnik=F3w rolnych i koni, ale z pomoc=B1 staruszka i jego = =BFony kobiety=20 przygotowa=B3y si=EA do zimy, r=B1bi=B1c drewno, gromadz=B1c = jedzenie i rozk=B3adaj=B1c=20 sienniki na pod=B3odze i w oknach dla ochrony przed mrozem. =
Kiedy=20 rozkopano groby wok=F3=B3 pa=B3acu, przyby=B3a pewna w=EAgierska = dama poszukuj=B1ca=20 cia=B3a syna. Na pr=F3=BFno kopano przez kilka dni – do = czasu, gdy Wanda mia=B3a=20 dziwny sen, =BFe podczas spaceru po ogr=F3dku, w pobli=BFu = ma=B3ego domku=20 spostrzeg=B3a niedu=BFy krzew akacji z wielkimi ki=B6=E6mi = kwiat=F3w, ale nie=20 bia=B3ych, jak zwykle na akacjach w Polsce, tylko r=F3=BFowych i = du=BFo wi=EAkszych.=20 I tak pi=EAknych, =BFe przykl=EAkn=EA=B3a i rozpostar=B3a fartuch, = a one wpada=B3y do=20 niego jak =B3zy. Gdy si=EA obudzi=B3a, posz=B3a do ogrodu. = Faktycznie r=F3s=B3 tam=20 ma=B3y krzew akacji, tylko =BFe pokrywa=B3y go skromne bia=B3e = kwiaty.=20 Wspomniawszy na w=EAgiersk=B1 dam=EA, Wanda kaza=B3a kopa=E6 w tym = miejscu. I=20 w=B3a=B6nie tam odkryli cia=B3o syna W=EAgierki.
Zrozpaczona = matka podpisa=B3a=20 si=EA w ksi=EAdze go=B6ci 10 grudnia 1915 roku jako Marie Polony z = Szynesvanalja. Pod jej wpisem Hieronim doda=B3: „Podczas = ekshumacji=20 przeprowadzonej w ogrodzie przez kilka dni szuka=B3a zw=B3ok syna = – rozpozna=B3a=20 je po monogramie na koszuli”.
Powoli wszystko wraca=B3o = do normalno=B6ci i=20 na pocz=B1tku 1916 roku Hieronim przyje=BFd=BFa=B3 z Krakowa na = d=B3u=BFsze pobyty.=20 Ma=B3=BFonkowie nieustannie przyjmowali go=B6ci. Wczesn=B1 = jesieni=B1 1916 roku=20 Wanda odkry=B3a, =BFe jest w ci=B1=BFy. 16 marca 1917 roku = urodzi=B3a pierwsze=20 dziecko, moj=B1 ciotk=EA Zofi=EA. Chrzest odby=B3 si=EA w = drewnianej kapliczce=20 stoj=B1cej w=B6r=F3d drzew przed pa=B3acem, zbudowanej przez = poprzednich=20 w=B3a=B6cicieli w stylu zakopia=F1skim. Zgodnie z =F3wczesnym = zwyczajem=20 arystokratycznych dom=F3w dziewczynka otrzyma=B3a wiele imion: = Zofia R=F3=BFa=20 Jadwiga El=BFbieta Katarzyna Amelia.
Profesor, ojciec = Hieronima, zmar=B3=20 ostatniego dnia 1917 roku w wieku osiemdziesi=EAciu lat. Odszed=B3 = wraz ze=20 starym =B3adem, kt=F3rego by=B3 wybitnym przedstawicielem. Stary = cesarz=20 Franciszek J=F3zef zmar=B3 w 1916 roku. Jego nast=EApca Karol = musia=B3 abdykowa=E6 w=20 listopadzie 1918 roku. Nast=B1pi=B3 kres imperium Habsburg=F3w. = Rewolucja=20 rosyjska obali=B3a cara Miko=B3aja w 1917 roku, a kl=EAska wojenna = pa=F1stw=20 centralnych doprowadzi=B3a do upadku cesarza Niemiec.
Trzy = cesarstwa,=20 kt=F3re podzieli=B3y mi=EAdzy siebie Polsk=EA w ko=F1cu XVIII = wieku, znikn=EA=B3y.=20 Nadszed=B3 czas, by Polska si=EA odrodzi=B3a i odzyska=B3a swe = miejsce na mapie=20 Europy.

Rozdzia=B3 3
Ucieczka oswojonego=20 dzika
Osiemna=B6cie miesi=EAcy po narodzinach = Zofii, kiedy=20 wielka wojna wreszcie si=EA sko=F1czy=B3a i rodzina cieszy=B3a = si=EA jedynym okresem=20 domowego spokoju, w ma=B3ym drewnianym domku przy zrujnowanej = rezydencji w=20 Rudniku urodzi=B3 si=EA Sta=B6. Podw=F3jne narodziny bez = w=B1tpienia by=B3y powodem=20 satysfakcji w rodzinie po niepokojach, =BFe para b=EAdzie mia=B3a = trudno=B6ci, i=20 zasia=B3y nadziej=EA co do przysz=B3o=B6ci dla tego = ma=B3=BFe=F1stwa. Jednak=20 okoliczno=B6ci przyj=B6cia Stasia na =B6wiat by=B3y dalekie od = spokojnych.
Sta=B6=20 mawia=B3, =BFe nie by=B3 zaskoczony swoj=B1 dziko=B6ci=B1 i to nie = z uwagi na znaki i=20 cuda zwi=B1zane z politycznymi turbulencjami, kt=F3re = towarzyszy=B3y jego=20 narodzinom, ale dlatego, =BFe Wanda nie zaprzesta=B3a konnych = przeja=BFd=BFek do=20 sz=F3stego miesi=B1ca ci=B1=BFy. Pojawi=B3 si=EA na =B6wiecie w = czasie pot=EA=BFnych=20 wstrz=B1s=F3w w Europie =A6rodkowej i Wschodniej oraz wielkich = zawirowa=F1 w=20 Polsce.
Hieronim zanotowa=B3 w rudnickiej ksi=EAdze go=B6ci, = =BFe jego syn=20 urodzi=B3 si=EA 16 wrze=B6nia 1918 roku, a miesi=B1c p=F3=BCniej w = drewnianej kaplicy=20 przed rezydencj=B1 odby=B3 si=EA jego chrzest. Ceremoni=EA = przek=B3adano, poniewa=BF=20 Zofia zachorowa=B3a na hiszpank=EA – gryp=EA, kt=F3ra w 1918 = roku zabi=B3a=20 dziesi=B1tki milion=F3w ludzi na =B6wiecie. Po wyzdrowieniu = c=F3rki Hieronim=20 wyznaczy=B3 nowy termin chrztu na 7 listopada.
Tego dnia = wielkie=20 wydarzenia zwi=B1zane z odrodzeniem Polski osi=B1gn=EA=B3y punkt = kulminacyjny. Po=20 upadku pa=F1stw centralnych miasta na wszystkich polskich ziemiach = same=20 wyzwala=B3y si=EA spod panowania okupant=F3w. W pa=BCdzierniku = armia=20 austro-w=EAgierska wymaszerowa=B3a z Galicji i wr=F3ci=B3a do = ojczyzny, a wraz z=20 ni=B1 z regionu znikn=EA=B3a ca=B3a cywilna administracja i = policja. Bandy=20 uzbrojonych dezerter=F3w z rozbitej armii =B3upi=B3y galicyjskie = wsie, atakowa=B3y=20 pa=B3ace i rezydencje, grabi=B3y i mordowa=B3y. W Tarnobrzegu, = niedu=BFym mie=B6cie=20 niedaleko rodzinnego zamku w Dzikowie, katolicki ksi=B1dz renegat = pomaga=B3=20 zak=B3ada=E6 kr=F3tko istniej=B1c=B1 socjalistyczn=B1 = minirepublik=EA. W Warszawie,=20 nadal okupowanej przez niemieck=B1 armi=EA pomimo kl=EAski Niemiec = na froncie=20 zachodnim, panowa=B3a dezorganizacja granicz=B1ca z = chaosem.
Pa=F1stwo=20 polskie odrodzi=B3o si=EA w listopadzie 1918 roku po tym, jak do = Warszawy=20 przyby=B3 J=F3zef Pi=B3sudski, by=B3y dzia=B3acz socjalistyczny i = walcz=B1cy z caratem=20 konspirator, i przej=B1=B3 miasto z r=B1k niemieckich. Pi=B3sudski = dowodzi=B3=20 ochotniczym polskim legionem walcz=B1cym podczas wojny z = Rosjanami, ale w=20 1917 roku zosta=B3 aresztowany, kiedy odm=F3wi=B3 oddania swoich = ludzi pod=20 komend=EA niemieck=B1. Pod koniec wojny zwolniono go z wi=EAzienia = w=20 magdeburskiej twierdzy i zezwolono mu na powr=F3t do Warszawy. 11 = listopada,=20 w dniu podpisania rozejmu ko=F1cz=B1cego wojn=EA na Zachodzie, = polska Rada=20 Regencyjna pospiesznie mianowa=B3a go wodzem naczelnym i = og=B3osi=B3a=20 niepodleg=B3o=B6=E6 pa=F1stwa. Niemiecki garnizon da=B3 si=EA = rozbroi=E6 i opu=B6ci=B3=20 Warszaw=EA. Trzy dni p=F3=BCniej Pi=B3sudski zosta=B3 Naczelnikiem = pa=F1stwa.
Podczas gdy wsz=EAdzie powiewa=B3y polskie = sztandary, a kraj=20 ogarn=EA=B3a euforia, uzbrojone bandy dalej grabi=B3y Galicj=EA. = Nasilenie=20 przejaw=F3w przemocy w Rudniku zmusi=B3o Hieronima i jego = rodzin=EA do ucieczki.=20 „Kiedy B=F3g pozwoli=B3, by Polska zmartwychwsta=B3a, = zacz=EA=B3o si=EA szale=F1stwo! –=20 odnotowa=B3 w ksi=EAdze go=B6ci. – Dwa ataki na dom = odpar=B3a milicja z Kopek i=20 nasi ludzie. 12 listopada zabra=B3em =BFon=EA i dzieci do = Krakowa”.
Milicja=20 broni=B1ca Rudnika to w rzeczywisto=B6ci inna banda = rzezimieszk=F3w, kt=F3rych=20 Wanda w akcie niezwyk=B3ej odwagi nak=B3oni=B3a, =BFeby bronili = jej rodziny. Wanda=20 i jej francuska dama do towarzystwa by=B3y same, kiedy = rozpocz=EA=B3y si=EA=20 niepokoje. Us=B3yszawszy, =BFe uzbrojona grupa zaj=EA=B3a Kopki, = wie=B6 po=B3o=BFon=B1=20 kilka kilometr=F3w od posiad=B3o=B6ci Hieronima, i planuje = zaatakowa=E6 Rudnik,=20 Wanda postanowi=B3a zaapelowa=E6 do nich osobi=B6cie. Wsiad=B3a do = powozu i=20 pojecha=B3a do wioski. Stary stangret zatrzyma=B3 si=EA w lesie, = kilkaset metr=F3w=20 przed Kopkami.
– Ja=B6nie wielmo=BFna pani – = powiedzia=B3. – Bardzo mi=20 przykro, ale dalej nie pojad=EA. Mam =BFon=EA i dzieci. Boj=EA = si=EA tych=20 ludzi.
Poprosiwszy go, =BFeby zaczeka=B3, Wanda posz=B3a dalej = pieszo.=20 Wkroczy=B3a do wioski i zaczepi=B3a uzbrojonych = m=EA=BFczyzn.
– Chc=EA rozmawia=E6=20 z dow=F3dc=B1.
Pos=B3uchali jej.
– Co takiego? = Przysz=B3a tu pani zupe=B3nie=20 sama? – spyta=B3 herszt bandyt=F3w, kiedy wprowadzono j=B1 = do jego=20 kwatery.
Wanda mia=B3a dwadzie=B6cia pi=EA=E6 lat i niczego = si=EA nie ba=B3a.=20 Potrafi=B3a te=BF post=EApowa=E6 z lud=BCmi.
– Tak. = Przysz=B3am tu sama, bo=20 us=B3ysza=B3am, =BFe pojawi=B3a si=EA banda rozb=F3jnik=F3w, = kt=F3rzy morduj=B1 i grabi=B1.=20 Jestem w Rudniku sama z dzie=E6mi, wi=EAc przysz=B3am prosi=E6 was = o=20 ochron=EA.
Jej odwaga zwyci=EA=BFy=B3a. Bandyci przyrzekli = broni=E6 Rudnika. Gdy=20 wychodzi=B3a, uca=B3owali jej d=B3o=F1. Obietnicy = dotrzymali.
Stasia ochrzczono=20 w kaplicy arcybiskupa krakowskiego dzie=F1 po przyje=BCdzie. Dano = mu=20 nast=EApuj=B1ce imiona: Stanis=B3aw Kostka Stefan Jan Juliusz = Krzysztof Jerzy=20 Hubert Gustaw. =AFartowa=B3 p=F3=BCniej, =BFe pierwsze siedem = imion zalicza=B3o si=EA do=20 tradycyjnie rodowych, ale nigdy nie zrozumie, dlaczego nazwano go=20 Gustawem.
Anarchi=EA w regionie przezwyci=EA=BFono wkr=F3tce po = zmianie w=B3adzy=20 w Warszawie. Pi=B3sudski budowa=B3 nowe pa=F1stwo i formowa=B3 = armi=EA z by=B3ych=20 =BFo=B3nierzy trzech wojsk okupacyjnych. W ca=B3ym kraju = organizowano te=BF si=B3y=20 policji. Hieronim zabra=B3 rodzin=EA z powrotem do Rudnika, = dok=B1d powracali=20 robotnicy, le=B6nicy i s=B3udzy, by – tak jak ca=B3a Europa = – uczestniczyli w=20 pokojowej pracy przy odbudowie folwarku, miasteczka i = ko=B6cio=B3a. Hieronim=20 wynaj=B1=B3 architekta, =BFeby zrekonstruowa=B3 zniszczony = pa=B3ac.
Musia=B3 mie=E6=20 nadziej=EA, jak wszyscy Polacy, =BFe nadejd=B1 teraz lata pokoju, = co pozwoli=20 odbudowa=E6 rodzin=EA i przywr=F3ci=E6 =B6wietno=B6=E6 zrujnowanej = posiad=B3o=B6ci. A jednak=20 Hieronim i Wanda zn=F3w nie mieli szansy na spokojne =BFycie. = Odrodzona=20 Rzeczpospolita musia=B3a walczy=E6 o swoje granice, gdy=BF wielkie = mocarstwa na=20 konferencji pokojowej w Wersalu w 1919 roku, podczas kt=F3rej = uznano=20 niepodleg=B3o=B6=E6 Polski, zaniedba=B3y t=EA kwesti=EA. Spraw=EA = t=EA mieli rozstrzygn=B1=E6=20 mi=EAdzy sob=B1 Polacy i ich s=B1siedzi. Zagro=BFone od strony = Niemiec i Rosji=20 nowo powsta=B3e pa=F1stwo walczy=B3o w latach 1918–1921 na = p=F3=B3nocy, wschodzie i=20 zachodzie. W po=B3owie 1919 roku oddzia=B3y polskie odbi=B3y z = r=B1k ukrai=F1skich=20 nacjonalist=F3w stary polski Lw=F3w i cz=EA=B6=E6 wschodniej = Galicji, a na p=F3=B3nocy w=20 latach 1919–1920 odebra=B3y Litwinom Wilno. Na zachodzie = traktat wersalski=20 po=B3o=BFy=B3 kres powstaniu wielkopolskiemu. Trzy powstania = przeciwko Niemcom=20 na =A6l=B1sku zako=F1czy=B3y si=EA porozumieniem w 1920 roku. = Sp=F3r o Zaolzie, jaki=20 wywi=B1za=B3 si=EA po zaj=EAciu w styczniu 1919 roku Cieszyna = przez=20 Czechos=B3owacj=EA, rozstrzygni=EAty zosta=B3 decyzj=B1 mocarstw = zachodnich na=20 drodze plebiscytu. Tymczasem zatarg z bolszewick=B1 Rosj=B1, = rozpocz=EAty w=20 lutym 1919 roku w zwi=B1zku z kolejnym sporem terytorialnym, = przerodzi=B3 si=EA=20 w powa=BFniejszy konflikt. Wiosn=B1 1920 roku Polska podj=EA=B3a = walk=EA z Armi=B1=20 Czerwon=B1, kt=F3ra zagrozi=B3a istnieniu m=B3odej = Rzeczpospolitej.
Polacy=20 zaci=B1gali si=EA pod sztandary. Przedstawiciele ziemia=F1stwa = – tacy jak=20 Hieronim – kt=F3re bolszewicy wymordowali w Rosji i na = Ukrainie w 1917 roku,=20 chwycili za karabiny i szable i wyruszyli na wojn=EA. W swoim = zamku w=20 Dzikowie, siedzibie starszej ga=B3=EAzi rodziny, hrabia Zdzis=B3aw = Tarnowski=20 wyekwipowa=B3 i umundurowa=B3 pi=EA=E6dziesi=EAciu ludzi dla 8 = Pu=B3ku U=B3an=F3w ksi=EAcia=20 J=F3zefa Poniatowskiego, najbardziej arystokratycznego pu=B3ku = kawalerii w=20 nowym Wojsku Polskim, w=B6r=F3d nich swego siedemnastoletniego = syna Artura i=20 =B3owczego Romana Sarnka. Starszy syn, Jan, ju=BF walczy=B3 w = Lwowskich Orl=EAtach=20 broni=B1cych miasta przed Ukrai=F1cami. Hrabia Zdzis=B3aw = ofiarowa=B3 r=F3wnie=BF 6=20 milion=F3w koron na fundusz wojenny, a tak=BFe udost=EApni=B3 = cz=EA=B6=E6 zamku w=20 Dzikowie oraz pomieszczenia w swojej ogromnej krakowskiej = rezydencji na=20 szpitale wojskowe.
Wanda, podobnie jak w 1914 roku, = towarzyszy=B3a=20 Hieronimowi do Krakowa, gdy jecha=B3 spe=B3ni=E6 sw=F3j = obowi=B1zek. Do=B3=B1czy=B3 do=20 u=B3an=F3w Poniatowskiego i zosta=B3 adiutantem genera=B3a = Maxime’a Weyganda,=20 dow=F3dcy ma=B3ej francuskiej misji wojskowej. Weygand przyby=B3 = do Warszawy bez=20 wezwania i spodziewa=B3 si=EA, =BFe zostanie skierowany = bezpo=B6rednio do dzia=B3a=F1=20 przeciwko Armii Czerwonej. Tymczasem najwy=BFsze dow=F3dztwo = polskie=20 zlekcewa=BFy=B3o go, rozgniewane odmow=B1 udzielenia Polsce = wsparcia przeciwko=20 bolszewikom przez zachodnich sojusznik=F3w. W 1917 roku prezydent = Stan=F3w=20 Zjednoczonych Woodrow Wilson oznajmi=B3 w swojej = czternastopunktowej=20 deklaracji, =BFe Polska ma prawo istnie=E6 jako niepodleg=B3e i = autonomiczne=20 pa=F1stwo. Wielka Brytania i Francja posz=B3y w jego =B6lady. = Paryska=20 konferencja to potwierdzi=B3a, st=B1d te=BF irytacj=EA Polak=F3w = wzbudzi=B3o=20 nieprzys=B3anie wsparcia wojskowego, Francuzi za=B6 odci=EAli = kredyty na cele=20 militarne. Trwaj=B1ca w tym samym czasie na Zachodzie kampania = propagandowa=20 „R=EAce precz od Rosji” wzbudza=B3a antypolskie = nastroje.
Latem 1920 roku=20 na wschodzie szala=B3a wojna, a istnienie Polski wisia=B3o na = w=B3osku. Ponad=20 milion ludzi walczy=B3o na froncie przebiegaj=B1cym setkami = kilometr=F3w z=20 p=F3=B3nocy na po=B3udnie, przez lasy, stepy i bagna kres=F3w. = Pocz=B1tkowo wojsko=20 Pi=B3sudskiego, pospiesznie tworzone, odnosi=B3o sukcesy, ale = Rosjanie=20 zgromadzili siedemsettysi=EAczne si=B3y i w czerwcu kozacy z 1. = Armii Konnej=20 Siemiona Budionnego przekroczyli polsk=B1 granic=EA na po=B3udniu = i ruszyli na=20 zach=F3d. 4 czerwca od p=F3=B3nocy wdar=B3 si=EA genera=B3 = Michai=B3 Tuchaczewski i=20 pomaszerowa=B3 dalej, obwieszczaj=B1c: „Na Zach=F3d! Po = trupie bia=B3ej Polski=20 zagradzaj=B1cej drog=EA do =B6wiatowej rewolucji. Na naszych = bagnetach niesiemy=20 szcz=EA=B6cie i pok=F3j ludziom trudz=B1cym si=EA w pocie czo=B3a. = Na Zach=F3d! Nadszed=B3=20 nasz czas. Na Wilno, Mi=F1sk i Warszaw=EA! Marsz!”
Na = pocz=B1tku sierpnia=20 pi=EA=E6 rosyjskich armii podesz=B3o pod Warszaw=EA. Ocalenie = nast=B1pi=B3o za spraw=B1=20 „cudu nad Wis=B3=B1”, czyli – jak g=B3osi = popularna legenda – interwencji=20 Czarnej Madonny z Cz=EAstochowy, obrazu Naj=B6wi=EAtszej Panny = Marii, Kr=F3lowej=20 Polski, kt=F3ry jakoby pojawi=B3 si=EA nad Warszaw=B1 i = poprowadzi=B3 armi=EA=20 Pi=B3sudskiego do zwyci=EAstwa. A m=F3wi=B1c w kategoriach = wojskowych – Pi=B3sudski=20 b=B3yskawicznie, w ci=B1gu kilku dni przegrupowa=B3 wycie=F1czone = oddzia=B3y pod=20 Warszaw=B1, potajemnie je uzupe=B3ni=B3 i wci=B1gn=B1=B3 w = zasadzk=EA armi=EA=20 Tuchaczewskiego, odcinaj=B1c jej nadmiernie rozci=B1gni=EAte = ty=B3y i zamykaj=B1c w=20 okr=B1=BFeniu pod miastem. Do niewoli wzi=EAto setki tysi=EAcy = je=F1c=F3w;=20 czterdzie=B6ci tysi=EAcy Rosjan zbieg=B3o na p=F3=B3noc, do Prus = Wschodnich, gdzie=20 rozbroili ich Niemcy. Trzy rosyjskie armie rozbito, a ich resztki=20 przegnano z powrotem na wsch=F3d. Wygl=B1da=B3o na to, =BFe po = kilku kolejnych=20 sukcesach Polacy rusz=B1 na Moskw=EA, ale w pa=BCdzierniku Lenin = poprosi=B3 o=20 pok=F3j i podpisano zawieszenie broni. Wschodnie granice = Rzeczpospolitej=20 by=B3y wreszcie bezpieczne.
Bitwa warszawska zapisa=B3a si=EA = jako s=B3ynne=20 zwyci=EAstwo w kampanii, w kt=F3rej po raz ostatni w Europie = stoczono tak=20 wielki b=F3j z udzia=B3em kawalerii. Zach=F3d odetchn=B1=B3 z = ulg=B1: bolszewicy=20 zostali zatrzymani, zanim dotarli do Niemiec, w kt=F3rych wrza=B3y = przedrewolucyjne nastroje. Zwyci=EAstwo Polski mia=B3o ogromne = znaczenie, gdy=BF=20 w latach dwudziestych XX wieku Zwi=B1zek Radziecki po cichu = odst=B1pi=B3 od=20 pomys=B3u =B6wiatowej rewolucji. Lord d’Abernon, szef = alianckiej misji=20 wojskowej w Polsce, uwa=BFa=B3, =BFe by=B3a to jedna z = najwa=BFniejszych bitew w=20 historii =B6wiata:
Gdyby Pi=B3sudskiemu i Weygandowi nie = uda=B3o si=EA=20 powstrzyma=E6 [...] triumfalnego pochodu Armii Czerwonej w wyniku = bitwy pod=20 Warszaw=B1, nast=B1pi=B3by nie tylko niebezpieczny zwrot w = dziejach=20 chrze=B6cija=F1stwa, ale zosta=B3oby zagro=BFone samo istnienie = zachodniej=20 cywilizacji. Bitwa pod Tours [przeciwko Saracenom w 732 roku] = uratowa=B3a=20 naszych przodk=F3w przed jarzmem Koranu; jest rzecz=B1 = prawdopodobn=B1, =BFe bitwa=20 warszawska uratowa=B3a Europ=EA =A6rodkow=B1, a tak=BFe = cz=EA=B6=E6 Europy Zachodniej=20 przed o wiele gro=BCniejszym niebezpiecze=F1stwem: fanatyczn=B1 = tyrani=B1=20 sowieck=B11.
Najwcze=B6niejszym wspomnieniem Zofii z = dzieci=F1stwa by=B3a=20 ucieczka z Rudnika tego lata, kiedy bolszewickie wojska = wkracza=B3y do=20 po=B3udniowej Polski. Chocia=BF mia=B3a zaledwie trzy lata, = pami=EAta=B3a podr=F3=BF w=20 dziwnym wagonie kolejowym pozbawionym siedze=F1, z wyj=B1tkiem = fotela (z=20 drewnianego domu w Rudniku), w kt=F3rym siedzia=B3 dziwny = m=EA=BFczyzna, oraz=20 doniczkow=B1 palm=EA z holu, kt=F3ra ko=B3ysa=B3a si=EA w rytm = poci=B1gu. Za drewnianym=20 przepierzeniem sta=B3a sp=EAtana krowa. Jej =B6wie=BFe =B3ajno = ochlapa=B3o walizk=EA, w=20 kt=F3rej le=BFa=B3 ma=B3y Sta=B6.
Rodzina po powrocie do domu = jesieni=B1 1920 roku=20 stwierdzi=B3a, =BFe Rosjanie do Rudnika nie dotarli. Ale = wydarzy=B3a si=EA inna=20 tragedia. Uciek=B3a Lucia, oswojony dzik. Ach, Lucia! W=B6r=F3d = wszystkich=20 opowie=B6ci z las=F3w po=B3udniowej Polski niewiele znalaz=B3oby = si=EA osobliwszych=20 ni=BF ta o oswojonym dziku. Dwustukilowa, wysoka na metr Lucia = nale=BFa=B3a do=20 gatunku, kt=F3rego przedstawiciele potrafili z szybko=B6ci=B1 = torpedy szar=BFowa=E6=20 na cz=B3owieka i rozpru=E6 go k=B3ami niczym otwieracz do = puszek.
Lucia=20 jednak zosta=B3a wytresowana i oswojona jak pies i wszyscy za = ni=B1=20 przepadali. Spa=B3a w domu, wozi=B3a dzieci na grzbiecie. = Zachowa=B3y si=EA jej=20 zdj=EAcia, jak stoi na tylnych nogach, przednimi wsparta na piersi = Wandy.=20 Czasem k=B3ad=B3a je na stole i wsadza=B3a ryj w = jedzenie.
Lucia do=B3=B1czy=B3a do=20 rodziny po powrocie Hieronima i Wandy do Rudnika w 1915 roku. Do = Wandy=20 przysz=B3a w=F3wczas wie=B6niaczka z pytaniem, czy nie = przygarn=EA=B3aby dzika, bo=20 jaki=B6 czas temu zwierz=EAta te zry=B3y jej pole ziemniak=F3w i = zosta=B3y=20 przegnane, ale dzieci z=B3apa=B3y malutkiego warchlaka. Hodowa=B3y = go w domu,=20 lecz b=B3yskawicznie r=F3s=B3. U nas ci=EA=BFko teraz z jedzeniem. = Nie damy rady go=20 wykarmi=E6 – biadoli=B3a. – Mo=BFe pani si=EA uda, = hrabino”.
Kiedy jesieni=B1=20 1920 roku Tarnowscy dowiedzieli si=EA o znikni=EAciu Luci, = podejrzewali, =BFe=20 zosta=B3a zjedzona przez g=B3oduj=B1cych mieszka=F1c=F3w. Odt=B1d = zawsze przygarniali=20 jakiego=B6 dzika i trzymali oswojonego w zagrodzie przy domu. = =AFadnemu jednak=20 nigdy nie uda=B3o si=EA zast=B1pi=E6 Luci, chocia=BF na wp=F3=B3 = oswojonych zwierz=B1t nie=20 brakowa=B3o, a to za spraw=B1 po=BFar=F3w wywo=B3ywanych iskrami z = poci=B1g=F3w=20 przeje=BFd=BFaj=B1cych przez lasy Hieronima. Jego stra=BFnicy = le=B6ni zawsze=20 ratowali poparzone jelenie, sarny, zaj=B1ce, kr=F3liki, borsuki, = lisy i sowy i=20 umieszczali je w ma=B3ej mena=BFerii. Gospodarstwo mia=B3o te=BF = oswojon=B1 sarn=EA,=20 kt=F3ra wybiega=B3a na pastwiska z byd=B3em i wraca=B3a z nim trzy = razy dziennie w=20 porze dojenia.
Pomimo sygna=B3=F3w alarmowych, kt=F3re = wdziera=B3y si=EA w ich=20 m=B3ode =BFycie i trudnych relacji mi=EAdzy rodzicami – = Zosia i Sta=B6 na zawsze=20 zapami=EAtali Rudnik jako raj dzieci=F1stwa. W latach dwudziestych = stosunki=20 mi=EAdzy Hieronimem i Wand=B1 coraz bardziej si=EA pogarsza=B3y, a = ich dzieci, w=20 miar=EA dorastania, coraz lepiej rozumia=B3y rozmiary = otaczaj=B1cego je=20 nieszcz=EA=B6cia. Rodzic=F3w widywa=B3y w ci=B1gu dnia tylko = przelotnie, wi=EAkszo=B6=E6=20 czasu sp=EAdza=B3y z uwielbianymi guwernantkami i s=B3u=BFb=B1, = kt=F3ra traktowa=B3a je=20 jak ma=B3ych lord=F3w. Os=B3aniane przez otoczenie kokonem = mi=B3o=B6ci, cieszy=B3y si=EA=20 wiejskim =BFyciem w maj=B1tku na po=B3udniu Polski, gdzie w latach = dwudziestych=20 panowa=B3a niemal to=B3stojowska ponadczasowo=B6=E6: obszerny dom = po=B6rodku=20 wielkiej posiad=B3o=B6ci, bliskie od zarania =BFycia wi=EAzi z = guwernantkami,=20 pokoj=F3wkami, =B3owczymi, stajennymi i pozosta=B3=B1 = s=B3u=BFb=B1, patriarchalne=20 stosunki z robotnikami rolnymi i ch=B3opami, =BFycie blisko = natury, w rytmie=20 zmieniaj=B1cych si=EA p=F3r roku, wytyczane wiosn=B1, por=B1 = do=BFynek oraz wa=BFnymi=20 wydarzeniami i =B6wi=EAtami religijnymi, jak adwent, Bo=BFe = Narodzenie, wielki=20 post, Wielkanoc, Bo=BFe Cia=B3o i Wniebowzi=EAcie Naj=B6wi=EAtszej = Marii Panny. By=B3=20 to powoli tocz=B1cy si=EA tradycyjny =B6wiat, w kt=F3rym dzwony = ko=B6cielne wzywa=B3y=20 na Anio=B3 Pa=F1ski w po=B3udnie i o sz=F3stej wieczorem, a = wie=B6niacy przerywali=20 prac=EA na roli, =BFeby odm=F3wi=E6 modlitw=EA: „Anio=B3 = Pa=F1ski zwiastowa=B3 Pannie=20 Maryi i pocz=EA=B3a z Ducha =A6wi=EAtego...”
Nad = wychowaniem dzieci czuwa=B3y=20 guwernantki. Sta=B6 i Zofia uczyli si=EA w domu i po=B6wi=EAcali = na nauk=EA wiele=20 czasu. Nawet w niedziel=EA nie mieli oddechu, gdy=BF z miasta = przychodzi=B3=20 ksi=B1dz i odbywa=B3 z nimi lekcj=EA religii, a potem jad=B3 obiad = z Hieronimem i=20 Wand=B1.
Poza lekcjami =BFycie by=B3o cudowne. Dzieci bawi=B3y = si=EA w ogrodzie i=20 parku, w sadzie za stajniami, gdzie ros=B3y wspania=B3e ciemne i = jasne=20 czere=B6nie. Bawi=B3y si=EA z na wp=F3=B3 oswojonymi zwierz=EAtami = w mena=BFerii, latem=20 buszowa=B3y po lesie w poszukiwaniu poziomek, malin, je=BFyn, = orzech=F3w=20 laskowych i grzyb=F3w lub je=BCdzi=B3y na kucykach. W letnie = popo=B3udnia wo=BFono=20 je dwuk=F3=B3k=B1 nad San, mniej wi=EAcej kilometr od domu, =BFeby = mog=B3y pop=B3ywa=E6,=20 b=B1d=BC zabierano na d=B3ugie przeja=BFd=BFki le=B6nymi drogami; = obserwowa=B3y wtedy=20 przemykaj=B1ce jelenie lub same hasa=B3y mi=EAdzy drzewami. Kiedy = podros=B3y,=20 nauczy=B3y si=EA galopowa=E6 przez lasy i pi=EAkne podmok=B3e = =B3=B1ki. Zawsze wozi=B3y=20 pod siod=B3em du=BFe derki, kt=F3re nale=BFa=B3o roz=B3o=BFy=E6 na = ziemi w razie=20 niebezpiecze=F1stwa, gdyby konie ugrz=EAz=B3y w bagiennym terenie = i grozi=B3o im=20 utoni=EAcie. Zosia utrzymywa=B3a tak bliskie stosunki ze = wszystkimi lud=BCmi w=20 maj=B1tku i tak kocha=B3a dom, park i posiad=B3o=B6=E6, =BFe nawet = kiedy opu=B6ci=B3a=20 Rudnik, w pami=EAci pozosta=B3o jej ka=BFde =BCd=BCb=B3o trawy w = parku i lesie.
W=20 1926 roku zako=F1czy=B3a si=EA odbudowa dworu w nowym kszta=B3cie. = Dziewi=EAcioletnia Zosia i o=B6mioletni Sta=B6 z wielkim =BFalem = opuszczali=20 przytulny, drewniany „ma=B3y domek”, gdzie si=EA = urodzili, ale wkr=F3tce=20 pokochali tak=BFe pa=B3ac, z kt=F3rego usuni=EAto = dziewi=EAtnastowieczne wie=BFyczki i=20 blanki, dobudowano nowe skrzyd=B3o, a ca=B3o=B6=E6 przerobiono w = prostym,=20 p=F3=B3klasycznym, ulubionym przez Polak=F3w stylu. By=B3 to teraz = elegancki,=20 pi=EAtrowy budynek z elewacj=B1 w kolorze piasku, kt=F3ra = nadawa=B3a mu ciep=B3y=20 wygl=B1d. Wej=B6cie zdobi=B3y cztery kolumny, po dwie z ka=BFdej = strony, przykryte=20 tympanonem w stylu palladia=F1skim, tworz=B1ce elegancki portyk. = Wysokie=20 sufity, drzwi i okna eksponowa=B3y w=B3a=B6ciwe proporcje = wn=EAtrz, a drewniane=20 pod=B3ogi i wielkie modrzewiowe belki wspieraj=B1ce sufit w = dw=F3ch salonach i=20 jadalni nadawa=B3y pomieszczeniom co=B6 z surowej, niemal = kastylijskiej=20 elegancji.
Na szczycie pi=EAciu szerokich stopni prowadz=B1cych = do drzwi=20 frontowych pod portykiem – umieszczono werand=EA, gdzie = Hieronim i Wanda=20 siadywali ze swoimi go=B6=E6mi, maj=B1c przed oczami owalny = trawnik i drzewa=20 przys=B3aniaj=B1ce drewnian=B1 kaplic=EA, w kt=F3rej ochrzczono = Zofi=EA. Za kaplic=B1,=20 po prawej stronie, rozci=B1ga=B3y si=EA dwa stawy. Na ich = przeciwleg=B3ych=20 brzegach sta=B3 =B6liczny stary spichlerz oraz obszerne, = przepi=EAkne stajnie w=20 otoczeniu ogrodu i sadu, z biurem zarz=B1dcy i czworakami. Przed I = wojn=B1 w=20 stajniach mieszka=B3o czterna=B6cie koni do jazdy wierzchem i = zaprz=EAgowych; w=20 wozowni przechowywano dziewi=EA=E6 powoz=F3w, w tym = czteroko=B3ow=B1 karet=EA, lando,=20 linijk=EA – d=B3ugi w=F3z u=BFywany do polowania, = dwuk=F3=B3k=EA zaprz=EAgan=B1 w kucyka i=20 sanie do jazdy zim=B1. Niekt=F3rych powoz=F3w nadal u=BFywano ze = wzgl=EAdu na=20 niech=EA=E6 Hieronima do samochod=F3w. Z lewej strony domu = francuskie okna=20 saloniku wychodzi=B3y na drug=B1 werand=EA z widokiem na park i = ogr=F3d kwiatowy=20 Wandy, znajduj=B1cy si=EA za wielkim ogrodem warzywnym. Jeszcze = bardziej na=20 lewo, na ty=B3ach domu, bieg=B3a aleja wysadzana r=F3=BFami i = drzewami wi=B6niowymi,=20 prowadz=B1ca nad San.
Po zainstalowaniu si=EA w nowym domu = Hieronim i Wanda=20 zacz=EAli przyjmowa=E6 nap=B3ywaj=B1cych nieko=F1cz=B1c=B1 si=EA = fal=B1 go=B6ci. Przyje=BFd=BFa=B3o=20 wielu krewnych, a poniewa=BF lasy otaczaj=B1ce posiad=B3o=B6=E6 = zapewnia=B3y=20 nieograniczone mo=BFliwo=B6ci polowa=F1, pami=B1tkowa ksi=EAga z = lat dwudziestych=20 zawiera=B3a mn=F3stwo podzi=EAkowa=F1 od os=F3b, kt=F3re = ustrzeli=B3y koz=B3a, jelenia,=20 dzika, lisa, zaj=B1ca, borsuka czy or=B3a. „Dzi=EAkuj=EA za = wspania=B3e polowanie,=20 nigdy czego=B6 podobnego nie prze=BFy=B3em – napisa=B3 7 = sierpnia 1926 roku kuzyn=20 Hieronima, hrabia Zdzis=B3aw z Dzikowa. – Wczoraj wieczorem = i dzisiaj rano=20 ubili=B6my osiem wielkich koz=B3=F3w”.
Posiad=B3o=B6=E6 = Hieronima zajmowa=B3a par=EA=20 tysi=EAcy hektar=F3w, w wi=EAkszo=B6ci zalesionych, a opr=F3cz = tego kilkaset=20 hektar=F3w ziemi uprawnej. Rodzina mieszka=B3a wygodnie, cho=E6 w = por=F3wnaniu z=20 niekt=F3rymi dworami polskimi prowadzi=B3a raczej proste, = bezpretensjonalne=20 =BFycie.
Wojciech Hass, kamerdyner, nadzorowa=B3 trzech = s=B3u=BF=B1cych, a pani=20 Katarzyna Sarnecka, gospodyni, mia=B3a po opiek=B1 trzy czy cztery = pokoj=F3wki,=20 kt=F3re pomaga=B3y grubej i nieprzyjemnej kucharce oraz = utrzymywa=B3y dom w=20 nieskazitelnej czysto=B6ci. Piwnice pani Sarneckiej zawsze = p=EAka=B3y w szwach=20 od domowych zapas=F3w. W rz=EAdach sta=B3y s=B3oje z przetworami z = owoc=F3w, miodem=20 i marynowanymi grzybkami; w beczkach kisi=B3y si=EA og=F3rki i = kapusta; sery,=20 kt=F3re dojrzewa=B3y w piaszczystej rudnickiej ziemi, smakowa=B3y = jak camembert,=20 a miejscow=B1 specjalno=B6ci=B1 by=B3y czosnkowe kie=B3basy i = szynka z=20 dzika.
Podobnie jak w ka=BFdej ziemia=F1skiej posiad=B3o=B6ci w = Polsce, pa=B3ac=20 znajdowa=B3 si=EA w centrum kompleksu rolno-przemys=B3owego. = Pi=EA=E6sethektarowe=20 gospodarstwo produkowa=B3o wo=B3owin=EA, mleko i zbo=BFe, = obejmowa=B3o ogrody=20 warzywne, sady i pasieki, gorzelni=EA oraz stawy rybne, gdzie = hodowano=20 karpie, wa=BFny produkt w polskiej kuchni. Przepi=EAkne lasy, w = kt=F3rych ros=B3y=20 jod=B3y, modrzewie, =B6wierki oraz brzozy, d=EAby, buki i wi=B1zy, = by=B3y starannie=20 piel=EAgnowane pod okiem g=B3=F3wnego le=B6niczego. Podzielono je = na cztery cz=EA=B6ci=20 – ka=BFda mia=B3a swojego zarz=B1dc=EA i grup=EA = pracownik=F3w le=B6nych. Dzi=EAki=20 poprzedniemu w=B3a=B6cicielowi wod=EA z bagien odprowadzano = kana=B3ami, z kt=F3rych=20 Rudnik s=B3yn=B1=B3, do hydroelektrowni zaopatruj=B1cej w pr=B1d = posiad=B3o=B6=E6 i=20 miasteczko.
Hieronim powa=BFnie zaj=B1=B3 si=EA zarz=B1dem = maj=B1tku. W tygodniu=20 zwykle konsultowa=B3 si=EA ze swoim zarz=B1dc=B1, nadle=B6niczym i = gajowymi, jak=20 r=F3wnie=BF z kierownikiem warsztat=F3w wikliniarskich, kt=F3re = dawa=B3y prac=EA=20 ludziom z miasta, oraz z Wawrzy=F1cem, ogrodnikiem. Prowadz=B1c = =BFycie=20 wiejskiego d=BFentelmena, relaksowa=B3 si=EA na polowaniach (by=B3 = doskona=B3ym=20 strzelcem), je=BCdzi=B3 konno po swojej posiad=B3o=B6ci lub = obje=BFd=BFa=B3 lasy w=20 powozie.
A jednak musia=B3 walczy=E6, =BFeby przetrwa=E6 okres = mi=EAdzywojenny.=20 Nowe pa=F1stwo polskie stan=EA=B3o przed trudnym zadaniem = stworzenia jednolitej=20 gospodarki na ziemiach by=B3ych zabor=F3w, a po=B3udniowa Polska = od dawna=20 stanowi=B3a region najubo=BFszy. Przez ponad sto lat Galicja = pozostawa=B3a=20 odleg=B3=B1 i lekcewa=BFon=B1 przez cesarstwo austro-w=EAgierskie = prowincj=B1. Sta=B3a=20 si=EA symbolem zacofania i biedy, kt=F3ra wielu jej = mieszka=F1c=F3w, g=B3=F3wnie=20 =AFyd=F3w, zmusi=B3a do emigracji do Nowego =A6wiata. W latach = dwudziestych i=20 trzydziestych minionego stulecia zmagaj=B1ca si=EA z problemem = gwa=B3townie=20 rosn=B1cej populacji Polska omal nie zosta=B3a doprowadzona do = upadku przez=20 recesj=EA, kryzys i hiperinflacj=EA.
Hieronim, kt=F3rego = maj=B1tek mocno=20 os=B3abi=B3a wojna i odbudowa, sta=B3 si=EA nagle zale=BFny od = spadku =B6wiatowych cen=20 zbo=BFa i drewna, g=B3=F3wnych produkt=F3w wytwarzanych w = posiad=B3o=B6ci. W latach=20 trzydziestych, =BFeby podnie=B6=E6 doch=F3d, musia=B3 sprzedawa=E6 = hrabiemu=20 Zdzis=B3awowi prawo do polowania na koz=B3y w Rudniku. Sprzeda=B3 = r=F3wnie=BF cz=EA=B6=E6=20 ziemi i budynk=F3w z dwuhektarowego ogrodu Szlaku, swojej = krakowskiej=20 rezydencji, oraz nieco dzie=B3 sztuki z kolekcji ojca. Do wybuchu = drugiej=20 wojny posiad=B3o=B6=E6 skurczy=B3a si=EA o jedn=B1 trzeci=B1. = Hieronim sprzeda=B3 te=BF=20 hrabiemu Zdzis=B3awowi sw=F3j najwi=EAkszy skarb, r=EAkopis = Pana Tadeusza=20 Adama Mickiewicza, kt=F3ry profesor kupi=B3 w Pary=BFu od = zubo=BFa=B3ego syna=20 poety.
Posiad=B3o=B6=E6 dawa=B3a utrzymanie dwustu = pi=EA=E6dziesi=EAciu osobom, w tym=20 emerytom, kt=F3rzy znale=BCli tu dom, otrzymywali ma=B3=B1 rent=EA = i podstawowe=20 produkty, takie jak mleko, mi=EAso i drewno na opa=B3. Chocia=BF = ch=B3opi w=20 po=B3udniowej Polsce wci=B1=BF witali ziemian, ca=B3uj=B1c ich w = r=EAk=EA lub=20 przykl=EAkaj=B1c na kolano, Hieronim ogranicza=B3 = s=B3u=BFalczo=B6=E6 i nie zezwala=B3 na=20 takie gesty. Bardzo powa=BFnie natomiast traktowa=B3 patriarchalne = obowi=B1zki=20 wobec ludzi w maj=B1tku.
Wacek Bni=F1ski, syn starszej siostry = Hieronima,=20 Jadzi, kt=F3ry jako ch=B3opiec cz=EAsto zatrzymywa=B3 si=EA w = Rudniku, wspomina=B3, =BFe=20 wuj by=B3 zawsze gotowy nie=B6=E6 pomoc. „Je=B6li ch=B3op z = wioski przyszed=B3 do=20 Hieronima po pomoc i rad=EA, zawsze j=B1 dosta=B3” – = pisa=B3 Wacek. Kiedy ch=B3opu=20 sp=B3on=B1=B3 dom b=B1d=BC zdech=B3a krowa, od Hieronima = otrzymywa=B3 drewno albo inne=20 zwierz=EA w zamian. Je=B6li do wr=F3t zapuka=B3 =BFebrak, Hieronim = zabiera=B3 go do=20 biura i prosi=B3 kasjera o wyp=B3acenie kilku z=B3otych. Biuro = wydawa=B3o r=F3wnie=BF=20 zgod=EA okolicznym mieszka=F1com na zbieranie za darmo drewna = opa=B3owego w=20 lasach. Hieronim przeznaczy=B3 w mie=B6cie dom na sierociniec i = =B3o=BFy=B3 na jego=20 utrzymanie. Po wielkiej wojnie da=B3 drewno i trzyna=B6cie akr=F3w = ziemi pod=20 budow=EA nowego ko=B6cio=B3a w mie=B6cie, w miejsce zniszczonego w = 1914 roku=20 osiemnastowiecznego drewnianego budynku.
Zofia Sabok, c=F3rka = g=B3=F3wnego=20 stajennego w Rudniku, kt=F3ry by=B3 ordynansem Hieronima podczas = wielkiej=20 wojny i wojny polsko-bolszewickiej, wspomina=B3a, =BFe Hieronim i = Wanda razem=20 pomagali swoim pracownikom: „Na terenie maj=B1tku = za=B3o=BFono sklep, gdzie=20 pracownicy zaopatrzy=E6 si=EA mogli w r=F3=BFne artyku=B3y = spo=BFywcze, a tak=BFe=20 tekstylne. Sklep ten prowadzi=B3 =B6p. p.[an] Cetera, a towary = by=B3y ta=F1sze jak=20 w mie=B6cie u =AFyd=F3w”2. Wanda kupowa=B3a r=F3wnie=BF dla = miejscowych kobiet maszyny=20 do szycia oraz organizowa=B3a kursy krawiectwa i haftu dla dzieci = z=20 posiad=B3o=B6ci.
„Pani hrabina Tarnowska cz=EAsto = odwiedza=B3a chore dzieci=20 swoich pracownik=F3w i przesy=B3a=B3a dla nich po=BFywienie i = r=F3=BFne od=BFywki z=20 pa=B3acowej kuchni – wspomina=B3a Zofia. – Gdy lata = by=B3y nieurodzajne, to mimo=20 wszystko pracownicy otrzymywali zawsze sw=F3j deputat i = wynagrodzenie=20 pieni=EA=BFne, cho=E6 czasem sam hrabia te=BF odczuwa=B3 = niedostatek”3.
W Wigili=EA=20 Bo=BFego Narodzenia Wanda wydawa=B3a przyj=EAcie dla wszystkich = dzieci z=20 maj=B1tku. O drugiej po po=B3udniu dzieciaki zbiera=B3y si=EA w = pa=B3acowym holu=20 przy drewnianych schodach, gdzie sta=B3a ogromna choinka, a pod = ni=B1 g=F3ra=20 prezent=F3w. By=B3y to praktyczne drobiazgi – buty, swetry, = szale, po=F1czochy i=20 czapki oraz nieco orzech=F3w, jab=B3ek i s=B3odyczy. Wanda = wr=EAcza=B3a paczk=EA=20 ka=BFdemu dziecku, a potem razem z nimi i ich rodzicami = =B6piewa=B3a kol=EAdy.=20 P=F3=BCniej wszyscy sk=B3adali sobie =B6wi=B1teczne =BFyczenia i = szcz=EA=B6liwi=20 rozchodzili si=EA po =B6niegu do dom=F3w.

Rozdzia=B3=20 4
Skandal
Przyjaciele i rodzina wiedzieli, = =BFe w=20 latach dwudziestych Hieronim i Wanda byli coraz bardziej = nieszcz=EA=B6liwi w=20 ma=B3=BFe=F1stwie. „Los nie pob=B3ogos=B3awi=B3 temu = zwi=B1zkowi” – napisa=B3 Wac=B3aw=20 Lednicki, kt=F3ry widzia=B3 ich ta=F1cz=B1cych walca na = debiutanckim balu Wandy w=20 1911 roku. Z czasem zaprzyja=BCni=B3 si=EA z Hieronimem i cz=EAsto = jadali obiady w=20 krakowskim Grand Hotelu; wtedy dowiadywa=B3 si=EA o jego domowych = k=B3opotach.=20 „Biedny Imu=B6 Tarnowski, kt=F3ry by=B3 uczciwy, = niesko=F1czenie prawy i mocno=20 przywi=B1zany do zasad religijnych i moralnych, bardzo = cierpia=B3”1 –=20 zanotowa=B3 Lednicki w swych Pami=EAtnikach.
Kiedy w = po=B3owie lat=20 dwudziestych Wanda wzi=EA=B3a sobie kochanka, wygl=B1da=B3o to na = decyzj=EA kobiety,=20 kt=F3ra przesta=B3a dba=E6 o pozory. Wybrankiem zosta=B3 bowiem = ekscentryczny=20 hrabia Alfred Potocki, w=B3a=B6ciciel =A3a=F1cuta, jednego z = najwspanialszych=20 zamk=F3w w Polsce, po=B3o=BFonego w centrum wielkich d=F3br, = oko=B3o=20 siedemdziesi=EAciu kilometr=F3w na po=B3udnie od Rudnika, = niedaleko Rzeszowa.=20 Alfred s=B3yn=B1=B3 w Europie z ostentacyjnej go=B6cinno=B6ci; w = ogromnym=20 siedemnastowiecznym pa=B3acu przyjmowa=B3 kr=F3l=F3w, = ksi=B1=BF=B1t i arcyksi=B1=BF=B1t, a=20 tak=BFe mniej zacne osoby w rodzaju Joachima von Ribbentropa, = ministra spraw=20 zagranicznych Hitlera2.
Alfred by=B3 niski i pyzaty, mia=B3 = rzedniej=B1ce=20 jasne w=B3osy, okr=B1g=B3=B1 twarz, zadarty nos oraz upodobanie do = popis=F3w=20 poch=B3aniaj=B1cych jego maj=B1tek. Rozrywki, jakie organizowa=B3 = dla go=B6ci, by=B3y=20 tak ekstrawaganckie, =BFe cz=EA=B6=E6 rodak=F3w z jego warstwy = uznawa=B3a go za=20 prostaka i omija=B3a =A3a=F1cut, zbulwersowana stylem =BFycia, w = ich mniemaniu=20 niemaj=B1cym nic wsp=F3lnego z =BFyciem wiejskim i zarz=B1dzaniem = maj=B1tkiem=20 ziemskim.
Kiedy w 1937 roku na weekend przyjechali = ksi=B1=BF=EA i ksi=EA=BFna=20 Kentu, pa=B3acowa orkiestra w zielonych liberiach pomaszerowa=B3a = z zamku do=20 miasteczka, by na stacji kolejowej odegra=E6 God save the = King.=20 Alfred urz=B1dza=B3 wystawne przyj=EAcia, podczas kt=F3rych = us=B3ugiwa=B3y bataliony=20 s=B3u=BFby w liberii. W zamku by=B3o jedena=B6cie jadalni. Kolacje = codziennie=20 podawano w innej. Za krzes=B3em ka=BFdego go=B6cia sta=B3o dw=F3ch = lub trzech lokai.=20 Po posi=B3ku nast=EApowa=B3y ta=F1ce w sali balowej, pokaz filmu = albo sztuki=20 odgrywanej przez go=B6ci w teatrze w stylu Ludwika XVI. Niekiedy = do p=F3=BCnej=20 nocy bawiono si=EA pod gwiazdami, w=B6r=F3d migocz=B1cych = chi=F1skich lampion=F3w i=20 przy d=BCwi=EAkach wagnerowskich fanfar dobiegaj=B1cych z = okolicznych las=F3w. Za=20 dnia grywano w polo, je=BFd=BFono konno lub polowano na lisa na = angielskich=20 wierzchowcach Alfreda, =B3owiono ryby, strzelano do ba=BFant=F3w, = podchodzono=20 jelenie, polowano na sarny i dziki. Do dyspozycji by=B3o te=BF = pole golfowe w=20 dworku my=B6liwskim Potockiego w Julinie. Podobno lokaje na korcie = tenisowym=20 podawali pi=B3ki na srebrnych tacach. „Dobry Bo=BFe, chyba = nie by=B3oby mnie=20 sta=E6 na takie =BFycie” – powiedzia=B3 rumu=F1ski = kr=F3l Karol po weekendzie=20 sp=EAdzonym w =A3a=F1cucie.
Alfred uwielbia=B3 zasadza=E6 = go=B6ci do zaprz=EA=BFonego=20 w czw=F3rk=EA koni dyli=BFansu pocztowego, przeje=BFd=BFa=E6 = pe=B3nym galopem przez=20 wielkie pa=B3acowe wrota, jak burza mija=E6 sie=F1 i wypada=E6 na = dziedziniec przy=20 wt=F3rze fanfar pa=B3acowej orkiestry. W niedziel=EA bose = dziewcz=EAta w barwnych=20 strojach ludowych zamiata=B3y alejki w parku przed nim i jego = wielk=B1 matk=B1,=20 ksi=EA=BFn=B1 El=BFbiet=B1 Radziwi=B3=B3, oraz go=B6=E6mi = pod=B1=BFaj=B1cymi na msz=EA. W=20 miasteczkowym ko=B6ciele Potoccy zasiadali na prywatnej galerii za = szklan=B1=20 =B6cian=B1. „M=F3wili, =BFe wymusi=B3 to od=F3r = ch=B3op=F3w” – wyja=B6nia=B3a Agnes de=20 Stoeckl, rosyjska arystokratka, kt=F3ra odwiedzi=B3a ich w latach=20 trzydziestych3.
Po mszy przed ko=B6cio=B3em wok=F3=B3 Alfreda = i jego matki=20 t=B3oczyli si=EA =BFebracy, walcz=B1c o rozdawane przez nich = monety. W powrotnej=20 drodze do rezydencji orszakowi przygrywa=B3a orkiestra. Wielki = b=EAben jecha=B3=20 na w=F3zku ci=B1gnionym przez szetlandzkiego kuca. Po przybyciu do = zamku=20 go=B6cie popijali aperitify na dziedzi=F1cu, a orkiestra wci=B1=BF = gra=B3a.=20
„=AFycie w =A3a=F1cucie zawsze przypomina=B3o mi, jak to = musia=B3o wygl=B1da=E6 w=20 wielkich francuskich chateaux w XVIII wieku, tyle =BFe z = dodatkiem=20 wszelkich wsp=F3=B3czesnych luksus=F3w” – napisa=B3a = de Stoeckl. Jej wnuk Vincent=20 Poklewski zapami=EAta=B3, =BFe gdy jako ch=B3opiec przebywa=B3 w = =A3a=F1cucie, ze stajni=20 przyprowadzono mu elektryczny model rolls royce’a i = je=BCdzi=B3 nim powoli po=20 parku. Za samochodzikiem pod=B1=BFa=B3 lokaj z miot=B3=B1, = zamiataj=B1cy =B6lady opon w=20 alejkach.
Alfred prawdopodobnie pozna=B3 Wand=EA w Pary=BFu, = podczas jednego=20 z jej wyjazd=F3w w sprawie inwestycji Imci i Hieronima. Ksi=EAga = go=B6ci=20 dowodzi, =BFe hrabia po raz pierwszy odwiedzi=B3 Rudnik jako = przyjaciel=20 rodziny w kwietniu 1925 roku. Data ta zapewne wskazuje na = pocz=B1tek romansu=20 z Wand=B1; Potocki wraca=B3 do Rudnika dziesi=EAciokrotnie w = ci=B1gu nast=EApnych=20 czterech lat. By=B3 uroczym i dowcipnym m=EA=BFczyzn=B1, pe=B3nym = rado=B6ci =BFycia.=20 Jego upodobanie do zabaw wkr=F3tce sprawi=B3o, =BFe sta=B3 si=EA = ukochanym=20 wujaszkiem Zosi i Stasia, kt=F3rzy podczas jego pierwszej wizyty = liczyli=20 osiem i siedem lat.
Wanda nie wyprowadzi=B3a si=EA z Rudnika, = by=20 zamieszka=E6 z Alfredem w =A3a=F1cucie, chocia=BF ich zwi=B1zek = pozostawa=B3 tajemnic=B1=20 poliszynela. Powiadano, =BFe by=B3a temu przeciwna jego matka, = zwana Bietk=B1.=20 Budz=B1ca groz=EA dama, wychowana na cesarskim dworze w Berlinie, = nie =BFyczy=B3a=20 tu sobie rywalki ani =BFadnych eksces=F3w. W katolickiej Polsce = rozw=F3d nale=BFa=B3=20 w=F3wczas do rzadko=B6ci i praktycznie nie by=B3o szans, =BFeby = Wanda i Alfred si=EA=20 pobrali. Pozostaj=B1c w Rudniku i ci=B1gn=B1c romans, Wanda = spowodowa=B3a jednak,=20 =BFe w domu panowa=B3a nieprzyjazna atmosfera, co do ko=F1ca = =BFycia=20 pokiereszowa=B3o Zofi=EA i Stasia. Wuj Tomek Zamoyski, bratanek = Wandy, kt=F3ry w=20 m=B3odo=B6ci odwiedzi=B3 Rudnik, uwa=BFa=B3, =BFe brakowa=B3o tam = rodzinnego ciep=B3a:=20 „Poniewa=BF rodzice tak bardzo si=EA od siebie oddalili, nie = mogli dobrze=20 wychowywa=E6 dzieci”.
Ch=B3=F3d, jaki otacza=B3 Zofi=EA i = Stasia, wzmaga=B3y=20 rodzinne zwyczaje powoduj=B1ce izolacj=EA dzieci, kt=F3re = wi=EAkszo=B6=E6 czasu=20 sp=EAdza=B3y z ukochanymi guwernantkami, rodzic=F3w za=B6 = widywa=B3y dwa razy=20 dziennie przez chwil=EA. Tu=BF przed obiadem rodze=F1stwo bieg=B3o = do ma=B3ej=20 jadalni (gdzie ich rodzice pili w=F3dk=EA lub nalewki), by = uca=B3owa=E6 im r=EAce na=20 powitanie. Ojciec klepa=B3 je po policzkach, matka – by=E6 = mo=BFe – dawa=B3a=20 buziaka. Zapewne po kr=F3tkiej pogaw=EAdce dzieci wychodzi=B3y, = st=B1paj=B1c po=20 ciemnoczerwonym dywanie w=B6r=F3d licznych trofe=F3w =B3owieckich = – rog=F3w jelenich=20 oraz szabli dzik=F3w – zdobi=B1cych =B6ciany. Ten sam = rytua=B3 powtarza=B3 si=EA=20 wieczorem, po czym Hieronim szed=B3 z dzie=E6mi na g=F3r=EA i = pilnowa=B3, by zm=F3wi=B3y=20 pacierz.
Hieronim i Wanda nie k=B3=F3cili si=EA otwarcie. = Pomimo swej=20 wybuchowej natury Hieronim by=B3 d=BFentelmenem. Wanda jednak = cz=EAsto p=B3aka=B3a i=20 przy dzieciach pozwala=B3a sobie na nieprzyjemne uwagi na jego = temat. Jej=20 szwagierka i powiernica, Wanda Zamoyska z domu Badeni, = opowiada=B3a im, =BFe=20 ojciec =BCle traktowa=B3 matk=EA. Zofia i Sta=B6 nie cierpieli = ciotki intrygantki,=20 ale nie mogli pozosta=E6 oboj=EAtni wobec =B3ez matki i = oskar=BFe=F1 pod adresem=20 ojca. Hieronim nigdy ich w nic nie wtajemnicza=B3, nie = pr=F3bowa=B3 t=B3umaczy=E6=20 sytuacji ani si=EA broni=E6. Jego stosunki z w=B3asnym ojcem = by=B3y tak lu=BCne, =BFe=20 teraz nie mia=B3 poj=EAcia, jak zbli=BFy=E6 si=EA do w=B3asnych = dzieci. Poza tym w=20 swojej szlachetno=B6ci nie uznawa=B3 omawiania problem=F3w w = rodzinie. Dlatego w=20 ci=B1gu tych nieszcz=EA=B6liwych lat nigdy nie rozmawia=B3 z = Zofi=B1 i Stasiem o=20 swoim ma=B3=BFe=F1stwie i k=B3opotach. Nigdy te=BF nie = usi=B3owa=B3 ich pociesza=E6, nawet=20 wtedy, kiedy okazywali strapienie i zaczynali si=EA od niego = odsuwa=E6.=20
Gdy Sta=B6 by=B3 jeszcze ma=B3ym ch=B3opcem, zszokowa=B3 = domownik=F3w tym, =BFe=20 narysowa=B3 grup=EA =B6wi=F1 i pod najwi=EAksz=B1 z nich = napisa=B3: C’est mon=20 père. To oznacza=B3o pocz=B1tek trudnych i pe=B3nych = buntu relacji syna z=20 ojcem. Zofia r=F3wnie=BF wyst=B1pi=B3a bardzo wcze=B6nie przeciwko = Hieronimowi.=20 „Wstyd mi za ciebie, mama p=B3acze przez ciebie” = – krzycza=B3a po jednym z=20 napad=F3w =B3ez u matki. „Mo=BFe pewnego dnia = zrozumiesz” – brzmia=B3a jedyna=20 odpowied=BC.
Dzieci wyrasta=B3y na dzikus=F3w w klimacie = nieszcz=EA=B6cia i=20 cierpienia wok=F3=B3 nich. Zofia, pocz=B1tkowo cicha i grzeczna = dziewczynka,=20 zmieni=B3a si=EA nagle i =B6wiadomie w wichrzycielk=EA. Dosz=B3a = do wniosku, =BFe=20 skoro nigdy nie dor=F3wna urod=B1 matce, nie b=EAdzie = rywalizowa=B3a z kobietami,=20 tylko zostanie ch=B3opcem. Pewnego dnia wbi=B3a ig=B3=EA w = wykonywan=B1 rob=F3tk=EA,=20 od=B3o=BFy=B3a j=B1 na bok i g=B3o=B6no oznajmi=B3a: „Od = teraz b=EAd=EA niegrzeczna”. Odt=B1d=20 obce jej si=EA sta=B3y dziewcz=EAce zabawy i grzeczne zachowanie. = Chcia=B3a=20 polowa=E6, strzela=E6 i p=B3ata=E6 figle. Nabra=B3a takiej = =B6mia=B3o=B6ci, =BFe Sta=B6=20 nazywa=B3 j=B1 „Lwem”, za=B6 ona jego – = „Kr=F3likiem”. Mia=B3a siln=B1 wol=EA, by=B3a=20 przyw=F3dczyni, a brat jej odwa=BFnym i gorliwym stronnikiem. = Razem=20 doprowadzali domownik=F3w do sza=B3u.
Kiedy=B6 us=B3yszeli, jak = rudniccy=20 s=B3u=BF=B1cy plotkuj=B1, =BFe zarz=B1dca okrada Hieronima. = Postanowili wi=EAc go=20 nastraszy=E6. Pewnego ranka wstali bardzo wcze=B6nie, zabrali = =B6rut=F3wk=EA z szafy=20 na bro=F1 w gabinecie ojca i pobiegli do ma=B3ego domku, w = kt=F3rym cz=B3owiek ten=20 mieszka=B3. Przykucn=EAli pod oknem jego sypialni, wypalili z obu = luf w=20 powietrze i uciekli przez park do dworu. Rz=B1dca zg=B3osi=B3 = incydent na=20 policji, a lokaj Wojciech Hass zamkn=B1=B3 gabinet Hieronima, = =BFeby=20 zabezpieczy=E6 bro=F1. Dzieci jednak nie darowa=B3y zarz=B1dcy. = Przypadkiem=20 pozna=B3y w mie=B6cie cz=B3owieka =B6wie=BFo wypuszczonego z = wi=EAzienia. Przekona=B3y=20 go, by w=B3ama=B3 si=EA do gabinetu i ukrad=B3 dla nich = dwururk=EA. Wczesnym rankiem=20 zn=F3w pobieg=B3y do ma=B3ego domku i dwakro=E6 wystrzeli=B3y pod = oknem sypialni.=20 Tym razem dosz=B3o do pot=EA=BFnej awantury, zn=F3w z udzia=B3em = policji.
Do ich=20 najgorszych wyczyn=F3w nale=BFa=B3 okrutny figiel sp=B3atany przez = Stasia=20 guwernantce. Je=BFd=BF=B1c konno po lesie w pewien majowy poranek, = rodze=F1stwo=20 natkn=EA=B3o si=EA na gniazdo =BFmij. Nieustraszony Sta=B6 zabi=B3 = jedn=B1, mia=BFd=BF=B1c jej=20 g=B3ow=EA szpicrut=B1, a potem zabra=B3 do dworu. Martwe =BFmije = jeszcze d=B3ugo si=EA=20 wij=B1; ta r=F3wnie=BF si=EA rusza=B3a, gdy Sta=B6 wk=B3ada=B3 = j=B1 pod poduszk=EA pani=20 Wrzesi=F1skiej, nauczycielce gry na fortepianie Zosi. Kiedy = nieszcz=EAsna=20 kobieta chcia=B3a uci=B1=E6 sobie popo=B3udniow=B1 drzemk=EA, = odkry=B3a w =B3=F3=BFku wij=B1c=B1=20 si=EA =BFmij=EA i dosta=B3a ataku histerii.
Hieronim kaza=B3 = stawi=E6 si=EA synowi w=20 du=BFej jadalni o dwunastej nast=EApnego dnia, by wymierzy=E6 mu = kar=EA. Jednak=20 dzieci nazajutrz wsta=B3y o =B6wicie, osiod=B3a=B3y konie i = pojecha=B3y do lasu.=20 B=B3=B1ka=B3y si=EA trzy dni i trzy noce, sypiaj=B1c w = le=B6nicz=F3wkach, zanim wreszcie=20 zakrad=B3y si=EA z powrotem do Rudnika. Gdy tylko Hieronim = dowiedzia=B3 si=EA o=20 ich powrocie, wezwa=B3 Stasia i spu=B6ci=B3 mu lanie przy = wszystkich=20 domownikach. Sta=B6 zapami=EAta=B3 to do ko=F1ca =BFycia, = chocia=BF kara nie wp=B3yn=EA=B3a=20 na jego zachowanie.
W miar=EA dorastania, zacz=B1=B3 = odczuwa=E6 niech=EA=E6 i=20 nieufno=B6=E6 r=F3wnie=BF do matki. Jako nastolatek zrozumia=B3, = =BFe nienawidzi=20 surowo=B6ci, z jak=B1 traktowa=B3a jego i siostr=EA w = dzieci=F1stwie. Nienawidzi=B3=20 strachu, jaki wpaja=B3a im, gdy si=EA =BCle zachowywali: nigdy nie = kara=B3a ich od=20 razu, ale kaza=B3a godzinami czeka=E6 na lanie pasem lub = szpicrut=B1 po go=B3ych=20 ty=B3kach. Podczas gdy Zofia nauczy=B3a si=EA podziwia=E6 i = na=B6ladowa=E6=20 nietolerancj=EA Wandy wobec s=B3abo=B6ci, a tak=BFe jej nieustanne = podkre=B6lanie=20 si=B3y woli, Sta=B6 uzna=B3 matk=EA za zimn=B1 i odpychaj=B1c=B1. = Ponad wszystko=20 nienawidzi=B3 j=B1 za g=B3=EAbok=B1 ran=EA, jak=B1 zada=B3a mu w = dzieci=F1stwie, nagle=20 odprawiaj=B1c jego ukochan=B1 guwernantk=EA i ignoruj=B1c jego = =B3zy i pro=B6by o jej=20 przywr=F3cenie. Kiedy podr=F3s=B3, zacz=B1=B3 obwinia=E6 matk=EA, = a nie Hieronima, za=20 rozpad rodziny.
Sta=B6 by=B3 pogodnym niemowl=EAciem i = radosnym, =B3agodnym=20 dzieckiem, tak s=B3odkim, =BFe guwernantki stawia=B3y go Zofii za = przyk=B3ad.=20 Dorastaj=B1c jednak w=B6r=F3d napi=EA=E6 i nieszcz=EA=B6=E6, jakie = otacza=B3y jego i=20 siostr=EA, stawa=B3 si=EA nie tylko dziki, ale r=F3wnie=BF = arogancki i brutalny.=20 Rozwin=B1=B3 si=EA w nim niekontrolowany temperament, kt=F3ry = cz=EAsto wp=EAdza=B3 go w=20 k=B3opoty.
Zofia nawi=B1za=B3a bliskie stosunki z lud=BCmi z = maj=B1tku, tak=BFe=20 pod tym wzgl=EAdem na=B6laduj=B1c Wand=EA, kt=F3ra zawsze = odwiedza=B3a chorych i=20 zanosi=B3a jedzenie, ubrania i leki potrzebuj=B1cym. Chocia=BF to = ona=20 przewodzi=B3a w psotach, bra=B3a przyk=B3ad z rodzic=F3w, kt=F3rzy = dbali o swych=20 ludzi. Wiedzia=B3a, =BFe kiedy matka mia=B3a dwadzie=B6cia lat, = ryzykowa=B3a =BFyciem,=20 by nie=B6=E6 pomoc chorym podczas epidemii cholery w = posiad=B3o=B6ci Zamoyskich w=20 Wysocku, gdzie si=EA wychowa=B3a. Chocia=BF wiele os=F3b zmar=B3o, = Wanda kr=B1=BFy=B3a od=20 domu do domu z jedzeniem i lekarstwami, podczas gdy inni woleli = trzyma=E6=20 si=EA z daleka. Zofia podziwia=B3a czyny matki, a gdy wyros=B3a z = dzieci=F1stwa,=20 zrozumia=B3a, jakim przywilejem jest bycie c=F3rk=B1 ziemianina. = Jeszcze=20 nieca=B3kiem doros=B3a uzna=B3a, =BFe ma obowi=B1zek = uczestniczy=E6 w =BFyciu maj=B1tku i=20 dba=E6 o tych, kt=F3rzy zale=BFeli od jej rodziny. = „Postanowi=B3am, =BFe stan=EA si=EA=20 wzorem dla mojej klasy – wyja=B6nia=B3a. – = Drogowskazem, przyk=B3adem. I =BFe=20 cokolwiek zrobi=EA, zrobi=EA to we w=B3a=B6ciwy = spos=F3b”.
Pewnego ranka=20 jedenastoletnia w=F3wczas Zosia wesz=B3a do stajni i zobaczy=B3a = m=EA=BFczyzn=20 wyprz=EAgaj=B1cych konie z dwuk=F3=B3ki. Zapyta=B3a, sk=B1d = wracaj=B1. Odpowiedzieli, =BFe=20 je=BCdzili po doktora do c=F3reczki fornala, kt=F3ra mia=B3a atak, = ale lekarz=20 odm=F3wi=B3 przyjazdu. „Zaprz=EAgajcie jeszcze raz, ja po = niego pojad=EA” –=20 nakaza=B3a w=B3adczo dziewczynka. Gdy dotar=B3a do doktora, ten = oznajmi=B3, =BFe ju=BF=20 bada=B3 chor=B1 i udzieli=B3 jej wszelkiej niezb=EAdnej pomocy. = „Nie ma sensu,=20 =BFebym jecha=B3 ponownie, bo czekaj=B1 na mnie inni pacjenci = – powiedzia=B3 do=20 Zofii. – Gdyby dziecko dosta=B3o kolejnego ataku, = w=B3=F3=BFcie je do ciep=B3ej=20 wody, do czasu a=BF mu przejdzie”.
Po powrocie do Rudnika = Zofia=20 odwiedzi=B3a niemowl=EA. Spa=B3o, ale jego matka odchodzi=B3a od = zmys=B3=F3w z=20 niepokoju. Nieco przem=B1drzale jak na jedenastolatk=EA = dziewczynka kaza=B3a jej=20 si=EA uspokoi=E6. „Je=B6li b=EAdziecie w takim stanie, a = ma=B3a napije si=EA waszego=20 mleka, udzieli jej si=EA niepok=F3j. Spr=F3bujcie si=EA uspokoi=E6 = dla jej dobra, a=20 na pewno jej przejdzie. Przygotujcie ciep=B3=B1 wod=EA, = =BFeby=B6my mog=B3y wyk=B1pa=E6=20 ma=B3=B1 w razie nast=EApnego ataku”. Zofia usiad=B3a i = trzymaj=B1c uspokajaj=B1co=20 r=EAk=EA na niemowl=EAciu, gaw=EAdzi=B3a z matk=B1 do czasu, gdy = przyszed=B3 s=B3u=BF=B1cy i=20 zaprowadzi=B3 j=B1 na obiad do pa=B3acu. Kiedy jad=B3a, pojawili = si=EA m=EA=BFczy=BCni z=20 wiadomo=B6ci=B1, =BFe dziecko ma kolejny atak, a jego matka, = kt=F3ra uwierzy=B3a w=20 uzdrowicielsk=B1 moc r=B1k Zofii, prosi, by dziewczynka = wr=F3ci=B3a. Zosia=20 chodzi=B3a tam przez kolejne dni, do czasu a=BF niemowl=EA = wyzdrowia=B3o. Matka z=20 wdzi=EAczno=B6ci przyrzek=B3a, =BFe jej c=F3rka pewnego dnia = zostanie pokoj=F3wk=B1=20 panienki.
„=AFeby=B6 wiedzia=B3, jak by=B3am zwi=B1zana = z tymi lud=BCmi –=20 wyja=B6nia=B3a Zofia. – Nie wiem, czy tak samo dzia=B3o = si=EA w innych dworach w=20 owym czasie, ale na pewno w Rudniku i Dzikowie [posiad=B3o=B6ci = starszej=20 ga=B3=EAzi rodu Tarnowskich] panowa=B3o poczucie g=B3=EAbokiego = obowi=B1zku wobec=20 ludno=B6ci. Gdyby=B6 je=BCdzi=B3 do maj=B1tk=F3w w rodzaju Rudnika = czy Dzikowa,=20 wiedzia=B3by=B6, =BFe sierociniec czy ko=B6ci=F3=B3 by=B3y = wybudowane i utrzymywane=20 przez rodzin=EA. Kiedy kto=B6 zachorowa=B3, dbali=B6my, =BFeby = otrzyma=B3 odpowiedni=B1=20 opiek=EA lekarsk=B1 i szpitaln=B1”.
*
Tymczasem w = Rudniku sytuacja ulega=B3a=20 zmianie. Beztroskie =BFycie w=B6r=F3d dzieci=EAcych figli i = przyg=F3d w lasach=20 sko=F1czy=B3o si=EA w 1929 roku, kiedy napi=EAcie mi=EAdzy Wand=B1 = a Hieronimem=20 si=EAgn=EA=B3o szczytu. Sta=B6 na zawsze zapami=EAta=B3 ten = dzie=F1. By=B3o to chyba w=20 sierpniu, podczas ostatniej wizyty Alfreda Potockiego w Rudniku. = Wieczorem=20 Sta=B6 odmawia=B3 z ojcem pacierz w sypialni, kt=F3rej okno = wychodzi=B3o na=20 trawnik przed dworem. W pewnej chwili Hieronim = powiedzia=B3:
– Pos=B3uchaj,=20 Stasiu, nie b=B1d=BC taki mi=B3y dla wuja Alfreda.
– A = dlaczego, tatusiu?=20 Bardzo go lubi=EA.
– No c=F3=BF, wuj Alfred wyrz=B1dzi=B3 = mi najwi=EAksz=B1 krzywd=EA,=20 jak=B1 jeden m=EA=BFczyzna mo=BFe wyrz=B1dzi=E6 = drugiemu.
Hieronim niczego nie=20 wyja=B6ni=B3 ani nigdy wi=EAcej do tematu nie wr=F3ci=B3, ale ta = uwaga =B6wiadczy=B3a,=20 jak si=EA zdaje, o ostatecznym rozpadzie = ma=B3=BFe=F1stwa.
Miesi=B1c p=F3=BCniej=20 Stasia wys=B3ano do szko=B3y z internatem w Anglii, nagle = odci=EAto od domu i=20 rodziny i zmuszono do =BFycia w obcym kraju. Wyjecha=B3 dzie=F1 po = swych=20 jedenastych urodzinach; podr=F3=BFowa=B3 przez ca=B3=B1 Europ=EA = ze swoj=B1 ostatni=B1=20 guwernantk=B1, sympatyczn=B1 Szkotk=B1, kt=F3ra powiedzia=B3a mu, = =BFe jego ojciec to=20 najszlachetniejszy cz=B3owiek, jakiego zna=B3a. Dostarczy=B3a = Stasia do=20 benedykty=F1skiej szko=B3y Downside w po=B3udniowej Anglii, gdzie = ucz=EAszcza=B3=20 przez pi=EA=E6 lat. Poniewa=BF w owym czasie by=B3 to popularny = o=B6rodek=20 kszta=B3cenia syn=F3w polskiej arystokracji, Sta=B6 poczu=B3 si=EA = podniesiony na=20 duchu obecno=B6ci=B1 kilku kuzyn=F3w.
Pod koniec pierwszego = semestru=20 nieoczekiwanie odwiedzi=B3 go Hieronim.
– = Przyjecha=B3em, bo twoja matka=20 spodziewa si=EA dziecka – powiedzia=B3.
Artur urodzi=B3 = si=EA w Rudniku 7=20 stycznia 1930 roku. Hieronim i Wanda rozeszli si=EA wkr=F3tce = potem, a w 1933=20 roku byli ju=BF oficjalnie w separacji. Wanda zabra=B3a Artura do = niedawno=20 zapisanej Stasiowi Dukli, uroczej starej rezydencji u st=F3p = Karpat przy=20 granicy z Czechos=B3owacj=B1. Zofia, kt=F3ra w chwili narodzin = Artura mia=B3a=20 trzyna=B6cie lat, mog=B3a albo pozosta=E6 z ojcem w Rudniku, albo = wyjecha=E6 z=20 matk=B1. Wybra=B3a wyjazd, tak wi=EAc Hieronim zosta=B3 sam, tylko = ze sw=B1 matk=B1=20 Imci=B1, w 1930 roku licz=B1c=B1 siedemdziesi=B1t sze=B6=E6 = lat.
Dw=F3r opustosza=B3.=20 Wanda zabra=B3a dywany, meble i zas=B3ony. Zosi=EA, gdy = przyjecha=B3a z wizyt=B1,=20 poruszy=B3 widok ogo=B3oconych pokoi. Go=B6cie m=F3wili, =BFe = Hieronim wygl=B1da=B3 na=20 ca=B3kowicie zdruzgotanego. Jego niegdy=B6 mi=B3a twarz = przybra=B3a wyraz smutku.=20 „By=B3 niezmiernie nieszcz=EA=B6liwy. Zacz=B1=B3 =BFy=E6 jak = pustelnik w Rudniku –=20 wspomina=B3 jego siostrzeniec Wacek Bni=F1ski. – Unika=B3 = ludzi. Unika=B3=20 kuzyn=F3w”. Jego siostry, Etusia Esterhazy i Jadzia = Bni=F1ska, po=B3=B1czy=B3y si=B3y=20 i bywa=B3y w Rudniku najcz=EA=B6ciej, jak tylko mog=B3y. Jadzia = wys=B3a=B3a tam te=BF na=20 ca=B3=B1 zim=EA swoje trzy c=F3rki i nastoletniego syna Wacka z = nauczycielem.=20 Samotny Hieronim i Wacek szybko si=EA zaprzyja=BCnili.
Dopiero = po dw=F3ch=20 czy trzech latach Hieronim zacz=B1=B3 wydobywa=E6 si=EA ze swej = skorupy. Chocia=BF w=20 latach dwudziestych z grup=B1 przyjaci=F3=B3 zajmowa=B3 si=EA = polityk=B1, dzia=B3aj=B1c w=20 ma=B3ych partiach konserwatywnych i monarchistycznych, po = rozpadzie=20 ma=B3=BFe=F1stwa zaniecha=B3 aktywno=B6ci politycznej i w latach = trzydziestych=20 energicznie zaj=B1=B3 si=EA gospodark=B1 le=B6n=B1. W m=B3odo=B6ci = studiowa=B3 le=B6nictwo w=20 Monachium, a teraz, we wsp=F3=B3pracy z jedynym w Polsce = wydzia=B3em le=B6nym na=20 uniwersytecie we Lwowie i swym s=B1siadem ksi=EAciem Piotrem = Czartoryskim,=20 wprowadza=B3 nowe metody. Pod koniec lat trzydziestych lasy = rudnickie=20 nale=BFa=B3y do najlepiej zarz=B1dzanych w Polsce. Ca=B3a = ci=EA=BFka praca Hieronima=20 mia=B3a si=EA jednak okaza=E6 daremna.

Rozdzia=B3 = 5
Rytua=B3=20 przej=B6cia
Zagospodarowawszy si=EA w nowym = domu, Wanda=20 zacz=EA=B3a przyjmowa=E6 licznie nap=B3ywaj=B1cych krewnych, = biskup=F3w, genera=B3=F3w,=20 pisarzy i arystokrat=F3w. Alfred Potocki by=B3 u niej cz=EAstym = go=B6ciem. Artur=20 pami=EAta, =BFe zadowolony siedzia=B3 mi=EAdzy nim a Wand=B1 na = =B3=F3=BFku, pod=20 zawieszon=B1 na =B6cianie Madonn=B1 Tintoretta. Zofia, kt=F3ra = zacz=EA=B3a pojmowa=E6=20 rol=EA Alfreda w rozpadzie rodziny, wyje=BFd=BFa=B3a zawsze, gdy = mia=B3 si=EA pojawi=E6,=20 i nocowa=B3a u przyjaci=F3=B3ki. Wiele lat p=F3=BCniej Sta=B6 = r=F3wnie=BF okaza=B3 sw=F3j=20 gniew na Alfreda, wyrywaj=B1c z dukielskiej ksi=EAgi go=B6ci = karty, na kt=F3rych=20 wuj si=EA podpisa=B3.
Pe=B3en artystycznych skarb=F3w dom by=B3 = dla kobiety o=20 smaku Wandy siedzib=B1 odpowiedniejsz=B1 ni=BF Rudnik. Sta=B3 u = st=F3p Karpat, na=20 skraju Dukli, w otoczeniu parku i ogrod=F3w z malowniczymi = jeziorkami i=20 alejkami ci=B1gn=B1cymi si=EA na d=B3ugo=B6ci p=F3=B3tora = kilometra w=B6r=F3d szpaler=F3w=20 wiekowych d=EAb=F3w, wielkich lip i grab=F3w. G=B3=F3wny budynek, = z XVIII wieku, by=B3=20 opustosza=B3=B1 ruin=B1, podziurawion=B1 pociskami podczas = wielkiej wojny, ale po=20 jego obu bokach wznosi=B3y si=EA dwa czternastowieczne skrzyd=B3a = o niezwyk=B3ym=20 kszta=B3cie wyd=B3u=BFonych, w=B1skich tr=F3jk=B1t=F3w, ze = stromymi dachami, ma=B3ymi=20 oknami i =B6cianami o grubo=B6ci dw=F3ch metr=F3w. Wewn=B1trz = znajdowa=B3y si=EA w=B1skie=20 korytarze, spiralne kamienne schody i pokoje pe=B3ne portret=F3w = przodk=F3w i=20 skarb=F3w gromadzonych przez poprzednich w=B3a=B6cicieli podczas = podr=F3=BFy po=20 Europie: obrazy Rembrandta, Rubensa, Ribery, Angeliki Kaufmann i=20 Tintoretta, flamandzkie gobeliny, wschodnie dywany, marmurowe = popiersia,=20 kryszta=B3y i chi=F1ska porcelana.
Pod jednym z wiekowych = grab=F3w, kt=F3ry=20 r=F3s=B3 jeszcze w latach sze=B6=E6dziesi=B1tych XX wieku, = dziesi=EAcioletnia=20 ksi=EA=BFniczka Jadwiga, dziedziczka korony polskiej, mia=B3a = jakoby odpoczywa=E6=20 podczas historycznej podr=F3=BFy z W=EAgier do Krakowa, gdzie = przodkowie=20 Hieronima i inni wielcy panowie zmusili j=B1 do zerwania = zar=EAczyn z=20 Wilhelmem Habsburgiem i po=B6lubienia wielkiego ksi=EAcia = Jagie=B3=B3y z=20 poga=F1skiej Litwy, co zapocz=B1tkowa=B3o dynasti=EA, kt=F3ra = po=B3=B1czy=B3a Polsk=EA i=20 Litw=EA w jedno z najpot=EA=BFniejszych w XV i XVI wieku = kr=F3lestw w Europie.=20
Wanda stworzy=B3a w Dukli pi=EAkn=B1 rezydencj=EA. Artur = zapami=EAta=B3, jak z=20 dum=B1 oprowadza=B3a po domu i ogrodach francusk=B1 pisark=EA = Ros=EA Bailly, ceni=B1c=20 sobie takie jej uwagi: „To jest jak wej=B6cie do = beztroskiego =B6wiata z=20 Ksi=EAgi tysi=B1ca i jednej nocy [...], =B6wiata, z = kt=F3rego usuni=EAto=20 wszelkie =B6lady brzydoty i zniszczenia”. Pisarka = p=F3=BCniej napisa=B3a: „W tym=20 samym stylu, w jakim hrabina utrzymuje park, ozdabia tak=BFe = =B6ciany,=20 dekoruje i upi=EAksza pokoje. Doko=B3a nie znajdziemy niczego, na = czym urok=20 jej geniuszu nie wycisn=B1=B3by pi=EAtna. Wiod=B1c =BFycie w = ogrodzonym zamku,=20 przekszta=B3ci=B3a =B6redniowieczn=B1 twierdz=EA w klejnot. Tam = wszystko jest=20 harmoni=B1 i pi=EAknem – luksusem, spokojem i = rozkosz=B1”.
Wanda w roli pani=20 tej rezydencji by=B3a w swoim =BFywiole, chocia=BF jako kobieta = samotna musia=B3a=20 w nieoczekiwanych sytuacjach polega=E6 tyle=BF na swym wdzi=EAku, = co na odwadze.=20 Pewnego razu jecha=B3a z Alfredem na przyj=EAcie. W lesie szofer z = okrzykiem=20 strachu ostro zahamowa=B3. Samoch=F3d otoczyli uzbrojeni = ludzie.
To by=B3=20 Panicz i jego banda, z kt=F3r=B1 na pocz=B1tku lat trzydziestych = terroryzowa=B3=20 okolice Dukli. Wyznaczono za niego nagrod=EA, gdy=BF ci=B1=BFy=B3 = na nim zarzut=20 morderstwa i rozboj=F3w na drogach, on jednak =B6mia=B3 si=EA = policji w nos i s=B3a=B3=20 li=B6ciki, proponuj=B1c podniesienie sumy za jego schwytanie. Ten = przystojny,=20 kr=EApy m=EA=BFczyzna z opadaj=B1cym w=B1sem podszed=B3 do = samochodu i otworzy=B3 tylne=20 drzwi po stronie, gdzie siedzia=B3a Wanda w wieczorowej sukni, = obwieszona=20 bi=BFuteri=B1, w diademie na g=B3owie.
– Och, Panicz! = C=F3=BF za niespodziewany=20 zaszczyt – powiedzia=B3a zimno, wcale niestropiona. – = Zawsze chcia=B3am pana=20 pozna=E6.
– Witam, pani hrabino. Dobry wiecz=F3r. Ja = r=F3wnie=BF chcia=B3em pani=B1=20 pozna=E6.
– Skoro nasze =BFyczenia si=EA spe=B3ni=B3y, = zapraszam do =B6rodka na=20 pogaw=EAdk=EA.
Poleci=B3a szoferowi wyj=B1=E6 koniak z = baga=BFnika i – popijaj=B1c –=20 rozmawiali. Panicz opowiada=B3 o niekt=F3rych swych wyczynach, = podczas gdy=20 jego ludzie po=BFywiali si=EA pieczonymi grzybami. Alfred = spogl=B1da=B3 na to w=20 gniewnym milczeniu. Po kilku godzinach Panicz zacz=B1=B3 si=EA = zbiera=E6. Ca=B3uj=B1c=20 d=B3o=F1 Wandy na po=BFegnanie, zapewnia=B3, =BFe je=B6li = kiedykolwiek b=EAdzie czego=B6=20 potrzebowa=B3a, wystarczy, =BFe da mu zna=E6.
– Zawsze = mo=BFe pani bezpiecznie=20 podr=F3=BFowa=E6 przez moje lasy – doda=B3.
– = Dzi=EAkuj=EA, Paniczu – odpar=B3a z=20 u=B6miechem. – A poniewa=BF faktycznie te lasy nale=BF=B1 do = mnie, b=EAd=EA si=EA czu=B3a=20 podw=F3jnie bezpiecznie.
*
Zofia pokocha=B3a Dukl=EA, ale = pocz=B1tkowo=20 t=EAskni=B3a za Rudnikiem. Czu=B3a si=EA samotna i przygn=EAbiona = bez Stasia, wi=EAc=20 Hieronim postanowi=B3 wys=B3a=E6 j=B1 do szko=B3y z internatem = prowadzonej przez=20 siostry sercanki w Zbylitowskiej G=F3rze ko=B3o Tarnowa. Matka i = c=F3rka=20 odwiedzi=B3y szko=B3=EA latem 1930 roku. By=B3a to masywna, = kwadratowa budowla z=20 szarego kamienia na szczycie wzg=F3rza, przypominaj=B1ca raczej=20 dziewi=EAtnastowieczny dom poprawczy ni=BF plac=F3wk=EA dla = c=F3rek bogaczy.=20 Przygn=EAbiaj=B1ce wra=BFenie pog=B3=EAbia=B3 ogromny = neoroma=F1ski ko=B6ci=F3=B3 przytulony=20 do gmachu szko=B3y.
Wizyta si=EA nie uda=B3a. Podczas gdy = Wanda rozmawia=B3a z=20 matk=B1 prze=B3o=BFon=B1 w gabinecie, Zofia poprosi=B3a o = zaprowadzenie do toalety.=20 Zakonnica powiod=B3a j=B1 d=B3ugimi korytarzami. W toalecie z = obrazka na =B6cianie=20 spogl=B1da=B3 wizerunek Jezusa wskazuj=B1cego na swoje krwawi=B1ce = serce. Zofia=20 wzdrygn=EA=B3a si=EA. „Nie mog=EA si=EA tu = za=B3atwi=E6” – powiedzia=B3a zakonnicy.=20 Wr=F3ci=B3a z p=EAkaj=B1cym p=EAcherzem do gabinetu matki = prze=B3o=BFonej i siedzia=B3a,=20 wierc=B1c si=EA, a=BF do ko=F1ca wizyty. Potem obie z Wand=B1 = zosta=B3y odwiezione do=20 hotelu w Tarnowie.
Zofia sceptycznie odnosi=B3a si=EA do = religii, odk=B1d=20 rok wcze=B6niej posz=B3a ze Stasiem do spowiedzi i Pierwszej = Komunii.=20 Fotografia z tamtego dnia ukazuje dwoje nieszcz=EA=B6liwych dzieci = stoj=B1cych=20 obok siebie: Sta=B6 jest ponury i pe=B3en rezerwy, =B6liczny = ch=B3opiec w szarych=20 kr=F3tkich spodenkach i marynarce, z bia=B3=B1 koszul=B1 = rozpi=EAt=B1 pod szyj=B1;=20 Zofia, w bia=B3ej sukience z welonem, =B6mia=B3o spogl=B1da w = aparat z lekkim=20 figlarnym u=B6mieszkiem.
Uwa=BFa=B3a, =BFe ksi=B1dz, kt=F3ry = wys=B3ucha=B3 spowiedzi,=20 by=B3 w=B6cibski. Kiedy odpu=B6ci=B3 jej dziecinne przewinienia, = nie poczu=B3a si=EA=20 oczyszczona i szcz=EA=B6liwsza, jak jej obiecywano. Z = g=B3=EAbokimi wyrzutami=20 sumienia przyzna=B3a si=EA do przypadkowego zabicia biedronki, gdy = wraz z=20 bratem bawili si=EA w lesie rudnickim. Posprzeczali si=EA z powodu = dziwnego=20 grzyba, kt=F3ry znale=BCli, a kiedy Sta=B6 wydar=B3 go siostrze, = dziewczynka=20 pacn=EA=B3a gniewnie przechodz=B1c=B1 biedronk=EA drewnian=B1 = =B3opatk=B1 i zabi=B3a j=B1=20 nieumy=B6lnie. Przera=BFone dzieci ukl=EAk=B3y i wygrzeba=B3y = male=F1ki grobek. Zofia=20 od tamtej pory wierzy=B3a, =BFe zabicie w gniewie jest = najwi=EAkszym grzechem ze=20 wszystkich.
– Kiedy jednak przyzna=B3am si=EA do zabicia = biedronki –=20 wspomina=B3a – ksi=B1dz powiedzia=B3, =BFe to nie grzech. = Nie=20 zrozumia=B3.
Uzna=B3a, =BFe od tej pory nie mo=BFe si=EA = identyfikowa=E6 z tak=B1=20 religi=B1.
Nauk=EA u sercanek zacz=EA=B3a we wrze=B6niu 1930 = roku. Zdumia=B3a j=B1=20 panuj=B1ca w szkole dyscyplina. Pierwszego ranka po przebudzeniu w = swoim=20 kawa=B3ku sypialni oddzielonym zas=B3onk=B1 mia=B3a dwadzie=B6cia = minut, =BFeby si=EA=20 umy=E6, ubra=E6, wyszczotkowa=E6 w=B3osy, wyczy=B6ci=E6 buty i = zej=B6=E6 do kaplicy na=20 msz=EA przed =B6niadaniem. W domu to wszystko robiono za ni=B1, a = dziewczynka=20 nie mia=B3a poj=EAcia, jak uczesa=E6 i zaple=B6=E6 d=B3ugie = br=B1zowe w=B3osy. Zbiera=B3o=20 jej si=EA na p=B3acz, gdy pojawi=B3a si=EA zakonnica i jej = pomog=B3a.
Nast=EApnego=20 ranka zakonnica wesz=B3a za jej zas=B3onk=EA w chwili, gdy Zofia = my=B3a si=EA w=20 ma=B3ej miednicy owini=EAta wok=F3=B3 bioder = r=EAcznikiem.
– Ach, moje dziecko!=20 Jak mo=BFesz? Jeste=B6 naga! – wykrzykn=EA=B3a siostra = przera=BFonym szeptem.
–=20 Tak, matko, przecie=BF si=EA myj=EA – odpar=B3a = Zofia.
– Musisz nauczy=E6 si=EA my=E6=20 w koszuli nocnej.
Odt=B1d zakonnica co rano wtyka=B3a g=B3ow=EA = do jej k=B1cika,=20 =BFeby sprawdzi=E6, czy dziewczynka myje si=EA bez ods=B3aniania = cia=B3a.
Gdy=20 Zofia po raz pierwszy ujrza=B3a swe nazwisko na li=B6cie = cotygodniowych=20 k=B1pieli, po prostu wskoczy=B3a do wanny. Wkr=F3tce za = zas=B3on=B1 pojawi=B3 si=EA=20 kornet zakonnicy i zn=F3w rozleg=B3 si=EA oburzony = szept:
– Ach, moje=20 dziecko, ty jeste=B6 naga.
– Tak, matko. K=B1pi=EA = si=EA.
– Czy nie=20 zauwa=BFy=B3a=B6, =BFe na krze=B6le le=BFy co=B6, co masz = wk=B3ada=E6 podczas=20 k=B1pieli?
Chodzi=B3o o obszern=B1 koszul=EA do kostek, kt=F3ra = mia=B3a=20 uniemo=BFliwi=E6 dziewcz=EAtom ogl=B1danie w=B3asnego cia=B3a = podczas mycia.
Zofia=20 z trudem znosi=B3a te=BF nakaz =B6cis=B3ego milczenia: podczas = ubierania si=EA i=20 rozbierania, mycia i k=B1pieli, w czasie przechodzenia z klasy do = klasy,=20 milczenia lub =B6piewania hymn=F3w podczas wchodzenia do jadalni i = zasiadania=20 do posi=B3k=F3w. Bardzo szybko si=EA zbuntowa=B3a. Pewnego ranka w = pierwszym=20 semestrze szybko si=EA umy=B3a, chwyci=B3a miednic=EA z brudn=B1 = wod=B1 i czeka=B3a. Gdy=20 us=B3ysza=B3a kroki zakonnicy, ruszy=B3a i zderzy=B3a si=EA z = ni=B1, wylewaj=B1c na ni=B1=20 mydliny.
– Och, matko, jak mi przykro – = wykrztusi=B3a. – Nie wiedzia=B3am,=20 =BFe matka tu jest. Zamierza=B3am wyla=E6 wod=EA.
Podczas = obiadu, kiedy podano=20 na deser znienawidzon=B1 przez dziewcz=EAta tward=B1 czerwon=B1 = galaretk=EA, Zofia=20 umie=B6ci=B3a na pod=B3odze talerz ze sto=B3u i postawi=B3a na nim = stop=EA. W jadalni=20 zapad=B3a cisza. Zakonnica zadzwoni=B3a dzwonkiem i podbieg=B3a, = pytaj=B1c=20 histerycznym szeptem:
– Co ty najlepszego = wyprawiasz?
– Chc=EA=20 sprawdzi=E6, czy galaretka utrzyma m=F3j ci=EA=BFar, bo zwykle = jest tak twarda, =BFe=20 nie daje si=EA zje=B6=E6.
Zofia napisa=B3a do rodzic=F3w z = pro=B6b=B1 o zabranie ze=20 szko=B3y, czyni=B1c niegrzeczne uwagi na temat zapachu = wydzielanego przez=20 matk=EA prze=B3o=BFon=B1. Zakonnice przeczyta=B3y list i wezwa=B3y = uczennic=EA do=20 z=B3o=BFenia wyja=B6nie=F1.
Pod koniec pierwszego semestru = rodzina po raz=20 ostatni sp=EAdzi=B3a wsp=F3lnie ferie =B6wi=B1teczne w Rudniku. = Zofia b=B3aga=B3a=20 rodzic=F3w o zabranie ze szko=B3y, ale Hieronim odpar=B3, =BFe nie = mo=BFe tego=20 zrobi=E6 z uwagi na to, =BFe znalezienie guwernantki zdolnej = przygotowa=E6 j=B1 do=20 egzaminu maturalnego zaj=EA=B3oby dwa albo trzy lata. „O = Bo=BFe – pomy=B6la=B3a=20 Zofia. – Nie b=EAd=EA czeka=E6. Uciekn=EA ze = szko=B3y”. Przygotowa=B3a si=EA do=20 ucieczki, zaszywaj=B1c pieni=B1dze, kt=F3re dosta=B3a na = Gwiazdk=EA, pod podszewk=EA=20 p=B3aszcza i wyszukuj=B1c ciep=B3=B1 czapk=EA dla ochrony uszu = przed ostrym mrozem,=20 gdy b=EAdzie brn=B1=E6 ku swobodzie.
– Powodzenia – = powiedzia=B3 Sta=B6, kt=F3rego=20 wtajemniczy=B3a w sw=F3j plan, kiedy pod koniec ferii = wyje=BFd=BFa=B3a z=20 Rudnika.
Po powrocie do szko=B3y postanowi=B3a dzia=B3a=E6 = szybko. Powiedzia=B3a=20 kuzynkom, Jadzi Bni=F1skiej i Bisi Tyszkiewicz, co zamierza. =
– Nie=20 mo=BFesz tego zrobi=E6 – zaprotestowa=B3a Jadzia.
– = Mowy nie ma, =BFebym tu=20 zosta=B3a – odpar=B3a Zofia.
– Co = zrobisz?
– Pojutrze idziemy na =B3y=BFwy,=20 wpadn=EA do lasu i pobiegn=EA do Tarnowa. Z=B3api=EA poci=B1g i = tyle.
– Przecie=BF=20 nigdy nie jecha=B3a=B6 sama poci=B1giem – przekonywa=B3a = Jadzia. – Nie wiesz, co=20 mo=BFe ci si=EA sta=E6.
– Nie b=B1d=BC g=B3upia! – = odpali=B3a Zofia. – Poci=B1g s=B3u=BFy=20 do przewo=BFenia ludzi z miejsca A do B. Co niby ma si=EA = sta=E6?
– Obiecaj=20 chocia=BF, =BFe we=BCmiesz pierwsz=B1 klas=EA.
18 stycznia 1931 = roku Zosia w=20 pustej sali lekcyjnej napisa=B3a na tablicy: „Do widzenia = – Zofia”. Potem=20 skierowa=B3a si=EA do g=B3=F3wnej bramy, taszcz=B1c niewielk=B1 = torb=EA.
– Bardzo=20 si=EA sp=F3=BCni=B3am. Mam =B3y=BFwy i chcia=B3abym do=B3=B1czy=E6 = do dziewcz=B1t – powiedzia=B3a=20 zakonnicy przy furcie i szybko przesz=B3a obok niej na szkolne = b=B3onia. Gdy=20 znikn=EA=B3a furtiance z oczu, skoczy=B3a w las i pobieg=B3a = drog=B1 do Tarnowa.=20
Dosz=B3a do miasta zmarzni=EAta, boj=B1c si=EA rozpoznania. Na = dworcu kupi=B3a=20 bilet pierwszej klasy do Krakowa le=BF=B1cego osiemdziesi=B1t = kilometr=F3w na=20 zach=F3d, dok=B1d – jak wiedzia=B3a – rodzice odwozili = Stasia wyruszaj=B1cego do=20 Downside. Czekaj=B1c na poci=B1g, zauwa=BFy=B3a wchodz=B1c=B1 na = peron nauczycielk=EA.=20 Ukry=B3a si=EA za filarem, do czasu a=BF nauczycielka odebra=B3a = przyjaci=F3=B3k=EA z=20 poci=B1gu i odesz=B3a wraz z ni=B1. Wtedy Zofia wskoczy=B3a do = pierwszego z brzegu=20 poci=B1gu. Na szcz=EA=B6cie kierowa=B3 si=EA on do Krakowa.
Do = trzynastoletniej=20 uciekinierki wygodnie siedz=B1cej w przedziale pierwszej klasy na = pierwszej=20 stacji dosiad=B3 si=EA jaki=B6 oficer i obserwowa=B3 j=B1 = zaintrygowany.
– To=20 niezwyk=B3e ujrze=E6 m=B3od=B1 panienk=EA podr=F3=BFuj=B1c=B1 bez = opieki – zauwa=BFy=B3. – Co=B6=20 mi si=EA zdaje, =BFe panienka jest ze szko=B3y w Zbylitowskiej = G=F3rze. Zadzwoni=EA=20 tam na nast=EApnym przystanku.
– Je=B6li pan to zrobi, = strac=EA ca=B3e zaufanie=20 do polskiego wojska – odpar=B3a Zofia.
Oficer = roze=B6mia=B3 si=EA i nie spe=B3ni=B3=20 swej gro=BCby.
W Krakowie Zofia wzi=EA=B3a doro=BFk=EA i = pojecha=B3a do Grand=20 Hotelu, w kt=F3rym mieszkali jej rodzice. Po przybyciu na miejsce = odda=B3a=20 wszystkie pieni=B1dze doro=BFkarzowi na marchew dla konia. W holu = portier=20 powita=B3 j=B1 szerokim u=B6miechem, Wanda na jej widok = zemdla=B3a, a Hieronim by=B3=20 tak rozgniewany, =BFe nie chcia=B3 z ni=B1 rozmawia=E6. Nie = dosta=B3a w=B3asnej=20 sypialni, tylko spa=B3a na sofie w zimnym pokoju. Zamiast = korzysta=E6 ze=20 zwyk=B3ych krakowskich rozrywek, jak kino czy eleganckie = restauracje, ca=B3ymi=20 dniami przesiadywa=B3a w hotelu, nie maj=B1c nic do roboty. =
Wanda zabra=B3a=20 j=B1 do Dukli, oznajmiaj=B1c, =BFe trzy inne dziewcz=EAta = pr=F3bowa=B3y uciec ze=20 szko=B3y i =BFe zakonnice nie przyjm=B1 jej z powrotem. Hieronim = pr=F3bowa=B3 wys=B3a=E6=20 c=F3rk=EA do szk=F3=B3 sercanek w Belgii i Szwajcarii, ale i te = plac=F3wki odrzuci=B3y=20 pro=B6b=EA. Wreszcie znalaz=B3 guwernantk=EA. Stosunki Zofii z = rodzicami zosta=B3y=20 powa=BFnie nadwer=EA=BFone.
*
Podczas gdy Zofia zrobi=B3a = si=EA harda, Sta=B6=20 wr=F3ci=B3 zdemoralizowany. =A6liczny ch=B3opiec wys=B3any do = Downside w wieku=20 zaledwie jedenastu lat powr=F3ci=B3 z Anglii jako przystojny = m=B3odzieniec. Z=20 trudnego dziecka przemieni=B3 si=EA jednak w aroganckiego i = brutalnego=20 narwa=F1ca. Pi=EA=E6 lat angielskiej dyscypliny nie zdo=B3a=B3o go = okie=B3zna=E6 i=20 wyje=BFd=BFa=B3 w nies=B3awie, bo przerzuci=B3 nauczyciela przez = p=B3ot. Zda=B3=20 egzaminy, ale g=B3=F3wnie chwali=B3 si=EA utrat=B1 wkr=F3tce po = powrocie dziewictwa za=20 pawilonem krykietowym z krzepk=B1 w=B3osk=B1 pokoj=F3wk=B1 = nazwiskiem Carnero.=20
Kiedy latem 1934 roku wr=F3ci=B3 do Polski, mia=B3 prawie = szesna=B6cie lat i=20 uosabia=B3 typowy wizerunek wschodnioeuropejskiego panicza. = Szczup=B3y,=20 wysoki, chodzi=B3 elastycznym krokiem, wyprostowany, z = podniesion=B1 g=B3ow=B1.=20 Cofni=EAte czo=B3o, ciemne w=B3osy, szerokie ko=B6ci policzkowe i = orli nos=20 nadawa=B3y mu drapie=BFny wygl=B1d. Doskona=B3y humor i = wdzi=EAczne maniery pasowa=B3y=20 do tego wygl=B1du, ale z trudem maskowa=B3y dra=BFliw=B1, = k=B3=F3tliw=B1 natur=EA. W=20 szarych oczach czai=B3o si=EA okrucie=F1stwo.
By=B3 zaciek=B3y = w sporach i=20 wybuchowy jak Hieronim, ale brakowa=B3o mu szlachetnego = umiarkowania, kt=F3re=20 hamowa=B3o wybuchy ojca i pozwala=B3o im mija=E6 niczym letnia = burza. Zamiast=20 tego odziedziczy=B3 uparty charakter matki, jej lekcewa=BFenie i = brak wzgl=EAd=F3w=20 dla uczu=E6 innych ludzi. Zatraci=B3 wszelki umiar. By=B3 butny, = niecierpliwy i=20 dra=BFliwy, zawsze got=F3w pu=B6ci=E6 w ruch pi=EA=B6ci. Niezwykle = silny jak na=20 m=EA=BFczyzn=EA tak szczup=B3ej budowy, podczas walki dawa=B3 = si=EA ponie=B6=E6=20 w=B6ciek=B3o=B6ci, uwalniaj=B1c ca=B3=B1 gorycz = nieszcz=EA=B6liwego dzieci=F1stwa,=20 utraconego domu i rodziny. Kiedy traci=B3 nad sob=B1 kontrol=EA, = wida=E6 mu by=B3o=20 tylko bia=B3ka oczu; potem niczego nie pami=EAta=B3 i nigdy nie = przeprasza=B3 za=20 to, co zrobi=B3.
Hieronim pos=B3a=B3 go do szko=B3y z = internatem, prowadzonej=20 przez pijar=F3w w Rakowicach na przedmie=B6ciach Krakowa, aby tam = przygotowano=20 go do matury, ale Sta=B6 uzna=B3, =BFe to krok wstecz w stosunku = do Downside.=20 Polscy mnisi nie poradzili sobie z nim lepiej ni=BF angielscy = benedyktyni.=20 Zaraz na pocz=B1tku pobytu jeden z braci powiedzia=B3 = mu:
– Hrabio, ksi=B1=BF=EA=20 przyby=B3.
– Ksi=B1=BF=EA? Jaki ksi=B1=BF=EA? – = zapyta=B3 Sta=B6 gardz=B1cy ka=BFdym, kto=20 zwraca=B3 si=EA do niego z szacunkiem. Go=B6ciem okaza=B3 si=EA = ksi=B1=BF=EA Roman=20 Sanguszko, jego ulubiony wuj, kt=F3ry przyjecha=B3, =BFeby go do = siebie zabra=E6.=20 Sta=B6 by=B3 nieobecny w szkole trzy dni, a poniewa=BF mnisi nie = oponowali,=20 zacz=B1=B3 regularnie wymyka=E6 si=EA do Krakowa, by zakosztowa=E6 = nocnego =BFycia. W=20 ko=F1cu zakonnik=F3w zm=EAczy=B3y jego nieobecno=B6ci, ataki = sza=B3u i b=F3jki, wi=EAc=20 poprosili, by opu=B6ci=B3 szko=B3=EA. Hieronim wys=B3a=B3 go na = nauk=EA do Zakopanego,=20 ale i z tamtejszego internatu szybko Stasia wyrzucono za = spoliczkowanie=20 innego ucznia. Wtedy ojciec ulokowa=B3 go w Szlaku, w swej = krakowskiej=20 rezydencji, by pod nadzorem starszego kuzyna przygotowywa=B3 si=EA = do matury.=20 Zda=B3 j=B1, maj=B1c siedemna=B6cie lat.
Pierwsz=B1 raz = publicznie wda=B3 si=EA w=20 b=F3jk=EA w Krakowie w Grand Hotelu. Na widok m=EA=BFczyzny = wchodz=B1cego do jadalni=20 w kapeluszu wsta=B3 od stolika, podszed=B3 do niego i = za=BF=B1da=B3, by zdj=B1=B3=20 nakrycie g=B3owy, a kiedy tamten odm=F3wi=B3, zdzieli=B3 go = pi=EA=B6ci=B1 w twarz. Mniej=20 wi=EAcej w tym samym okresie str=F3=BF zatrzyma=B3 m=B3od=B1 = kobiet=EA z tobo=B3kiem=20 po=B6cieli, wymykaj=B1c=B1 si=EA nad ranem z rezydencji w Szlaku. = Okaza=B3o si=EA, =BFe=20 panicz nie mia=B3 pieni=EAdzy i da=B3 jej prze=B6cierad=B3a w = zamian za jej us=B3ugi.=20 Hieronim wpad=B3 we w=B6ciek=B3o=B6=E6 i zakaza=B3 Stasiowi = nocowania w Szlaku.=20 Incydent omal nie doprowadzi=B3 do zerwania stosunk=F3w ojca z = synem. P=F3=BCniej=20 Sta=B6 twierdzi=B3, =BFe zakaz otrzyma=B3 za poca=B3owanie = dziewczyny w gabinecie=20 profesora. „Ugania=B3em si=EA za sp=F3dniczkami, co by=B3o = nie do pomy=B6lenia dla=20 mojego ojca – wyja=B6nia=B3, dodaj=B1c: – No wiesz, = by=B3em do=B6=E6=20 przystojny”.
Sia=B3 spustoszenie w=B6r=F3d pokoj=F3wek i = wie=B6niaczek. W Rudniku=20 uwi=F3z=B3 na koniu Salome=EA, ch=B3opsk=B1 c=F3rk=EA, do Czarnego = Lasu. Tam zrzucili=20 ubrania i kochali si=EA, galopuj=B1c. W Dukli uwi=F3d=B3 = Karolci=EA i Michalin=EA,=20 pokoj=F3wki, sam za=B6 zadurzy=B3 si=EA w pi=EAknej Dzidce, = siostrzenicy le=B6niczego=20 z s=B1siedniego maj=B1tku biskupa Przemy=B6la. Siadywali na = o=B6nie=BFonej =B3awce w=20 parku, trzymaj=B1c si=EA za r=EAce. Pewnego razu chc=B1c si=EA = popisa=E6, zmusza=B3=20 konia do wzi=EAcia przeszkody, ale zwierz=EA znarowi=B3o si=EA = – je=BCdziec wylecia=B3=20 z siod=B3a i z=B3ama=B3 nog=EA w kolanie. Ko=B6=E6 przebi=B3a = sk=F3r=EA. Pokaza=B3 Dzidce, jak=20 jest dzielny, wstaj=B1c i przeskakuj=B1c przeszkod=EA. =
M=B3odo=B6=E6 Stasia to nie=20 by=B3o tylko pasmo niepowodze=F1. By=B3y w niej te=BF typowe dla = jego klasy=20 spo=B3ecznej rytua=B3y przej=B6cia, na przyk=B3ad upolowanie w = wieku szesnastu=20 lat, zaraz po powrocie z Downside, pierwszego koz=B3a w Rudniku i = rogacza w=20 Dzikowie. W dzie=F1 =B6wi=EAtego Stanis=B3awa (patrona Stasia), 13 = listopada 1934=20 roku, Roman Sarnek, wysoki, patykowaty gajowy z Dzikowa, zabra=B3 = go o=20 =B6wicie do lasu. Zachowa=B3a si=EA ich fotografia na trawniku = przed zamkiem, z=20 koz=B3em u st=F3p i Stasiem u=B6miechaj=B1cym si=EA triumfuj=B1co. = Nast=EApnego dnia=20 wpisa=B3 si=EA do dzikowskiej ksi=EAgi go=B6ci: „7 lipca = 1892 roku m=F3j ojciec=20 upolowa=B3 tu swego pierwszego kr=F3lika i kaczk=EA. Teraz ja, = czterdzie=B6ci dwa=20 lata p=F3=BCniej, upolowa=B3em pierwsz=B1 kaczk=EA i kuropatw=EA, = a wczoraj mojego=20 pierwszego koz=B3a (dwunastaka). Dzi=EAkuj=EA ci, stryju, jestem = taki zadowolony=20 z pierwszego pobytu w Dzikowie”.
Sta=B6 podziwia=B3 = Sarnka za to, =BFe=20 potrafi=B3 doprowadzi=E6 my=B6liwego do ka=BFdego zwierz=EAcia w = lesie. Gajowy=20 pochodzi=B3 z rodu pomniejszego tatarskiego chana, kt=F3rego = wzi=EAto do niewoli=20 przed wiekami podczas jednej z nieko=F1cz=B1cych si=EA wojen i = osadzono w=20 pobliskich lasach. Sarnek by=B3 dumny ze swego tatarskiego = dziedzictwa.=20 Dzi=EAki talentom organizacyjnym i prawo=B6ci charakteru zdoby=B3 = wielk=B1=20 popularno=B6=E6 w=B6r=F3d my=B6liwych. Sta=B6 nauczy=B3 si=EA od = niego, =BFe nigdy nie=20 nale=BFy przerywa=E6 pogoni. Je=B6li my=B6liwy zrani=B3 rogacza, = Sarnek nie=20 pozostawia=B3 zwierz=EAcia, by zdech=B3o, tylko tropi=B3 je i = dobija=B3, bez wzgl=EAdu=20 na to, ile czasu mu to zajmowa=B3o.
W Rudniku Sta=B6 cz=EAsto = polowa=B3 na=20 sarny. O czwartej rano budzi=B3 go Antoni Podstawek, drugi lokaj, = albo=20 Franek Wrager, ch=B3opak kredensowy. Ubiera=B3 si=EA pospiesznie, = zjada=B3=20 my=B6liwskie =B6niadanie z=B3o=BFone z kie=B3basy, jajek i kawy i = przed =B6witem ze=20 stra=BFnikami le=B6nymi jecha=B3 na wozie do tej cz=EA=B6ci lasu, = w kt=F3rej=20 poprzedniego wieczoru wypatrzono odpowiedni=B1 zwierzyn=EA. = Niekiedy polowa=B3=20 na rozleg=B3ych polanach w wysokopiennym lesie w Groblach, = najpi=EAkniejszej=20 cz=EA=B6ci ojcowskiej posiad=B3o=B6ci. Pierwsze promienie = s=B3o=F1ca przebija=B3y mg=B3=EA,=20 oni za=B6 jechali w ciszy le=B6nymi duktami a=BF do miejsca, gdzie = widziano=20 koz=B3a pas=B1cego si=EA na skraju polany. Stra=BFnik = zatrzymywa=B3 w=F3z, Sta=B6 cicho=20 zeskakiwa=B3 i ze strzelb=B1 podkrada=B3 si=EA do zwierz=EAcia, = sk=B3adaj=B1c si=EA do=20 strza=B3u. Posuwa=B3 si=EA powoli, dopada=B3 ofiar=EA i oddawa=B3 = jeden strza=B3, kt=F3ry=20 wstrz=B1sa=B3 u=B6pionym lasem. Na miejscu, z towarzyszami, = patroszy=B3 zwierz=EA i=20 =B3adowa=B3 tusz=EA na ty=B3 wozu. O wp=F3=B3 do =F3smej wraca=B3 = do domu. Bra=B3 k=B1piel,=20 zmienia=B3 garderob=EA i schodzi=B3 na drugie =B6niadanie – = domowe kie=B3basy,=20 szynka z dzika i rudnicki ser. Latem szed=B3 nad San = pop=B3ywa=E6.
Kiedy w=20 Rudniku organizowano wielkie =B3owy, zwykle w przeddzie=F1 = Wigilii, dom budzi=B3=20 si=EA i rozbrzmiewa=B3 gwarem, gdy by=B3o jeszcze ciemno. = S=B3u=BF=B1cy krz=B1tali si=EA,=20 podczas gdy go=B6cie jedli =B6niadanie. Ch=B3opcy stajenni = okrywali derkami=20 osiod=B3ane konie, zaprz=EAgali wozy i powozy i podje=BFd=BFali = nimi przez=20 zamarzni=EAte stawy pod dw=F3r. W powietrzu unosi=B3a si=EA para z = ko=F1skich=20 pysk=F3w. G=B3=F3wny stajenny prowadzi=B3 linijk=EA – = d=B3ugi, otwarty w=F3z ci=B1gni=EAty=20 przez dwa konie. My=B6liwi siadali w dw=F3ch rz=EAdach, zwr=F3ceni = do siebie=20 plecami, a twarzami na zewn=B1trz, ze strzelbami mi=EAdzy = kolanami.=20 Wykrzykiwali po=BFegnania do pa=F1, kt=F3re macha=B3y do nich ze = schod=F3w dworu.=20 Linijka wje=BFd=BFa=B3a do ciemnego lasu, cicho stuka=B3y podkowy, = =B6nieg skrzypia=B3=20 pod p=B3ozami sa=F1. Z ty=B3u jecha=B3 w=F3z z kot=B3em bigosu = my=B6liwskiego, kt=F3ry=20 gruba stara kucharka gotowa=B3a przez trzy lub cztery dni. = Wi=F3z=B3 te=BF=20 bochenki =B6wie=BFego =BFytniego chleba, stoliki, krzes=B3a i = obrusy, sztu=E6ce,=20 kubki i masywne srebrne talerze – Hieronim zawsze je = u=BFywa=B3 podczas=20 polowa=F1, poniewa=BF si=EA nie t=B3uk=B3y. Na ostatku toczy=B3 = si=EA pusty w=F3z na=20 zwierzyn=EA. Panie wsiada=B3y na ko=F1 i k=B3usem pod=B1=BFa=B3y = za my=B6liwymi, by=20 obserwowa=E6 polowanie, eskortowane przez masztalerza.
Na = miejscu, gdzie=20 mia=B3y si=EA rozpocz=B1=E6 =B3owy, my=B6liwi zeskakiwali z = linijki i rozpraszali si=EA=20 w ciszy wzd=B3u=BF linii lasu. W oddali, w mro=BCnym powietrzu = rozlega=B3 si=EA=20 d=BCwi=EAk rogu. Gromada ch=B3opc=F3w stajennych, stra=BFnik=F3w i = wie=B6niak=F3w powoli=20 rusza=B3a, przedzieraj=B1c si=EA w=B6r=F3d drzew, krzycz=B1c i = wal=B1c kijami o pnie, by=20 nagoni=E6 zwierzyn=EA na stanowiska strzelc=F3w. Je=B6li polowano = na dziki,=20 pierwszy strza=B3 z ka=BFdego stanowiska musia=B3 by=E6 oddany do = dzika, bez=20 wzgl=EAdu na to, jakie zwierz=EA wynurzy=B3o si=EA z lasu. Potem = my=B6liwi mogli=20 strzela=E6 do wszelkich zwierz=B1t i ptak=F3w, jakie na nich = wybieg=B3y. Nagonk=EA=20 powtarzano trzy- lub czterokrotnie w innych cz=EA=B6ciach lasu = a=BF do=20 popo=B3udnia, kiedy zapada=B3 wczesny zmierzch. Oddawano ostatni = strza=B3, a=20 my=B6liwi i panie zbierali si=EA na obiad.
Kocio=B3 z bigosem = grza=B3 si=EA na=20 ogniu w lesie od pocz=B1tku polowania. Podczas gdy stra=BFnicy = le=B6ni =B3adowali=20 zwierzyn=EA na w=F3z i wie=BCli j=B1 do dworu, uczestnicy = gromadnie poch=B3aniali=20 kopiaste talerze bigosu przy migocz=B1cym ognisku, = przep=B3ukuj=B1c gard=B3a w=F3dk=B1=20 lub piwem, z o=BFywieniem rozmawiaj=B1c o wydarzeniach dnia. Do = rezydencji=20 docierali ju=BF po ciemku. Go=B6cie k=B1pali si=EA, a w tym czasie = na trawniku=20 przed domem rozk=B3adano w wielkim kole upolowan=B1 zwierzyn=EA. = Przed kolacj=B1=20 my=B6liwi i ich towarzyszki opuszczali dw=F3r z kieliszkami = w=F3dki lub nalewki=20 i w =B6wietle pochodni podziwiali trofea. W centrum, na honorowym = miejscu,=20 k=B3adziono koz=B3a z pi=EAknym wie=F1cem, w otoczeniu saren, = dzik=F3w, lis=F3w,=20 borsuk=F3w i ba=BFant=F3w, okolonych girland=B1 z = zaj=EAcy.
M=B3odo=B6=E6 Stasia=20 u=B6wietni=B3y inne wa=BFne wydarzenia rodzinne. =A6luby, = jubileusze i =B6wi=EAta=20 cz=EAsto obchodzono z kuzynami w Dzikowie lub Szlaku. = Uroczysto=B6ci te i=20 rozrywki stanowi=B3y jedynie przyjemne interludia. Zachowanie = Stasia nie=20 poprawi=B3o si=EA z wiekiem. Pod koniec 1935 roku (liczy=B3 = w=F3wczas siedemna=B6cie=20 lat) Hieronim tak mia=B3 do=B6=E6 jego nieustannych k=B3=F3tni i = b=F3jek, skandali=20 seksualnych i d=B3ug=F3w, =BFe postanowi=B3 podj=B1=E6 stanowcze = kroki.
– Wybieraj=20 – powiedzia=B3 synowi. – Albo wst=EApujesz do Legii = Cudzoziemskiej, albo do=20 marynarki handlowej.
Sta=B6 naturalnie wybra=B3 Szko=B3=EA = Morsk=B1 w Gdyni.=20 Kilka miesi=EAcy sp=EAdzi=B3, p=B3yn=B1c dooko=B3a =B6wiata na = szkolnym =BFaglowcu „Dar=20 Pomorza”. Dotar=B3 a=BF do Buenos Aires. Ale nawet = dyscyplina marynarska go=20 nie utemperowa=B3a. Kiedy po roku wyjecha=B3 na wakacje, dyrektor = napisa=B3 do=20 Hieronima, sugeruj=B1c, =BFe m=B3ody hrabia nie wykazuje zapa=B3u = do zostania=20 oficerem marynarki, zatem jego powr=F3t do szko=B3y pozbawiony = jest=20 sensu.
Hieronim nie wiedzia=B3, co pocz=B1=E6 z synem. Z=B3y i = sfrustrowany,=20 niemal got=F3w by=B3 go wydziedziczy=E6, =BFeby uniemo=BFliwi=E6 = mu korzystanie z=20 kredytu i udzia=B3 w spadku. Wyperswadowa=B3y mu to dopiero = stanowczo siostry:=20 Etusia i Jadzia. Zamiast tego, wys=B3a=B3 wi=EAc Stasia do = sanatorium na=20 po=B3udniu Polski, kt=F3re w rzeczywisto=B6ci by=B3o klinik=B1 = psychiatryczn=B1 dla=20 bogaczy. Sta=B6 przebywa=B3 tam kilka miesi=EAcy. Po wyj=B6ciu z = fanfaronad=B1=20 oznajmi=B3, =BFe =B6wietnie si=EA bawi=B3 i mia=B3 romans z = atrakcyjn=B1 piel=EAgniark=B1.=20
Hieronim zapisa=B3 go na Wydzia=B3 Prawa Uniwersytetu = Jagiello=F1skiego, ale=20 ch=B3opak si=EA nie uczy=B3 i traktowa=B3 profesor=F3w z = aroganck=B1 pogard=B1, gdy=20 okazywali mu szacunek jako wnukowi dawnego rektora uniwersytetu. = Kiedy=20 Sta=B6 odkry=B3, =BFe jego nazwisko otwiera mu w Krakowie = nieograniczony kredyt,=20 Hieronim by=B3 tak zasypywany rachunkami syna, =BFe przeni=F3s=B3 = go na=20 uniwersytet do Poznania w nadziei, =BFe tam nie b=EAdzie m=F3g=B3 = szasta=E6=20 pieni=EAdzmi. Tarnowski by=B3 bogatym cz=B3owiekiem, g=B3=F3wnie = dzi=EAki maj=B1tkowi,=20 jaki w posagu wnios=B3a Imcia, jego matka, jednak zniszczenie = d=F3br podczas=20 wojny, koszty odbudowy, kryzys gospodarczy w latach dwudziestych i = trzydziestych – nadszarpn=EA=B3o jego fortun=EA. Na = nieszcz=EA=B6cie Sta=B6 odkry=B3, =BFe=20 rodzinny kredyt jest r=F3wnie wysoki w Poznaniu, jak w Krakowie i = swobodnie=20 wydawa=B3 pieni=B1dze, lekcewa=BF=B1c nauk=EA.
Nie = interesowa=B3 si=EA zdobyciem=20 wykszta=B3cenia. Nie chcia=B3 si=EA rozwija=E6. Wiedzia=B3, =BFe = gdy we wrze=B6niu 1939=20 roku osi=B1gnie pe=B3noletnio=B6=E6, stanie si=EA w=B3a=B6cicielem = Dukli i bogaczem.=20 Dzie=B3a sztuki z tamtejszej rezydencji by=B3y warte miliony w = ka=BFdej walucie,=20 a on planowa=B3 z tego korzysta=E6, by p=EAdzi=E6 =BFycie w = nier=F3bstwie i luksusie.=20 Na pocz=B1tek kupi=B3by jacht oceaniczny i zacz=B1=B3 w=EAdrowa=E6 = po =B6wiecie. Co do=20 Dukli, to przekaza=B3by j=B1 w r=EAce zarz=B1dcy.
Tymczasem = zim=B1 1938 roku=20 dwudziestoletni Sta=B6 zakocha=B3 si=EA i wszystko uleg=B3o = zmianie. Pojecha=B3 na=20 narty do Zakopanego. Pewnego popo=B3udnia siedzia=B3 ze znajomymi = w westybulu=20 hotelu, kiedy obok przechodzi=B3y dwie pi=EAkne kobiety. Kolega, = wskazuj=B1c t=EA=20 w nausznikach w kszta=B3cie kr=F3liczych uszu, rzek=B3:
– = Stasiu, z t=B1=20 dziewczyn=B1 powiniene=B6 si=EA o=BFeni=E6.
Sta=B6 spojrza=B3 i = odpowiedzia=B3:
–=20 Rzeczywi=B6cie. O=BFeni=EA si=EA z ni=B1.
Dziewczyn=B1 t=B1 = by=B3a Zofia Jaxa-Chamiec=20 nazywana Chouquette od nazwy delikatnego francuskiego ciasteczka. = Mia=B3a=20 dziewi=EAtna=B6cie lat, by=B3a wysok=B1, szczup=B3=B1 brunetk=B1 o = zielonych oczach,=20 delikatnych rysach i =B3agodnym, promiennym u=B6miechu. = Uchodzi=B3a za=20 najpi=EAkniejsz=B1 kobiet=EA w Warszawie. Spotkali si=EA tego = samego wieczoru, a=20 po tygodniu Chouquette, zakochana w Stasiu, zgodzi=B3a si=EA go = po=B6lubi=E6.=20
Chocia=BF nie wychowano jej na arystokratk=EA, rodzice = pochodzili z=20 familii ziemia=F1skich. Ojciec, Zygmunt, by=B3 wybitnym = finansist=B1 i=20 przedsi=EAbiorc=B1. W 1919 roku wchodzi=B3 w sk=B3ad polskiej = delegacji na=20 konferencj=EA pokojow=B1 w Pary=BFu. By=B3 jednym z pierwszych = dyrektor=F3w=20 Narodowego Banku Polskiego, a 1926 roku zak=B3ada=B3 Polskie Radio = i kierowa=B3=20 nim przez dziesi=EA=E6 lat. Chouquette i jej m=B3odsza siostra = Wanda, zwana=20 Boule, dorasta=B3y w z=BFytej, kochaj=B1cej si=EA rodzinie; = kszta=B3ci=B3y si=EA w=20 szkole z internatem. Dba=B3y o siebie, doskonale si=EA ubiera=B3y = i potrafi=B3y=20 oczarowa=E6 ludzi. Kiedy pod koniec lat trzydziestych Zygmuntowi = zacz=EA=B3o si=EA=20 gorzej powodzi=E6, Chouquette, uko=F1czywszy szko=B3=EA, = podj=EA=B3a prac=EA jako=20 maszynistka i sekretarka, by pom=F3c rodzicom.
Sta=B6 = odwiedza=B3 j=B1 w=20 Warszawie za ka=BFdym razem, gdy jecha=B3 na uniwersytet lub = stamt=B1d wraca=B3.=20 Je=BCdzili na =B3y=BFwach na odkrytym lodowisku albo Chouquette = zabiera=B3a go do=20 swego ulubionego ko=B6cio=B3a pod wezwaniem =B6w. Aleksandra przy = placu Trzech=20 Krzy=BFy. Latem 1939 roku poprosi=B3 Hieronima o pozwolenie na = zar=EAczyny, ale=20 ojciec odm=F3wi=B3 – Sta=B6 nie uko=F1czy=B3 studi=F3w, nie = mia=B3 dwudziestu jeden lat=20 i nie odby=B3 obowi=B1zkowej s=B3u=BFby wojskowej.
Zygmunt = by=B3 r=F3wnie=20 niezadowolony z tego zwi=B1zku. W m=B3odo=B6ci pracowa=B3 dla = ziemian i nie=20 cierpia=B3 ich, w dodatku Sta=B6 mia=B3 fataln=B1 reputacj=EA. = =AFona Zygmunta, Zofia,=20 od pierwszego wejrzenia poczu=B3a niech=EA=E6 do ch=B3opaka i = uwa=BFa=B3a romans c=F3rki=20 za katastrof=EA. Mimo to sprawy tak si=EA potoczy=B3y, =BFe = Zygmunt, acz=20 niech=EAtnie, zezwoli=B3 na zar=EAczyny, gdy latem przyszed=B3 do = niego Sta=B6 i=20 oznajmi=B3, =BFe je=B6li Chouquette nie dostanie zgody, to on = si=EA zabije.
–=20 Co mia=B3em na to powiedzie=E6? – pyta=B3 Zygmunt. – = Zezwoli=B3em. C=F3=BF powiedzie=E6=20 na taki argument? Co mog=B3em zrobi=E6?

Rozdzia=B3 = 6
Mi=B3o=B6=E6 podczas=20 polowania na wilki
W styczniu 1935 roku, kiedy = Zofia=20 si=EA zakocha=B3a, w Dukli sia=B3y groz=EA wilki. W =B6niegu = odnaleziono buty=20 jakiego=B6 =BFebraka, a kiedy nie natrafiono na jego =B6lad, = zacz=EAto si=EA=20 obawia=E6, =BFe zosta=B3 porwany przez wilki.
Wilki rzadko = spotyka=B3o si=EA w=20 Dukli, chocia=BF miasteczko, zamieszkane przewa=BFnie przez = =AFyd=F3w, le=BFa=B3o u=20 st=F3p Karpat, w s=B1siedztwie odludnych teren=F3w i nieprzebytych = las=F3w, gdzie=20 =BFy=B3y dzikie zwierz=EAta. Zima by=B3a surowa, mro=BCna i = =B6nie=BFna, duklanie bali=20 si=EA wi=EAc, =BFe wilki zesz=B3y z g=F3r w poszukiwaniu = po=BFywienia. Szybko nale=BFa=B3o=20 zorganizowa=E6 polowanie. Wanda zadzwoni=B3a do hrabiego = Zdzis=B3awa w Dzikowie=20 i poprosi=B3a, =BFeby przys=B3a=B3 jednego syna, kt=F3ry wraz z = gajowym Romanem=20 Sarnkiem zaj=B1=B3by si=EA przygotowaniami. Poniewa=BF starszy, = Ja=B6, podr=F3=BFowa=B3 po=20 Chinach, a =B6redni, Artur, polowa=B3 na Litwie, pojecha=B3 = najm=B3odszy, Andrzej.=20
M=EA=BFczy=BCni przyjechali do zamku ma=B3ym fiatem Andrzeja. = Chocia=BF Andrzej=20 i c=F3rka Wandy byli kuzynostwem, nie widzieli si=EA od czasu, gdy = Zofia jako=20 ma=B3a dziewczynka odwiedzi=B3a Dzik=F3w. Teraz wyros=B3a na = szczup=B3=B1,=20 siedemnastoletni=B1 pi=EAkno=B6=E6 o kasztanowych w=B3osach, = silnej woli, niezale=BFn=B1=20 i uwielbiaj=B1c=B1 przygody. Mieszka=B3a na wsi z matk=B1 od = prawie pi=EAciu lat i=20 pokocha=B3a ten wielki dom. Jako osoba towarzyska z = przyjemno=B6ci=B1 spotyka=B3a=20 si=EA z licznym gronem go=B6ci Wandy, ale jako nastolatka = spragniona by=B3a=20 towarzystwa m=EAskiej m=B3odzie=BFy.
Andrzej wysiad=B3 z = samochodu i podszed=B3=20 u=B6miechni=EAty. Sk=B3oni=B3 si=EA, by uca=B3owa=E6 d=B3o=F1 = Wandy, a potem oba policzki. Z=20 u=B6miechem powita=B3 te=BF m=B3od=B1 kuzynk=EA. By=B3 wysokim, = przystojnym=20 dwudziestosze=B6ciolatkiem, ciemnow=B3osym i radosnym, = pieszczotliwie zwanym=20 Bubisiem. Nale=BFa=B3 do kr=F3l=F3w =BFycia: wspania=B3y = gaw=EAdziarz, z mocn=B1 g=B3ow=B1=20 oraz t=B3umami przyjaci=F3=B3 i wielbicielek. Kiedy Sarnek przez = kilka=20 nast=EApnych dni przemierza=B3 okolic=EA, Zofia i Andrzej = przebywali sam na sam.=20 =A3=B1czy=B3a ich rado=B6=E6 =BFycia i upodobanie do przyg=F3d, a = zanim rozpocz=EA=B3o si=EA=20 polowanie na wilki, bardzo si=EA do siebie zbli=BFyli.
Dzie=F1 = polowania=20 wsta=B3 jasny i rze=B6ki. Niebo by=B3o idealnie b=B3=EAkitne. = Wczesnym rankiem=20 my=B6liwi wyruszyli saniami do lasu. Andrzej zaj=B1=B3 wyznaczone = mu stanowisko.=20 Ze strzelb=B1 w r=EAce, maj=B1c za plecami Zofi=EA owini=EAt=B1 = futrem i w futrzanej=20 czapeczce, czeka=B3 na rozpocz=EAcie polowania. Stali ko=B3o = siebie, grzej=B1c si=EA=20 swoj=B1 blisko=B6ci=B1. Gdy powietrze przeci=EA=B3y odleg=B3e = krzyki naganiaczy i=20 szczekanie ps=F3w, Andrzej schyli=B3 si=EA i napisa=B3 palcem na = =B6niegu: „Kocham=20 ci=EA”.
Zofia nic nie powiedzia=B3a. Przywar=B3a tylko do = jego ramienia. By=B3a=20 to jedna z takich chwil w =BFyciu, kt=F3rymi trzeba napawa=E6 = si=EA bez s=B3=F3w, gdy=20 powietrze zdaje si=EA odurza=E6. Stali bez tchu w tej uroczystej = chwili, dwie=20 ma=B3e postacie pod kopu=B3=B1 nieba w jasnym zimowym krajobrazie. = Panowa=B3=20 spok=F3j i cisza. Zofi=EA przenika=B3o jego ciep=B3o, a jej = cia=B3o, umys=B3 i serce=20 =B6piewa=B3y ze szcz=EA=B6cia, gdy wtula=B3a si=EA w Andrzeja i = =B6ciska=B3a jego rami=EA.=20 Nie poca=B3owali si=EA. Dla niej by=B3o jeszcze za wcze=B6nie. = Mia=B3a siedemna=B6cie=20 lat i nigdy nie ca=B3owa=B3a m=EA=BFczyzny. Poca=B3unek oznacza=B3 = oddanie si=EA do=20 ko=F1ca =BFycia. Na razie wystarcza=B3o jej to wszechogarniaj=B1ce = szcz=EA=B6cie.=20 Gdzie=B6 daleko d=BCwi=EAk rogu da=B3 sygna=B3 do rozpocz=EAcia = polowania.
Stali w=20 =B6niegu na skraju sosnowego lasu i czekali, a=BF wilki wypadn=B1 = z zaro=B6li.=20 Kilka dni wcze=B6niej rozci=B1gn=B1=B3 w oznaczonych kwarta=B3ach = lasu sznurki nad=20 ziemi=B1 i porozwiesza=B3 na nich skrawki czerwonej lub = =BF=F3=B3tej tkaniny, kt=F3re=20 trzepocz=B1c na wietrze, tworzy=B3y przeszkod=EA nie do przebycia = dla wilk=F3w.=20 Sznurki oplata=B3y ka=BFd=B1 sekcj=EA lasu z trzech stron, = zamykaj=B1c wewn=B1trz=20 wilki. Naganiacze z psami, poruszaj=B1c si=EA w=B6r=F3d drzew = zap=EAdzali wilki ku=20 wolnemu od sznur=F3w bokowi, gdzie ju=BF czekali strzelcy. Ani = tego dnia, ani=20 nast=EApnego z lasu nie wybieg=B3 na my=B6liwych =BFaden = wilk.
Zanim Andrzej=20 wyjecha=B3 z Dukli, wymienili z Zofi=B1 pierwszy poca=B3unek. = Sta=B3o si=EA to=20 pocz=B1tkiem zamieszania w rodzinie.
Serce Zofii ros=B3o, kiedy = obie z=20 Wand=B1 macha=B3y na po=BFegnanie Andrzejowi i Sarnkowi, stoj=B1c = w drzwiach=20 pa=B3acu. Jej marzenia o szcz=EA=B6liwym ma=B3=BFe=F1stwie = przerwa=B3y s=B3owa matki:
–=20 Dobrze, =BFe ju=BF wyjecha=B3. Troch=EA za bardzo si=EA = polubili=B6cie jak na tak=20 bliskie pokrewie=F1stwo.
S=B3owa te uderzy=B3y Zofi=EA niczym = obuchem, ale nic=20 nie powiedzia=B3a. Zamierzali z Andrzejem si=EA spotyka=E6, a = naprawd=EA byli=20 bardzo bliskimi krewnymi: wnucz=EAtami dw=F3ch braci z Dzikowa, a = wskutek=20 ma=B3=BFe=F1stw mi=EAdzy cz=B3onkami rodziny mieli w sumie = dwunastu wsp=F3lnych=20 przodk=F3w. Zawarcie ma=B3=BFe=F1stwa mi=EAdzy tak blisko = skoligaconymi osobami=20 wymaga=B3o papieskiej dyspensy.
Ani Zofia, ani Andrzej nie = wiedzieli, =BFe=20 =B3=B1czy=B3y ich jeszcze bli=BFsze wi=EAzy krwi ni=BF Wand=EA i = Hieronima. Skoro bowiem=20 Wand=EA uwa=BFano za nie=B6lubn=B1 c=F3rk=EA ojca Andrzeja, = hrabiego Zdzis=B3awa=20 Tarnowskiego z Dzikowa, to jej c=F3rka Zofia musia=B3a by=E6 = wnuczk=B1 starego=20 hrabiego, a z kolei jego syn Andrzej by=B3 ciotecznym bratem = Wandy, czyli=20 wujkiem Zofii. Dawna romantyczna przygoda hrabiego Zdzis=B3awa = oznacza=B3a, =BFe=20 m=B3odzi w drugim pokoleniu s=B1 zbyt blisko spokrewnieni, by = mogli si=EA=20 pobra=E6.
Kiedy Zofia i Andrzej poinformowali rodzic=F3w o = swoich planach=20 ma=B3=BFe=F1skich, w rodzinie podni=F3s=B3 si=EA alarm. Nikt nie = =BFyczy=B3 sobie powt=F3rki=20 z nieudanego zwi=B1zku Hieronima i Wandy. Hieronim wiedzia=B3 = ju=BF w=F3wczas o=20 swoim pokrewie=F1stwie z =BFon=B1 i razem z Wand=B1 wyrazili = sprzeciw. Hieronim=20 pojecha=B3 do hrabiego Zdzis=B3awa i b=B3aga=B3 go, =BFeby = powiedzia=B3 m=B3odym prawd=EA.=20 Patriarcha rodu odm=F3wi=B3. Hieronim i Wanda pr=F3bowali = odwie=B6=E6 Andrzeja i=20 Zofi=EA od ich zamiaru, ale nie maj=B1c po swojej stronie hrabiego = Zdzis=B3awa,=20 nie odwa=BFyli si=EA powiedzie=E6 im ca=B3ej prawdy i w zasadzie = nie mieli=20 podstaw, =BFeby zabroni=E6 ma=B3=BFe=F1stwa. Ostrzegli tylko, =BFe = w zwi=B1zku z tak=20 du=BF=B1 liczb=B1 wsp=F3lnych przodk=F3w mog=B1 nie mie=E6 = zdrowych dzieci.
Gdy apele=20 i ostrze=BFenia nie powstrzyma=B3y m=B3odych, rodzina zwr=F3ci=B3a = si=EA do Ko=B6cio=B3a.=20 Do Dukli przyjecha=B3 jezuita. D=B3ugo rozmawia=B3 z Andrzejem i = Zofi=B1 o=20 rozpaczy, jaka zapanowa=B3a w rodzinie, oraz o nauczaniu = ko=B6cielnym, wedle=20 kt=F3rego lepiej by si=EA sta=B3o, gdyby si=EA nie pobrali. W = imieniu rodziny=20 zakonnik poprosi=B3 o podpisanie zobowi=B1zania, =BFe przez rok = nie spotkaj=B1 si=EA=20 na d=B3u=BFej ni=BF tydzie=F1 i nie b=EAd=B1 do siebie pisywali = cz=EA=B6ciej ni=BF raz na=20 trzy tygodnie. M=B3odzi pos=B3usznie na to przystali. „Tylko = =BFe zapomniano o=20 telefonie”, =B6mia=B3a si=EA Zofia.
Ich mi=B3o=B6=E6 i = determinacja okaza=B3y si=EA tak=20 wielkie, =BFe po roku op=F3r zosta=B3 prze=B3amany. Hrabia = Zdzis=B3aw poprosi=B3=20 biskupa Wojciecha Tomaka z Przemy=B6la, przyjaciela rodziny, = =BFeby postara=B3=20 si=EA o dyspens=EA u papie=BFa Piusa XI. Wanda zabra=B3a Zofi=EA = na wizyt=EA do=20 Dzikowa, co zapowiada=B3o zgod=EA rodziny. Zofia zapami=EAta=B3a = na ca=B3e =BFycie,=20 jak hrabia Zdzis=B3aw, witaj=B1c j=B1 na schodach zamku i = chwytaj=B1c w mocny,=20 nied=BCwiedzi u=B6cisk, powiedzia=B3:
– Witam ci=EA = ca=B3ym sercem, ale mimo to=20 jestem przeciwny twojemu ma=B3=BFe=F1stwu z Andrzejem.
Dopiero = po raz drugi w=20 =BFyciu Zofia spotka=B3a si=EA z hrabi=B1, ale czu=B3a dla niego = niewyt=B3umaczalny=20 podziw. Zofia i Sta=B6 zawsze kochali i podziwiali hrabiego = Zdzis=B3awa, a=20 kiedy po latach dowiedzieli si=EA, =BFe najprawdopodobniej byli = jego wnukami,=20 nie przej=EAli si=EA tym. Zofia uwa=BFa=B3a, =BFe wy=B3=B1cznie = tym da=B3oby si=EA=20 wyt=B3umaczy=E6 jej niezwyk=B3=B1 mi=B3o=B6=E6 do hrabiego. = „Nie potrafi=EA tego wyja=B6ni=E6,=20 ale kocha=B3am go tak jak nigdy wcze=B6niej i nigdy p=F3=BCniej = nikogo. – I=20 doda=B3a: – Po prostu nie umiem powiedzie=E6, na czym = polega=B3a ta mi=B3o=B6=E6 i to=20 poczucie niezwyk=B3ej blisko=B6ci, kt=F3r=B1 r=F3wnie=BF i on = odczuwa=B3. Nie potrafi=EA=20 tego wyt=B3umaczy=E6, ale nie kocha=B3abym go w ten spos=F3b, = gdyby by=B3 moim=20 dalszym krewnym”.
Wierzy=B3 w to r=F3wnie=BF Sta=B6. = „S=B1dz=EA, =BFe jestem wnukiem=20 wujka Zdzi=B6ka – twierdzi=B3. – Wujek mia=B3 zwyczaj = m=F3wi=E6: Hm, hm, hm.=20 Przy=B3apa=B3em si=EA na tym, =BFe robi=EA to samo. Mo=BFe wi=EAc = naprawd=EA jestem jego=20 wnukiem”.
Po wizycie w Dzikowie Zofia zatrzyma=B3a si=EA = w Rudniku.=20 Siedzieli w=B3a=B6nie przy =B6niadaniu, kiedy ojciec wr=EAczy=B3 = jej list od starego=20 hrabiego.
– Dobry Bo=BFe, to zdumiewaj=B1ce – = powiedzia=B3. – Jeszcze nigdy=20 nie widzia=B3em listu od Zdzisia. On z nikim nie korespondowa=B3. = Co te=BF pisze=20 do ciebie?
List brzmia=B3: „Wracaj jak najszybciej. = St=EAskni=B3em=20 si=EA”.
Zofia i Andrzej zar=EAczyli si=EA w Dukli 24 = czerwca 1936 roku przed=20 ma=B3ym zgromadzeniem ciotek i wuj=F3w, ale nie by=B3a to = szcz=EA=B6liwa=20 uroczysto=B6=E6. Pomimo urody i dojrza=B3o=B6ci, w Zofii zosta=B3o = co=B6 z ch=B3opczycy.=20 Uwielbia=B3a je=BCdzi=E6 na polowania z m=EA=BFczyznami, w = sypialni trzyma=B3a=20 strzelb=EA i lubi=B3a strzela=E6 do wron z ma=B3ego okienka z = ty=B3u domu, =BFeby=20 nakarmi=E6 swojego lisa.
Rankiem w dzie=F1 zar=EAczyn Zofia i = Andrzej=20 wygl=B1dali przez okno na pi=EAtrze. Zofia zauwa=BFy=B3a kota = poluj=B1cego w=20 ogrodzonym ogrodzie owocowym na ty=B3ach domu. Nienawidzi=B3a = kot=F3w=20 zabijaj=B1cych ptaki.
– Zastrzel go, zastrzel – = prosi=B3a Andrzeja,=20 wr=EAczaj=B1c mu strzelb=EA. Andrzej wychyli=B3 si=EA przez okno i = zabi=B3 kota. Psy=20 my=B6liwskie natychmiast dopad=B3y padlin=EA i rozszarpa=B3y j=B1 = na strz=EApy. Kiedy=20 Wanda us=B3ysza=B3a jazgot i dowiedzia=B3a si=EA, co si=EA = sta=B3o, wpad=B3a w z=B3o=B6=E6.=20
– Marsz do swojego pokoju – nakaza=B3a Zofii, a = potem odes=B3a=B3a do pokoju=20 r=F3wnie=BF dwudziestosiedmioletniego Andrzeja.
Przy obiedzie = Wanda ci=B1gle=20 jeszcze by=B3a z=B3a. Zasiedli przy stole w niewielkim gronie = ciotek i wujk=F3w.=20 W pewnej chwili Zofia powiedzia=B3a co=B6, co zirytowa=B3o = matk=EA.
– Zabierz=20 talerz i id=BC je=B6=E6 do kredensu – poleci=B3a.
Zofia = bez s=B3owa chwyci=B3a=20 talerz z zup=B1 i wysz=B3a. Uroczysty nastr=F3j prys=B3. Jan = Szwab, stary lokaj z=20 Dukli, kt=F3ry uwielbia=B3 Zofi=EA, okaza=B3 swoj=B1 dezaprobat=EA = wobec post=EApku=20 Wandy, nios=B1c jedzenie najpierw Zofii. Go=B6ciom podawa=B3 = napocz=EAte=20 p=F3=B3miski.
Szwab by=B3 w Dukli instytucj=B1. Mia=B3 ju=BF = swoje lata, gdy Wanda=20 i Zofia zamieszka=B3y tu w 1930 roku, i miejsce to traktowa=B3 jak = w=B3asny dom.=20 Za ka=BFdym razem, kiedy Wanda zatrudnia=B3a mu kogo=B6 do pomocy, = tak dokucza=B3=20 nowo przyj=EAtemu, =BFe ten szybko odchodzi=B3. Nie potrzebowa=B3 = wiele snu, wi=EAc=20 od wczesnego ranka kr=B1=BFy=B3 po domu i nakr=EAca=B3 pi=EAkne = zegary. Zawsze z=20 ch=EAci=B1 pomaga=B3 Zofii, ona za=B6 czu=B3a si=EA = wyr=F3=BFniona, =BFe j=B1 tak polubi=B3.=20 Odk=B1d wrony na wielkich drzewach za domem sta=B3y si=EA tak = czujne, =BFe nie=20 da=B3o si=EA do nich strzela=E6, cichcem zabija=B3 kurczaka Wandy = i karmi=B3=20 ulubionego lisa Zofii.
Nied=B3ugo po zar=EAczynach Zofii stary = Szwab umar=B3.=20 Jak na wiernego s=B3ug=EA przysta=B3o, maj=B1c =B6wiadomo=B6=E6, = =BFe =BFycie z niego=20 ucieka, zapragn=B1=B3 zako=F1czy=E6 je nie we w=B3asnym domu, lecz = we wspania=B3ej=20 starej rezydencji, do kt=F3rej nale=BFa=B3 i gdzie s=B3u=BFy=B3 = przez pi=EA=E6dziesi=B1t dwa=20 lata. Zasiad=B3 w kredensie na przyniesionym dla niego fotelu i = =BFegna=B3 si=EA=20 po kolei ze wszystkimi mieszka=F1cami domu. Kiedy poproszono = Zofi=EA, by=B3=20 bardzo wzruszony. Obieca=B3 jej, =BFe zawsze b=EAdzie si=EA o = ni=B1 troszczy=B3.=20 Dopiero gdy umar=B3 w tym fotelu, w otoczeniu znajomych = sprz=EAt=F3w, o kt=F3re=20 dba=B3 przez ca=B3e =BFycie, Zofia zrozumia=B3a, =BFe by=B3o to = po=BFegnanie. „Nie=20 powiedzia=B3 «Odchodz=EA», tylko «Zawsze = b=EAd=EA przy tobie»”.
Wkr=F3tce na=20 dobre wyjecha=B3a z Dukli po kolejnym nieporozumieniu z matk=B1. = Zdenerwowa=B3y=20 j=B1 ci=B1g=B3e uwagi Wandy na temat Jasia Tarnowskiego, = wyj=B1tkowo przystojnego=20 starszego brata Andrzeja, kt=F3rego szczerze kocha=B3a i = podziwia=B3a. Ja=B6,=20 intelektualista i koneser sztuki, wyr=F3=BFnia=B3 si=EA = spo=B6r=F3d polskich ziemian,=20 kt=F3rzy zajmowali si=EA g=B3=F3wnie zarz=B1dzaniem maj=B1tkiem, = polowaniem, jazd=B1=20 konn=B1 i udzia=B3em w zjazdach rodzinnych. Mia=B3 wielu = przyjaci=F3=B3 w=B6r=F3d=20 uczonych i artyst=F3w i nie interesowa=B3 si=EA =BFyciem na wsi. = Powszechnie=20 uwa=BFano go za biseksualist=EA. Pewnego razu rodzina = zatuszowa=B3a skandal: w=20 Warszawie nad Wis=B3=B1, na mo=B6cie, znaleziono powieszonego na = jedwabnym szalu=20 m=B3odego m=EA=BFczyzn=EA w stroju wieczorowym. Do piersi mia=B3 = przypi=EAt=B1 kartk=EA:=20 „Powiadomcie hrabiego Jana Tarnowskiego”. Rodzina = wykupi=B3a ca=B3y nak=B3ad=20 gazety, w kt=F3rej opublikowano t=EA histori=EA.
Hrabia = Zdzis=B3aw=20 wydziedziczy=B3 go. Spadkobierc=B1 Dzikowa uczyni=B3 drugiego = syna, Artura.=20 Janowi kupi=B3 farm=EA w Kenii, ale ten, zyskawszy wprawdzie = s=B3aw=EA jako bia=B3y=20 my=B6liwy, przehula=B3 j=B1, prowadz=B1c ekstrawagancki i = rozrywkowy styl =BFycia.=20 Jednak Zofia szanowa=B3a go za wielk=B1 inteligencj=EA, wiedz=EA i = urok. Gdy Wanda=20 pozwoli=B3a sobie na niedwuznaczne uwagi na temat seksualnych = gust=F3w Jana w=20 obecno=B6ci go=B6ci na jej zar=EAczynach, Zofia ugryz=B3a si=EA w = j=EAzyk i nic nie=20 powiedzia=B3a. Ale kiedy kilka miesi=EAcy p=F3=BCniej = powt=F3rzy=B3a swoje komentarze,=20 kiedy by=B3y w Dukli tylko we dwie, Zofia straci=B3a panowanie nad = sob=B1.
–=20 Ju=BF to raz m=F3wi=B3a=B6. Nie b=EAd=EA tego wys=B3uchiwa=E6. = Powtarzasz to, =BFeby mnie=20 zrani=E6. Przepro=B6 albo wyjad=EA – = o=B6wiadczy=B3a.
Wanda nigdy nikogo za nic=20 nie przeprasza=B3a. Nie przeprosi=B3a wi=EAc i Zofii. Ale Zofia = by=B3a r=F3wnie=20 uparta jak ona. Jeden szybki telefon i pod dom ma=B3ym fiatem = zajecha=B3 po=20 ni=B1 Sarnek. Do czasu =B6lubu dziewczyna zamieszka=B3a z ojcem w = Rudniku. Po=20 dw=F3ch latach oczekiwania otrzyma=B3a papiesk=B1 dyspens=EA, a 4 = lutego 1937=20 roku, kiedy bra=B3a =B6lub z Andrzejem w Rudniku, nadszed=B3 = telegram z=20 b=B3ogos=B3awie=F1stwem od papie=BFa.
M=B3odzi zamieszkali w = G=F3rze Ropczyckiej, w=20 ma=B3ym maj=B1tku nale=BF=B1cym niegdy=B6 do matki Andrzeja. = Zaj=EAli si=EA piel=EAgnacj=B1=20 sad=F3w, hodowl=B1 koni dla wojska i powi=EAkszaniem rodziny. Pod = koniec 1937=20 roku urodzi=B3 si=EA ich pierwszy syn.

Rozdzia=B3 = 13
Droga do=20 Palestyny
Kiedy w styczniu 1941 roku Sta=B6 i = Chouquette=20 dotarli do Belgradu, w jugos=B3owia=F1skiej stolicy nadal = panowa=B3y=20 antynazistowskie nastroje, jednak=BFe ich krewni zostali wyrzuceni = z hotelu=20 Palace przez zwolennik=F3w re=BFimu Vichy – kt=F3rzy = przej=EAli francusk=B1 ambasad=EA=20 – i rozproszyli si=EA po Belgradzie.
Zofia i Andrzej = zajmowali ciasne=20 mieszkanie na przedmie=B6ciu. Wprowadzenie si=EA Stasia i = Chouquette=20 przyczyni=B3o si=EA do jeszcze wi=EAkszego =B6cisku. Ze wzgl=EAdu = na mnie, naonczas=20 czteromiesi=EAcznego, gospodarze oddali im jedyn=B1 sypialni=EA. = Andrzej, kt=F3ry=20 w m=B3odo=B6ci cierpia=B3 na gru=BClic=EA i mia=B3 czynne tylko = jedno p=B3uco, spa=B3 na=20 kanapie, a Zofia na pod=B3odze ko=B3o niego. Polska nia=F1ka, = kt=F3ra wcze=B6niej=20 zajmowa=B3a si=EA ich dzieckiem, nocowa=B3a na sienniku w = korytarzu.
Zofia=20 wkr=F3tce zauwa=BFy=B3a, =BFe Chouquette i Sta=B6 nie s=B1 dobrymi = rodzicami. Kiedy=20 p=B3aka=B3em w nocy, co zdarza=B3o si=EA cz=EAsto, przekazywali = mnie – ponad jej=20 g=B3ow=B1 i Andrzeja – nia=F1ce. =AFadnego przytulania, = =BFadnej czu=B3o=B6ci ani=20 odrobiny cierpliwo=B6ci. Piastunka, wci=B1=BF op=B3akuj=B1ca = ma=B3ego Jasia, odmawia=B3a=20 zajmowania si=EA innym dzieckiem. Dostrzeg=B3a zreszt=B1, =BFe i = Sta=B6, i=20 Chouquette nie licz=B1 si=EA z nikim i s=B1 z=B3ymi rodzicami. = Zofia podziela=B3a=20 jej uczucia, ale nie odzywa=B3a si=EA, poniewa=BF w rodzinie nie = kwestionowa=B3o=20 si=EA niczyjego post=EApowania ani nie m=F3wi=B3o nic, co = mog=B3oby wywo=B3a=E6=20 niesnaski. Zauwa=BFy=B3a tak=BFe, =BFe Sta=B6 =BCle traktuje = Chouquette, ale tego te=BF=20 nie komentowa=B3a. Chouquette mia=B3a z=B3e do=B6wiadczenia, = =BFyj=B1c z wybuchowym,=20 gwa=B3townym m=EA=BFczyzn=B1, i rzuca=B3o si=EA w oczy, =BFe jest = nieszcz=EA=B6liwa. Nigdy=20 nie pra=B3a pieluch. W niemym prote=B6cie pozwala=B3a, by u=BFyte = pi=EAtrzy=B3y si=EA na=20 starcie, a=BF brak=B3o czystych – znak, =BFe nie chcia=B3a = mie=E6 nic wsp=F3lnego ze=20 Stasiem, z =BFyciem, jakie jej zaofiarowa=B3, i z dzieckiem, = kt=F3re jej da=B3.=20
Kiedy ko=F1czy=B3y si=EA czyste pieluchy, Zofia bez s=B3owa = zabiera=B3a si=EA za=20 pranie. Zapewne czynno=B6=E6 ta budzi=B3a bolesne wspomnienia o = jej zmar=B3ych=20 synkach, a ponadto powodowa=B3a, =BFe piek=B3y j=B1 r=EAce moczone = w lodowatej=20 wodzie. Zima dawa=B3a si=EA dotkliwie we znaki. Mieszkania nie = ogrzewano.=20 Jedynie raz czy dwa razy w tygodniu pozwalano sobie uruchomi=E6 = bojler i=20 grza=E6 wod=EA na k=B1piel. Bezinteresowne dzia=B3ania Zofii = zapewne zapobieg=B3y=20 wybuchom k=B3=F3tni w klaustrofobicznym mieszkaniu. Ale Zofia i = tak wiedzia=B3a,=20 =BFe Chouquette jest maltretowana i nieszcz=EA=B6liwa i =BFe = nale=BFa=B3oby okaza=E6 jej=20 wsp=F3=B3czucie, Stasia za=B6 skarci=E6 za jego zachowanie.
Na = pocz=B1tku 1941=20 roku nad Belgradem wisia=B3a atmosfera zagro=BFenia. Hitler szybko = rozszerza=B3=20 swoje wp=B3ywy na Ba=B3kanach i coraz jawniej osacza=B3 = Jugos=B3awi=EA. Nikt nie=20 w=B1tpi=B3 w determinacj=EA Serb=F3w w obronie niepodleg=B3o=B6ci, = niemniej jednak=20 Sta=B6 i Chouquette oraz Zofia i Andrzej po kilku tygodniach = uznali, =BFe=20 lepiej b=EAdzie st=B1d si=EA wynie=B6=E6.
Niemc=F3w na = Ba=B3kany przyci=B1gn=EA=B3y=20 militarne b=B3=EAdy Benita Mussoliniego, w=B3oskiego sojusznika = Hitlera. W=B3oskie=20 si=B3y zbrojne okupowa=B3y Albani=EA jeszcze przed wojn=B1, a w = pa=BCdzierniku 1940=20 roku najecha=B3y Grecj=EA. Grecy jednak nie ust=B1pili i Hitler = sposobi=B3 si=EA, by=20 przyj=B6=E6 Mussoliniemu z pomoc=B1. Porzuci=B3 plany inwazji na = Wielk=B1 Brytani=EA=20 po tym, jak latem 1940 roku Luftwaffe nie zdo=B3a=B3a zniszczy=E6 = RAF-u podczas=20 bitwy o Angli=EA, i zamiast tego przyst=B1pi=B3 do = podporz=B1dkowania sobie=20 Ba=B3kan=F3w przed interwencj=B1 w Grecji. Na pocz=B1tku 1941 roku = W=EAgry, Rumunia=20 i Bu=B3garia przy=B3=B1czy=B3y si=EA do pa=F1stw Osi. Jugos=B3awii = grozi=B3a niemiecka=20 inwazja, gdyby nie posz=B3a w ich =B6lady.
Pozostawanie w = Belgradzie sta=B3o=20 si=EA niebezpieczne, ale drog=EA do Polski blokowa=B3y = sprzymierzone z Niemcami=20 W=EAgry. Rodzina porzuci=B3a wi=EAc pomys=B3 powrotu do ojczyzny, = a otuch=EA=20 czerpa=B3a z brytyjskiego oporu wobec Hitlera. Si=B3y brytyjskie i = kolonialne=20 walczy=B3y z W=B3ochami w Afryce P=F3=B3nocnej. W Palestynie = formowano oddzia=B3y=20 polskie, maj=B1ce walczy=E6 u ich boku. Sta=B6 i Andrzej = postanowili do nich=20 wst=B1pi=E6.
Droga do Palestyny wiod=B3a przez Ba=B3kany = tras=B1 komunikacyjn=B1=20 wytyczon=B1 przez polski rz=B1d na uchod=BCstwie w celu = przerzucenia najpierw do=20 Francji, a nast=EApnie do Wielkiej Brytanii i na Bliski Wsch=F3d = oddzia=B3=F3w=20 =BFo=B3nierzy i cywil=F3w zbieg=B3ych z Polski. Rodzi=B3a mia=B3a = podr=F3=BFowa=E6=20 przygotowanym szlakiem, korzystaj=B1c z pomocy polskich = dyplomat=F3w i=20 wojskowych.
Zofia zn=F3w nie chcia=B3a wyje=BFd=BFa=E6. = Tupn=B1wszy nog=B1, spokojnie=20 o=B6wiadczy=B3a, =BFe nie da si=EA wygna=E6 Niemcom z kolejnego = kraju. Opuszczenie=20 Europy to o jeden krok za daleko w nieznane. Sta=B6 i Andrzej = gor=B1czkowo=20 namawiali j=B1 do wyjazdu. Inni krewni, kt=F3rzy uciekli z nimi z = Polski, ju=BF=20 opu=B6cili Belgrad i do=B3=B1czyli do kolonii polskich = uchod=BCc=F3w w Crikvenicy –=20 nadmorskim kurorcie w Dalmacji, blisko granicy w=B3oskiej. =
Zofia=20 wreszcie ust=B1pi=B3a, ale w ostatnim odruchu sprzeciwu odda=B3a = na przechowanie=20 serbskiemu przyjacielowi siedemnastowieczny proporzec kr=F3la = szwedzkiego.=20 To dziwne pozostawia=E6 narodowy skarb w Belgradzie, ale takim = symbolicznym=20 gestem Zofia chcia=B3a wyrazi=E6, =BFe pozostawia tu co=B6 = najcenniejszego zamiast=20 siebie. „Powiedzia=B3am sobie, =BFe gdyby Belgrad mia=B3 = by=E6 doszcz=EAtnie=20 zniszczony bombami, to niechby proporzec raczej tu przepad=B3, = ni=BF ucieka=B3 z=20 nami” – wyja=B6ni=B3a p=F3=BCniej.
Wyjechali w = ostatniej chwili. Hitler=20 postawi=B3 Belgradowi ultimatum, =BF=B1daj=B1c przyst=B1pienia = Jugos=B3awii do nowego=20 nazistowskiego uk=B3adu. Jugos=B3owia=F1ski regent, ksi=B1=BF=EA = Pawe=B3, zwleka=B3 z=20 odpowiedzi=B1, licz=B1c na wybuch wojny mi=EAdzy Niemcami a = Zwi=B1zkiem=20 Radzieckim. Ust=B1pi=B3 dopiero po osobistych naciskach Hitlera, a = 25 marca=20 jego ministrowie podpisali pakt berli=F1ski. By=B3a to zniewaga = dla serbskich=20 patriot=F3w, kt=F3rzy 27 marca dokonali przewrotu rz=B1dowego, = znie=B6li regencj=EA,=20 wygnali ksi=EAcia Paw=B3a, og=B3osili osiemnastoletniego kr=F3la = Piotra=20 pe=B3noletnim i zerwali pakt z Niemcami.
Hitler zareagowa=B3 = r=F3wnie=20 gwa=B3townie, wysy=B3aj=B1c 6 kwietnia bombowce na Belgrad. = Zgin=EA=B3o tysi=B1ce=20 ludzi. Kr=F3l Piotr zbieg=B3 za granic=EA. Oddzia=B3y niemieckie = wkroczy=B3y do=20 Belgradu i Zagrzebia, stolicy Chorwacji, podczas gdy si=B3y = w=B3oskie i=20 w=EAgierskie podbi=B3y i podzieli=B3y mi=EAdzy siebie pozosta=B3e = terytorium=20 Jugos=B3awii.
Nas ju=BF wtedy w Belgradzie nie by=B3o. W = po=B3owie marca=20 wsiedli=B6my do poci=B1gu do Grecji. Jad=B1c przez Grecj=EA w = dojmuj=B1cym upale,=20 poci=B1g ledwo co dysza=B3 i zatrzymywa=B3 si=EA na ka=BFdej = stacyjce. Znaki=20 ostrzega=B3y, =BFe W=B3osi zatruli wod=EA. Pozbawieni jedzenia i = wody, rodzice=20 pili wino sprzedawane na peronach. Nie mam poj=EAcia, jak mnie = myli i=20 karmili w tym koszyku. Zofii by=B3o tak gor=B1co, =BFe = spryskiwa=B3a twarz=20 czerwonym winem, a potem czu=B3a si=EA okropnie lepka. Z = rado=B6ci=B1 jednak=20 podj=EA=B3a si=EA rozdawania greckich gazetek patriotycznych na = stacjach i=20 chodzi=B3a wzd=B3u=BF peronu, wo=B3aj=B1c: Zito Hellas! = Niech =BFyje Grecja!=20 Do diab=B3a z Hitlerem!
Do Salonik dotarli w =B6rodku nocy. = Dworzec by=B3=20 zbombardowany. Polski dyplomata poprowadzi=B3 ich w ciemno=B6ciach = (wraz z=20 innymi polskimi uchod=BCcami) do jakiego=B6 pomieszczenia = umeblowanego starymi=20 wiklinowymi krzes=B3ami. Po chwili wszyscy zacz=EAli si=EA = drapa=E6, chocia=BF nie=20 by=B3o =B6ladu komar=F3w. Mieli pogryzione ca=B3e ramiona, zanim = zorientowali si=EA,=20 =BFe pok=F3j s=B3u=BFy=B3 za noclegowni=EA setkom niemytych = podr=F3=BFnych, w krzes=B3ach=20 za=B6 zamieszkiwa=B3y roje pluskiew. Nie mog=B1c spa=E6, = wyci=B1gn=EAli tali=EA kart i=20 a=BF do =B6witu grali w bryd=BFa.
Nast=EApnego dnia w Stambule = znikn=B1=B3 ich=20 baga=BF. Zostali jedynie z tym, co mieli na sobie i w baga=BFu = podr=EAcznym. Po=20 kilku dniach, oko=B3o 20 marca, wsiedli do kolejnego poci=B1gu = pe=B3nego=20 polskich =BFo=B3nierzy i uchod=BCc=F3w. Sk=B3ad trzy dni jecha=B3 = przez Turcj=EA w=20 stron=EA wybrze=BFa =B6r=F3dziemnomorskiego. By=B3 tak = zat=B3oczony, =BFe k=B3adli si=EA i=20 spali na zmian=EA. W tym czasie inni pasa=BFerowie stali lub=20 siedzieli.
Kiedy poci=B1g przecina=B3 g=F3ry przed ostatnim = zjazdem do portu=20 w Mersinie, zwolni=B3 w=B6r=F3d =B3=B1k pokrytych wiosennymi = kwiatami. Ludzie=20 wyskakiwali, zrywali je nar=EAczami i wsiadali z powrotem. = Bli=BFej wybrze=BFa=20 sceneria sta=B3a si=EA niemal tropikalna, a w oddali po raz = pierwszy ukaza=B3o=20 si=EA Morze =A6r=F3dziemne. Mersin by=B3o n=EAdzn=B1 mie=B6cin=B1, = ale panowa=B3a wiosna, w=20 powietrzu unosi=B3 si=EA zapach kwiat=F3w pomara=F1czy, r=F3=BF i = ja=B6minu, a kilka=20 pi=EAknych starych dom=F3w w otoczeniu ogrod=F3w i palm = spogl=B1da=B3o na morze.=20
W kwaterach przeznaczonych dla podr=F3=BFnych zabrak=B3o = miejsca, wi=EAc Zofia=20 i Andrzej chodzili po mie=B6cie, szukaj=B1c noclegu. = Zmierzcha=B3o. Z minaret=F3w=20 g=B3osy muezzin=F3w wzywa=B3y na modlitw=EA. Polacy mijali = pi=EAkne domy z=20 kamiennymi podw=F3rkami pe=B3nymi krzak=F3w r=F3=BF. Zapad=B3a = ju=BF ciemno=B6=E6, gdy=20 doszli do domu z fontann=B1 pluskaj=B1c=B1 na dziedzi=F1cu i = r=F3=BFami wspinaj=B1cymi=20 si=EA po murach.
– Zapytam, czy pozwol=B1 nam si=EA tu = przespa=E6 – oznajmi=B3a=20 Zofia.
– Przecie=BF ich nie znasz.
– Mimo to = spr=F3buj=EA.
Zadzwoni=B3a.=20 Do bramy podszed=B3 m=EA=BFczyzna. Zofia po francusku = wyja=B6ni=B3a, =BFe s=B1 Polakami=20 w drodze do Palestyny, gdzie jej m=B1=BF ma zamiar zaci=B1gn=B1=E6 = si=EA do armii, ale=20 nie maj=B1 gdzie spa=E6.
– Mo=BFe zna pan jakie=B6 = miejsce, gdzie mogliby=B6my=20 sp=EAdzi=E6 noc? – zapyta=B3a.
– Mo=BFe tu b=EAdzie = wam wygodnie. – M=EA=BFczyzna=20 otworzy=B3 bram=EA i podprowadzi=B3 ich do drzwi wychodz=B1cych na = dziedziniec. Za=20 nimi znajdowa=B3 si=EA d=B3ugi pok=F3j bez okna, z pi=EAknymi = kobiercami pi=EAtrz=B1cymi=20 si=EA na pod=B3odze i zwisaj=B1cymi ze =B6cian. By=B3 to magazyn = handlarza dywan=F3w.=20 – Je=B6li tylko wam to odpowiada, b=EAd=EA rad, je=B6li tu = zostaniecie –=20 powiedzia=B3.
Spali tam przez trzy czy cztery noce. Bardzo = wczesnym=20 rankiem, upewniwszy si=EA, =BFe nie jest obserwowana, Zofia my=B3a = si=EA w=20 fontannie. Po kilku dniach do portu wp=B3yn=B1=B3 stary polski = parowiec=20 „Warszawa”, aby zabra=E6 ich do Palestyny. Na = nabrze=BFu zebra=B3y si=EA setki=20 Polak=F3w. M=EA=BFczy=BCni wspinali si=EA na pok=B3ad po trapie = ko=B3ysz=B1cym si=EA=20 z=B3owieszczo nad wod=B1. Zofia patrzy=B3a na k=B3adk=EA z = przera=BFeniem. Nios=B3a=20 torb=EA podr=F3=BFn=B1, a Chouquette – koszyk ze mn=B1 w = =B6rodku. Nie mog=B3y si=EA=20 wspi=B1=E6 bez pomocy. Zofia zawo=B3a=B3a po polsku:
– = Kapitanie, nasi m=EA=BFowie=20 s=B1 tam na g=F3rze, czy mog=B1 zej=B6=E6 i nam = pom=F3c?
– Nie, prosz=EA pani – pad=B3a=20 odpowied=BC. – S=B1 =BFo=B3nierzami. Podlegaj=B1 rozkazom i = nie mog=B1 miesza=E6 si=EA z=20 cywilami.
– Ale to zbyt niebezpieczne. Potrzebujemy = pomocy. Prosz=EA nam=20 przys=B3a=E6 marynarza na pomoc.
Pojawi=B3 si=EA marynarz i = pom=F3g=B3 kobietom=20 wej=B6=E6. Gdy Chouquette wdrapa=B3a si=EA na pok=B3ad, = wr=EAczy=B3a koszyk ze mn=B1=20 Stasiowi, kt=F3ry gniewnie obserwowa=B3 ca=B3=B1 scen=EA. =
– Hej, wy, odejd=BCcie!=20 – krzykn=B1=B3 oficer. – Kobiety, nie w=B3a=BCcie = mi=EAdzy =BFo=B3nierzy.
Stasia=20 rozw=B6cieczy=B3o jego grubia=F1stwo i chcia=B3 mu = przy=B3o=BFy=E6, ale nie m=F3g=B3, bo=20 trzyma=B3 mnie w koszyku. Tymczasem podszed=B3 i waln=B1=B3 = oficera w twarz jeden=20 z m=EA=BFczyzn, kt=F3rzy weszli na pok=B3ad.
– Cholernie = dobrze. =A6wietna=20 robota. Dzi=EAkuj=EA – Sta=B6 by=B3 zadowolony. – A ty = nie wa=BF si=EA jeszcze raz by=E6=20 taki chamski wobec mojej =BFony – wrzasn=B1=B3 na oficera. =
Wys=B3u=BFona=20 „Warszawa” wyp=B3yn=EA=B3a do Palestyny 26 marca, = wioz=B1c oko=B3o sze=B6ciuset=20 pasa=BFer=F3w, w wi=EAkszo=B6ci Polak=F3w, kt=F3rzy wyruszyli, = =BFeby si=EA zaci=B1gn=B1=E6 do=20 wojska, i ich rodzin. Zofia wspomina=B3a, =BFe statek by=B3 = przerdzewia=B3y,=20 chybotliwy i =B6mierdzia=B3 owcami.
Na pok=B3adzie znajdowa=B3a = si=EA Dana=20 Duszmajti=E6, c=F3rka serbskiego dyplomaty i Szkotki. Oni = r=F3wnie=BF przyjechali=20 poci=B1giem z Belgradu i po drodze zaprzyja=BCnili si=EA z moj=B1 = rodzin=B1. „Statek=20 by=B3 okropny – wspomina=B3a Dana. – Stara, brudna = =B3ajba. Nadawa=B3a si=EA=20 wy=B3=B1cznie do tego, by Niemcy j=B1 storpedowali, o co zreszt=B1 = ze wszystkich=20 si=B3 si=EA starali”.
Zofia poskar=BFy=B3a si=EA = kapitanowi, =BFe Chouquette=20 umieszczono w kabinie z o=B6mioma osobami, a koszyk ze mn=B1 = sta=B3 na pod=B3odze.=20
– Tak nie mo=BFe by=E6 – m=F3wi=B3a. – = Je=B6li kto=B6 dostanie morskiej choroby,=20 pochoruje si=EA wprost na dziecko. To = niedopuszczalne.
Zauwa=BFy=B3a oficera=20 mieszkaj=B1cego samotnie w kabinie i za=BF=B1da=B3a, =BFeby = przeniesiono tam=20 Chouquette i mnie. Zrz=EAdz=B1c, kapitan wyrazi=B3 zgod=EA. =
Zofia zapami=EAta=B3a=20 wstr=EAtny smr=F3d pod pok=B3adem i pi=EAkn=B1 pogod=EA przez co = wi=EAkszo=B6=E6 czasu=20 sp=EAdzali na pok=B3adzie. Rodzinom przydzielono niewielkie = skrawki pok=B3adu=20 zaznaczone kred=B1. Moja rodzina znalaz=B3a si=EA obok rodziny = Dany Duszmajti=E6.=20
„Tarnowscy =B6wietnie m=F3wili po angielsku. Natychmiast = si=EA=20 zaprzyja=BCnili=B6my. Wszyscy czuli=B6my si=EA jak w domu, = =BFartowali=B6my i=20 opowiadali=B6my sobie historyjki” – wspomina=B3a Dana. = Mia=B3a w=F3wczas=20 szesna=B6cie lat. Ona i jej siostry zakocha=B3y si=EA we mnie, = jedynym dziecku=20 na pok=B3adzie, i kolejno si=EA ze mn=B1 bawi=B3y. Mia=B3em = sze=B6=E6 miesi=EAcy i by=B3em=20 tak ma=B3y, =BFe rodzice nazywali mnie Gnomkiem. Musia=B3em = =B6mierdzie=E6, skoro=20 Dana i jej siostra Agnica postanowi=B3y mnie wyk=B1pa=E6. Na = pok=B3adzie brakowa=B3o=20 wody, zlewa=B3y wi=EAc do wiadra resztki herbaty ze sto=B3=F3w (na = szcz=EA=B6cie=20 Polacy pij=B1 herbat=EA bez mleka), a kiedy wiadro si=EA = wype=B3ni=B3o, zanurzy=B3y=20 mnie w nim. Krzycza=B3em z rado=B6ci podczas tej pierwszej i = ostatniej k=B1pieli=20 herbacianej w =BFyciu.
W=B6r=F3d pasa=BFer=F3w kr=B1=BFy=B3y = pe=B3ne niepokoju wie=B6ci o=20 U-Bootach, podczas gdy „Warszawa” op=B3ywa=B3a od = wschodu wybrze=BFe tureckie, a=20 nast=EApnie skr=EAci=B3a na po=B3udnie i przep=B3yn=EA=B3a = wzd=B3u=BF brzeg=F3w Syrii i=20 Libanu. Ataki nie nast=B1pi=B3y i 28 marca przybili=B6my = bezpiecznie do Hajfy.=20 Sta=B6 i Andrzej odmaszerowali tak szybko, =BFe Zofia i Chouquette = nie mia=B3y=20 czasu, =BFeby si=EA z nimi po=BFegna=E6, zanim znikn=EAli na = drodze do Latrun,=20 mi=EAdzy Tel Awiwem a Jerozolim=B1, gdzie mie=B6ci=B3 si=EA = o=B6rodek szkoleniowy=20 polskiej Brygady Strzelc=F3w Karpackich. Przebywali tam trzy = tygodnie. Potem=20 brygad=EA przeniesiono do Egiptu na szkolenie w Mersa Matruh, = nadbrze=BFnej=20 twierdzy w brytyjskiej linii obronny na zach=F3d od Aleksandrii. = Wkr=F3tce,=20 jak starzy legioni=B6ci, mieli walczy=E6 z Niemcami na = p=F3=B3nocnoafryka=F1skiej=20 pustyni, tysi=B1ce mil od ojczyzny, za wolno=B6=E6 wasz=B1 i = nasz=B1.=20

Rozdzia=B3 14
Noc = zdrady
Napi=EAte stosunki=20 mi=EAdzy Stasiem a Chouquette przerodzi=B3y si=EA w Palestynie w = otwarty=20 konflikt. I to Zofia ucierpia=B3a najbardziej. Znalaz=B3a si=EA w = sytuacji,=20 jakiej sobie nigdy nie wyobra=BFa=B3a.
W Hajfie wyl=B1dowa=B3a = bez pieni=EAdzy i=20 w jednej sukience. Polska armia zapewni=B3a jej i Chouquette hotel = na kilka=20 dni, przydzieli=B3a kartki =BFywno=B6ciowe oraz miesi=EAczny = zasi=B3ek w wysoko=B6ci=20 jedenastu funt=F3w. Nie da=B3o si=EA z tego wy=BFy=E6, a kobiety = nie mog=B3y szuka=E6=20 zatrudnienia, poniewa=BF brytyjskie w=B3adze mandatowe nie = pozwala=B3y=20 cudzoziemcom podejmowa=E6 pracy. Kiedy musia=B3y opu=B6ci=E6 = hotel, Chouquette=20 przenios=B3a si=EA ze mn=B1 do Jerozolimy, by – jak = powiedzia=B3a – prowadzi=E6=20 =BFycie towarzyskie. Zofii nie wyda=B3o si=EA to podejrzane. = Dopiero p=F3=BCniej=20 zrozumia=B3a, =BFe Chouquette ma pow=F3d, by nie mieszka=E6 w tym = samym mie=B6cie co=20 ona. Sama wybra=B3a Tel Awiw, nowoczesne miasto na wybrze=BFu, z = my=B6l=B1 o=20 sp=EAdzaniu dni na pla=BFy i czytaniu ksi=B1=BFek z bibliotek = dzi=EAki otrzymanemu=20 zasi=B3kowi. Wynaj=EA=B3a pok=F3j u bezrobotnego architekta z = Wiednia. Jego =BFona=20 wypieka=B3a ciasta dla kawiarni, wi=EAc w mieszkaniu pi=EAknie = pachnia=B3o.=20
Zofia cieszy=B3a si=EA morzem, s=B3o=F1cem i ciep=B3=B1 = =B6r=F3dziemnomorsk=B1 wiosn=B1.=20 Kocha=B3a pla=BF=EA i czu=B3a ulg=EA, =BFe po d=B3ugiej ucieczce z = Polski i zagro=BFeniu=20 inwazj=B1 niemieck=B1 w Belgradzie wreszcie jest swobodna na = terytorium pod=20 zarz=B1dem brytyjskim. Nie mia=B3a jednak w Tel Awiwie wielu = przyjaci=F3=B3 i=20 wiod=B3a samotne =BFycie, raz w tygodniu je=BFd=BF=B1c autobusem = do Jerozolimy w=20 odwiedziny do Chouquette, poniewa=BF Sta=B6 i Andrzej prosili = j=B1, by mia=B3a=20 baczenie na szwagierk=EA.
Wkr=F3tce po tym jak zamieszka=B3a w = Tel Awiwie,=20 dzi=EAki c=F3rce swych gospodarzy mia=B3a niezwyk=B3e spotkanie. = Poniewa=BF=20 dziewczyna terminowa=B3a u krawca, Zofia poprosi=B3a j=B1 o = uszycie sukienki z=20 najta=F1szego materia=B3u. Bior=B1c pierwsz=B1 przymiark=EA = spyta=B3a Zofi=EA, czy jest=20 spokrewniona z Tarnowskimi z Dzikowa. Zofia odpowiedzia=B3a, =BFe = jest ich=20 blisk=B1 krewn=B1, a w dodatku synow=B1 w=B3a=B6ciciela maj=B1tku. = Przy drugiej=20 przymiarce krawcowa powiedzia=B3a jej, =BFe w Tel Awiwie mieszka = bardzo stara=20 dama, kt=F3ra przyjecha=B3a z Tarnobrzega, miasta po=B3o=BFonego = najbli=BFej=20 Dzikowa, i chce si=EA z ni=B1 spotka=E6. Zofia zgodzi=B3a si=EA i = kilka dni p=F3=BCniej=20 zosta=B3a zabrana do mieszkania w mie=B6cie.
Wprowadzi=B3a j=B1 = do =B6rodka=20 bardzo stara kobieta w peruce, jakie nosz=B1 ortodoksyjne = =AFyd=F3wki. Jak si=EA=20 okaza=B3o, by=B3a to c=F3rka w=B3a=B6cicielki. Siedzia=B3y w = salonie, gdy otworzy=B3y=20 si=EA drzwi i wesz=B3a przez nie najstarsza kobieta, jak=B1 Zofia = kiedykolwiek=20 widzia=B3a: krucha, niewidoma, sun=EA=B3a przed siebie z = wyci=B1gni=EAtymi r=EAkami.=20 C=F3rka wsta=B3a, =BFeby jej pom=F3c.
– Nie, nie trzeba. = Wiem, gdzie i=B6=E6 –=20 wyskrzecza=B3a starowinka po polsku. – Wiem, gdzie ona jest. = Czuj=EA=20 j=B1.
Zachwia=B3a si=EA i zatrzyma=B3a przed Zofi=B1. = Po=B3o=BFy=B3a jej d=B3onie na=20 g=B3owie i mamrota=B3a b=B3ogos=B3awie=F1stwa. Potem, = rozpostar=B3szy r=EAce,=20 wypowiedzia=B3a d=B3ug=B1 inwokacj=EA w biblijnej polszczy=BCnie. = Zofia siedzia=B3a=20 bez ruchu. Staruszka opu=B6ci=B3a r=EAce i przem=F3wi=B3a do = niej.
– Kiedy=20 mieszkali=B6my w Tarnobrzegu, twoja rodzina opiekowa=B3a si=EA = nami, gdy byli=B6my=20 w k=B3opotach. Teraz ty mieszkasz w mie=B6cie, kt=F3re jest naszym = miastem, a ja=20 zajm=EA si=EA tob=B1. W sklepach dostaniesz wszystko, czego = zapragniesz.=20 Taks=F3wki b=EAd=B1 wozi=B3y ci=EA tam, dok=B1d zechcesz. I = znajdziemy ci=20 mieszkanie.
Zofia by=B3a zaskoczona i uradowana. Pe=B3ne = wdzi=EAczno=B6ci s=B3owa=20 staruszki, w dodatku wypowiedziane tak daleko od Polski, = nape=B3ni=B3y j=B1 dum=B1=20 z w=B3asnej rodziny, zw=B3aszcza z hrabiego Zdzis=B3awa = Tarnowskiego i hrabiny=20 Zofii, kt=F3rej dobre uczynki podczas wielkiej wojny zyska=B3y = wdzi=EAczno=B6=E6=20 tarnobrzeskich =AFyd=F3w.
„Hrabia Zdzis=B3aw i jego = =BFona mieli wielki=20 pos=B3uch w kraju – wyja=B6ni=B3a Zofia. – Poniewa=BF = nigdy nie robili r=F3=BFnic=20 pomi=EAdzy =AFydami a Polakami i opiekowali si=EA wszystkimi, = zosta=B3am tak=20 potraktowana w Tel Awiwie. To pokaza=B3o, co znaczy=B3 Dzik=F3w i = kim by=B3 hrabia=20 Zdzis=B3aw”.
Starowinka dotrzyma=B3a obietnicy. = Wkr=F3tce po ich spotkaniu=20 Zofia otrzyma=B3a list=EA sklep=F3w, w kt=F3rych bez p=B3acenia = mog=B3a bra=E6 wszystko,=20 czego potrzebowa=B3a, i spis bezp=B3atnych taks=F3wek. Potem = zaproszono j=B1 do=20 obejrzenia darmowego mieszkania. By=B3a g=B3=EAboko poruszona i = wdzi=EAczna za t=EA=20 nadzwyczajn=B1 szczodro=B6=E6, ale nie zosta=B3a w Palestynie = wystarczaj=B1co d=B3ugo,=20 by z niej skorzysta=E6.
W Tel Awiwie pozna=B3a te=BF inn=B1 = ciekaw=B1 posta=E6.=20 Pij=B1c kaw=EA w towarzystwie polskiego oficera w Cafe Noga, = ulubionym miejscu=20 spotka=F1 Polak=F3w, zauwa=BFy=B3a uderzaj=B1co pi=EAkn=B1 = kobiet=EA siedz=B1c=B1 samotnie. Po=20 chwili kobieta zebra=B3a si=EA do wyj=B6cia. Ale przy ma=B3ej = furtce prowadz=B1cej=20 na chodnik zawr=F3ci=B3a i podesz=B3a do stolika Zofii. = Przedstawi=B3a si=EA po=20 polsku i zacz=EA=B3a rozmow=EA. Po kilku minutach = powiedzia=B3a:
– Wydaj=EA=20 wieczorem ma=B3e przyj=EAcie. Przyjdzie pani?
Zofia natychmiast = poczu=B3a do=20 niej sympati=EA.
– Z przyjemno=B6ci=B1 – odpar=B3a. =
M=B3oda kobieta nazywa=B3a=20 si=EA Irka Grabowska. W=B6r=F3d Polak=F3w w Palestynie zyska=B3a = opini=EA femme=20 fatale. Pi=EA=E6dziesi=B1t lat p=F3=BCniej Zofia na my=B6l o = niej nie mog=B3a=20 powstrzyma=E6 chichotu. „Zachowywa=B3a si=EA naprawd=EA = nieprzyzwoicie, ale ja j=B1=20 uwielbia=B3am – m=F3wi=B3a. – Robi=B3a wszystko, czego = nigdy nie o=B6mieli=B3abym si=EA=20 zrobi=E6, nawet gdybym mia=B3a ochot=EA. By=B3a otwarta i uczciwa, = zabawna i mia=B3a=20 z=B3ote serce. I wszyscy do niej lgn=EAli, absolutnie wszyscy. = Mog=B3a ukra=B6=E6=20 m=EA=BFa, kochanka, wszystko. Kobiety jej nienawidzi=B3y. = Przera=BFa=B3a je. S=B1dz=EA,=20 =BFe by=B3am jedyn=B1 jej = przyjaci=F3=B3k=B1”.
Zaprzyja=BCni=B3y si=EA i cz=EAsto = sp=EAdza=B3y=20 razem dni na pla=BFy. Chocia=BF Zofia wiod=B3a ciche =BFycie, Irka = niekiedy=20 zabiera=B3a j=B1 na przyj=EAcia i przedstawia=B3a znajomym = m=EA=BFczyznom. Niekiedy=20 s=B3ysza=B3a mgliste aluzje i plotki na temat Chouquette i = Andrzeja. Irka=20 wspomnia=B3a o nich raz czy dwa, ale Zofia zby=B3a to wzruszeniem = ramion.=20 Gdyby okaza=B3y si=EA prawdziwe, oznacza=B3yby niewyobra=BFaln=B1 = zdrad=EA, wi=EAc je=20 odrzuca=B3a. Kocha=B3a Andrzeja i ca=B3kowicie mu ufa=B3a. =
Jednak pewnego dnia=20 ich spokojne =BFycie dozna=B3o wstrz=B1su. Powr=F3ciwszy po = po=B3udniu do pokoju=20 Zofii, zasta=B3y wiadomo=B6=E6 od Stasia, =BFe przyjecha=B3 = niespodziewanie z Egiptu=20 na urlop i trafi=B3 do Tel Awiwu w poszukiwaniu Chouquette, = poniewa=BF nie=20 znalaz=B3 jej w Jerozolimie. Zofia i Irka zastanawia=B3y si=EA, co = si=EA sta=B3o i=20 jak znale=BC=E6 Stasia, kiedy zadzwoni=B3 telefon. To by=B3 = Andrzej. Te=BF=20 przyjecha=B3 na urlop, ale zatrzyma=B3 si=EA w Jerozolimie. = Prosi=B3, =BFeby Zofia=20 do=B3=B1czy=B3a do niego wieczorem. Irka, gdy to us=B3ysza=B3a, = skoczy=B3a na r=F3wne=20 nogi i zacz=EA=B3a kr=B1=BFy=E6 po pokoju.
– Wiesz, ta = sprawa =B6mierdzi –=20 oznajmi=B3a.
– O czym ty m=F3wisz? – spyta=B3a = Zofia.
– Co=B6 si=EA dzieje –=20 odpar=B3a Irka.
I faktycznie co=B6 si=EA dzia=B3o.
Zofia = z=B3apa=B3a autobus do=20 Jerozolimy i jeszcze tego wieczoru we czw=F3rk=EA – z = Andrzejem, Stasiem i=20 Chouquette – wyszli na miasto. Obaj m=EA=BFczy=BCni, = b=EAd=B1c kapralami, nie mieli=20 wst=EApu do lepszych klub=F3w zarezerwowanych dla oficer=F3w, = wyl=B1dowali wi=EAc w=20 lokalu pe=B3nym ha=B3a=B6liwych australijskich =BFo=B3nierzy. Co = kilka minut kt=F3ry=B6=20 z Australijczyk=F3w podchodzi=B3 do ich stolika i prosi=B3 Zofi=EA = i Chouquette do=20 ta=F1ca. Wyja=B6nia=B3y cierpliwie, =BFe s=B1 z m=EA=BFami. Po = jakim=B6 czasie przenie=B6li=20 si=EA do spokojnego nocnego lokalu, gdzie =BFydowska orkiestra = gra=B3a polskie=20 melodie.
– Wiesz, nie powinna=B6 si=EA pokazywa=E6 z = t=B1 Irk=B1 Grabowsk=B1 –=20 poradzi=B3a Chouquette Zofii, kiedy usiedli.
– A to = dlaczego?
–=20 Poniewa=BF ona tak =B6wietnie wygl=B1da.
– To jedyny = pow=F3d?
– Tak. Przy=20 niej jeste=B6 taka niepozorna...
Zofia roze=B6mia=B3a si=EA. =
– Mo=BFe to i=20 dobra rada. Kto wie.
Orkiestra zagra=B3a ulubion=B1 piosenk=EA = jej i=20 Andrzeja, wi=EAc poszli zata=F1czy=E6. Sp=EAdza=B3a wiele czasu na = pla=BFy i by=B3a=20 bardzo opalona, a jej kasztanowe d=B3ugie do ramion w=B3osy = zja=B6nia=B3y jak u=20 blondynki.
– =A6licznie wygl=B1dasz – wyszepta=B3 = Andrzej podczas=20 ta=F1ca.
Zofia nie odpowiedzia=B3a. Nigdy nie potrafi=B3a = odpowiada=E6 na=20 komplementy.
Potem pad=B3 cios.
– Pomy=B6la=B3em, = =BFe jeszcze bardziej=20 wypi=EAkniejesz ko=B3o trzydziestki – ci=B1gn=B1=B3. – = Co by=B6 powiedzia=B3a na to,=20 =BFeby=B6my si=EA rozstali i zeszli ponownie, kiedy sko=F1czysz = trzydzie=B6ci=20 lat?
W tym momencie Zofia zrozumia=B3a, =BFe wszystkie = pog=B3oski o=20 Chouquette i Andrzeju s=B1 prawdziwe. A=BF do tej pory nie = wierzy=B3a plotkom.=20 Poczu=B3a mdl=B1cy przyp=B3yw strachu, ale utrzyma=B3a emocje na = wodzy.=20 Nieznacznie myl=B1c krok, przyjrza=B3a si=EA m=EA=BFowi w = przy=E6mionym =B6wietle.
–=20 To znaczy, =BFe chcesz separacji? – spyta=B3a.
– = Tak, kocham Chouquette.=20 Spr=F3buj zrozumie=E6. Sta=B6 nie traktuje jej = dobrze.
Ta=F1czyli dalej.
–=20 Nie chc=EA, =BFeby to si=EA odby=B3o tak tch=F3rzliwie – = powiedzia=B3a. – I =BFeby Sta=B6=20 dowiedzia=B3 si=EA o tym w tak ma=B3ostkowy spos=F3b.
– = No to porozmawiajmy z=20 nim – odpar=B3 Andrzej. – Zajmij go czym=B6, a ja = spytam Chouquette, kt=F3rego z=20 nas woli – mnie czy jego.
Po powrocie do stolika Andrzej = poprowadzi=B3=20 Chouquette na parkiet, a Zofia, cho=E6 wzburzona, nadzwyczajnym = wysi=B3kiem=20 woli rozmawia=B3a ze Stasiem o wszystkim, co jej przysz=B3o na = my=B6l – o=20 dzieci=F1stwie, rodzicach, =BFyciu w Rudniku i Dukli. = Wi=EAkszo=B6=E6 kobiet=20 zala=B3aby si=EA =B3zami i powiedzia=B3a, co si=EA dzieje, a = Sta=B6 zapewne urz=B1dzi=B3by=20 straszliw=B1 scen=EA. Zofia wiedzia=B3a, do czego jest zdolny = brat, wi=EAc za=20 wszelk=B1 cen=EA chcia=B3a unikn=B1=E6 skandalu. Panowa=B3a nad = sob=B1 perfekcyjnie.=20 Gaw=EAdzi=B3a, k=B1tem oka obserwuj=B1c Andrzeja i Chouquette. =
Przysiedli si=EA=20 do nich dwaj znajomi brytyjscy piloci. Andrzej i Chouquette = wci=B1=BF=20 ta=F1czyli, poruszaj=B1c si=EA powoli po parkiecie i = rozmawiaj=B1c. Robi=B3o si=EA=20 coraz p=F3=BCniej. Byli ostatnimi go=B6=E6mi w klubie. Wreszcie = grzecznie ich=20 wyproszono. Szli pod gwiazdami po ulicach Jerozolimy do domu, w = kt=F3rym si=EA=20 zatrzymali. Nadal towarzyszyli im Anglicy.
– Zajmij = czym=B6 Stasia –=20 poprosi=B3 Andrzej pod domem. – Musz=EA sko=F1czy=E6 = rozmow=EA z=20 Chouquette.
Wspi=B1=B3 si=EA na p=B3aski dach i pom=F3g=B3 = wej=B6=E6 Chouquette. Oboje=20 znikn=EAli w mroku. Reszta towarzystwa usiad=B3a na brzegu, = spogl=B1da=B3a w=20 gwiazdy i rozmawia=B3a. Czas mija=B3, rozmowa si=EA rwa=B3a. = Zapad=B3a cisza.=20 Niespodziewanie jeden z pilot=F3w, cho=E6 nie rozumia=B3 s=B3owa = po polsku,=20 po=B3o=BFy=B3 r=EAk=EA na ramieniu Zofii i =B6cisn=B1=B3 = wsp=F3=B3czuj=B1co.
– Biedactwo –=20 powiedzia=B3.
Zofii do oczu nap=B3yn=EA=B3y =B3zy =BFalu i = cierpienia, ale=20 postanowi=B3a nie p=B3aka=E6 i zareagowa=B3a gniewem – = najlepszym =B6rodkiem=20 obrony.
– Hej, wy dwoje, chod=BCcie tu – = krzykn=EA=B3a. – Chce mi si=EA=20 spa=E6.
Nadeszli po chwili. Brytyjscy piloci po=BFegnali si=EA, = oni za=B6=20 weszli do domu. Wygl=B1da=B3o na to, =BFe Sta=B6 nie ma poj=EAcia, = co si=EA dzieje.=20 Poszli z Chouquette do sypialni i zamkn=EAli drzwi. Andrzej = chodzi=B3 po=20 salonie, mamrocz=B1c i wzdychaj=B1c ci=EA=BFko. Zofia = przygotowywa=B3a na pod=B3odze=20 pos=B3anie z poduszek.
W pewnej chwili Andrzej wyci=B1gn=B1=B3 = s=B3u=BFbowy=20 rewolwer, podszed=B3 do drzwi sypialni i zapuka=B3. Otworzy=B3 = Sta=B6 w bieli=BCnie.=20
– Czego chcesz, do diab=B3a? – zapyta=B3, = spogl=B1daj=B1c na bro=F1.
– Masz!=20 Zastrzel mnie! Kocham twoj=B1 =BFon=EA – brzmia=B3a = odpowied=BC.
Zofia wyda=B3a=20 okrzyk przestrachu, znaj=B1c gwa=B3towny charakter brata. = Tymczasem on=20 zachowa=B3 spok=F3j.
– Nie b=B1d=BC cholernym idiot=B1 = – powiedzia=B3, kopi=B1c=20 Andrzeja bos=B1 stop=B1 w =B3ydk=EA.
Spogl=B1dali na siebie: = Andrzej doprowadzony=20 do sza=B3u, Sta=B6 zadziwiaj=B1co spokojny.
– Cokolwiek = si=EA stanie –=20 stwierdzi=B3 Sta=B6 – trwa wojna i to ona wymusi na nas = decyzje. Tylko nie=20 zapominaj, =BFe jeste=B6 m=EA=BFem mojej siostry. – = Zatrzasn=B1=B3 drzwi,=20 pozostawiaj=B1c za nimi Andrzeja z rewolwerem.
Zofia zawsze = uwa=BFa=B3a, =BFe=20 jej brat pokaza=B3 w=F3wczas najwi=EAksz=B1 klas=EA. W=B3a=B6ciwe = zachowanie i absolutna=20 samokontrola w ka=BFdych okoliczno=B6ciach – to by=B3y jej = zalety, a Sta=B6 raz w=20 =BFyciu zachowa=B3 si=EA wzorowo, w spos=F3b godny podziwu. = Odczu=B3a ogromn=B1 ulg=EA.=20 By=B3o to takie niepodobne do niego – zareagowa=E6 = swobodnie, niemal=20 filozoficznie, na wiadomo=B6=E6, =BFe szwagier i zarazem najlepszy = przyjaciel=20 zdradza go (tudzie=BF jego siostr=EA), romansuj=B1c z Chouquette. = By=E6 mo=BFe=20 tamtej nocy wsadzi=B3 g=B3ow=EA w piasek, bo nie chcia=B3, by = roztrz=B1sano, jak=20 traktuje =BFon=EA. Nie d=B1=BFy=B3 te=BF do konfrontacji z = Andrzejem.
Bez=20 w=B1tpienia nie m=F3g=B3 zaprzeczy=E6, =BFe maltretuje =BFon=EA. = Zbyt wielu ludzi=20 dostrzega=B3o jego wybuchowo=B6=E6 czy jej podbite oczy ukryte za = ciemnymi=20 okularami. Charakter mia=B3 zawsze gwa=B3towny, a brutalno=B6ci = nie pow=B6ci=B1ga=B3.=20 Kiedy=B6 w napadzie sza=B3u wywo=B3anego jak=B1=B6 wyimaginowan=B1 = gaf=B1 kelnera w=20 jerozolimskiej restauracji, wyrwa=B3 mu tac=EA i rzuci=B3 ni=B1 o = =B6cian=EA. By=E6 mo=BFe=20 tamtej nocy pozosta=B3 spokojny na wie=B6=E6 o niewierno=B6ci = Chouquette i=20 zdradzie Andrzeja, bo nie kocha=B3 =BFony i wcale go nie = obchodzi=B3a. Pytany o=20 jego zdrady w tamtym okresie, wzrusza=B3 ramionami i m=F3wi=B3, = =BFe by=B3y do=20 przewidzenia, bo on i Chouquette od =B6lubu pozostawali niemal = stale=20 rozdzieleni. Dodawa=B3 przy tym, =BFe ona zachowywa=B3a si=EA = podobnie. Nazywa=B3 j=B1=20 nawet karierowiczk=B1. Nigdy nie s=B3ysza=B3em, by m=F3wi=B3 o = niej z mi=B3o=B6ci=B1, ani=20 =BFeby =BFa=B3owa=B3 tego, jak j=B1 traktowa=B3, ani by si=EA = oburza=B3 na romans z=20 Andrzejem.
Chouquette nie by=B3a dla niego nikim wa=BFnym, ale = Andrzej –=20 przeciwnie – kim=B6 niezwykle wa=BFnym. Zrobi=B3by chyba = wszystko, aby unikn=B1=E6=20 konfrontacji z kuzynem, kt=F3ry reprezentowa=B3 Dzik=F3w i to, co = Sta=B6 podziwia=B3=20 i szanowa=B3. Przyw=F3dztwo w rodzinie by=B3o dla niego tak = istotne, =BFe krewni z=20 Dzikowa zaliczali si=EA prawdopodobnie do jedynych ludzi na = =B6wiecie, wobec=20 kt=F3rych nie u=BFy=B3by przemocy. Byli wa=BFniejsi ni=BF =BFona, = ma=B3=BFe=F1stwo i m=EAska=20 duma. Nast=EApnego dnia, mimochodem, zapyta=B3 Chouquette, czy = romansuje z=20 Andrzejem. Mia=B3a gotow=B1 odpowied=BC. To tylko plotka. = Rozsiewali j=B1 dla=20 =BFartu, by sprawdzi=E6 reakcje ludzi. Siedzieli w towarzystwie = Zofii na polu.=20 Sta=B6 si=EA nie odezwa=B3, tylko zerwa=B3 oset i smagn=B1=B3 nim = Chouquette po=20 nogach. Na tym si=EA sko=F1czy=B3o.
Zofia zareagowa=B3a = zupe=B3nie inaczej.=20 Pomimo ca=B3ego opanowania by=B3a kobiet=B1 wzgardzon=B1, = zranion=B1 i pe=B3n=B1=20 m=B6ciwo=B6ci. Kiedy Andrzej, nieco zdetonowany, wycofa=B3 si=EA = spod drzwi=20 sypialni i zacz=B1=B3 uk=B3ada=E6 si=EA do snu na pod=B3odze, nie = by=B3a w nastroju,=20 =BFeby po=B3o=BFy=E6 si=EA obok niego. W =BFo=B3=B1dku j=B1 = =B6ciska=B3o, a umys=B3 pracowa=B3=20 gor=B1czkowo. Siad=B3a i przygl=B1da=B3a si=EA, jak m=B1=BF = =B6pi.
Po jakim=B6 czasie=20 spostrzeg=B3a na parapecie jego portfel wypchany listami. = Rozpozna=B3a w=B3asne=20 pismo. Pisywa=B3a przecie=BF do niego niemal codziennie, odk=B1d = by=B3 w wojsku.=20 Po tym, co zasz=B3o tej nocy, zastanawia=B3a si=EA, co te=BF, u = licha, pisa=B3a.=20 Zaczyna=B3a pojmowa=E6, =BFe zdradza=B3 j=B1 wielokrotnie. Podczas = gdy wyci=B1ga=B3a=20 w=B3asny list z portfela, wypad=B3y kartki zapisane r=EAk=B1 = Chouquette. Mocno=20 zdenerwowana odczyta=B3a sw=F3j list i uzna=B3a, =BFe by=B3a = idiotk=B1, pisz=B1c tak=20 czule. Przeczyta=B3a te=BF jeden z list=F3w Chouquette. W=F3wczas = przyszed=B3 jej do=20 g=B3owy paskudny pomys=B3.
– Zrobisz co=B6 dla mnie? = – zapyta=B3a Andrzeja=20 nast=EApnego ranka zaraz po przebudzeniu.
– Co = takiego?
– Nie powiem.=20 Jeste=B6 got=F3w co=B6 dla mnie zrobi=E6?
– Ale = co?
– Albo si=EA zgodzisz,=20 albo nic nie powiem.
Wreszcie m=B1=BF si=EA podda=B3. Zofia = si=EAgn=EA=B3a do=20 portfela, wyci=B1gn=EA=B3a gar=B6=E6 list=F3w, u=B3o=BFy=B3a je = jak wachlarz i podsun=EA=B3a=20 Andrzejowi.
– Wyjmij jeden ode mnie i jeden od Chouquette = i przeczytaj=20 na g=B3os.
Zerwa=B3 si=EA jak oparzony i pad=B3 przed ni=B1 na = kolana.
–=20 B=B3agam ci=EA, nie. Nie mog=EA.
Nalega=B3a. Odm=F3wi=B3 raz i = drugi. Wtedy Zofia=20 przem=F3wi=B3a – cicho, dobitnie, nie podnosz=B1c g=B3osu, = patrz=B1c na niego.
–=20 Od tej chwili nie masz ju=BF we mnie =BFony. Je=B6li zostaniesz = ranny,=20 zachorujesz lub cokolwiek ci si=EA stanie, nie zajm=EA si=EA = tob=B1. Nie uwa=BFam=20 ci=EA ju=BF za m=EA=BFa.
By=B3 to najwyra=BCniej koniec ich = ma=B3=BFe=F1stwa, ale nie=20 koniec dramatu. Tego dnia z Tel Awiwu przyjecha=B3a Irka. = Martwi=B3a si=EA o=20 Zofi=EA, a z ich twarzy wyczyta=B3a, =BFe sta=B3o si=EA co=B6 = strasznego. Kiedy=20 zosta=B3y same, Zofia opowiedzia=B3a jej wszystko i zaplanowa=B3y = ma=B3=B1 zemst=EA.=20
– Mo=BFe powinnam uwie=B6=E6 Andrzeja? – = zasugerowa=B3a Irka.
– By=B3abym=20 rada, gdyby ci si=EA uda=B3o. Na z=B3o=B6=E6 Chouquette.
Zofia = =B6mia=B3a si=EA,=20 opowiadaj=B1c t=EA histori=EA, gdy=BF Irka uwiod=B3a jej m=EA=BFa = jeszcze tej samej=20 nocy. Chouquette daleko by=B3o do szcz=EA=B6cia, gdy si=EA o tym = dowiedzia=B3a.=20 Zrozumia=B3a bowiem, jakim typem m=EA=BFczyzny by=B3 Andrzej. Na = pewno chcia=B3 j=B1=20 chroni=E6 przed gwa=B3towno=B6ci=B1 Stasia i durzy=B3 si=EA w = niej, ale zarazem by=B3=20 niepoprawnym podrywaczem. I nic nie mog=B3o go zmieni=E6. Podczas = wojny mia=B3=20 wiele romans=F3w w Jerozolimie i Kairze.
Zofia nigdy nie = wini=B3a=20 Chouquette za to, co si=EA sta=B3o, mimo i=BF romans trwa=B3 = jaki=B6 czas.=20 Chouquette by=B3a bardzo m=B3oda, wra=BFliwa, nieprzygotowana na = okropno=B6ci i=20 niepewno=B6=E6, jakie nios=B3a wojna, i do tego =BCle traktowana = przez m=EA=BFa, o=20 czym Zofia wiedzia=B3a od czasu pobytu w Belgradzie. „Sta=B6 = mia=B3 bardzo=20 trudny charakter. S=B1dz=EA, =BFe gdyby okaza=B3 si=EA bardziej = wyrozumia=B3y,=20 =B3agodniejszy, Chouquette zosta=B3aby mu wierna”, = m=F3wi=B3a Zofia.
Nigdy ju=BF=20 ostrzej nie skrytykowa=B3a zachowania brata ani nie pot=EApi=B3a = jego=20 brutalno=B6ci wobec mojej matki. =AFa=B3owa=B3a jednak, =BFe nie = zauwa=BFy=B3a=20 nadci=B1gaj=B1cych k=B3opot=F3w. S=B1dzi=B3a, =BFe romans = rozpocz=B1=B3 si=EA w ciasnym=20 belgradzkim mieszkaniu, chocia=BF wtedy nie by=B3a tego = =B6wiadoma.=20
„Katastrof=B1 by=B3 przyjazd Stasia i Chouquette do nas = i zamieszkanie pod=20 jednym dachem. Ja, je=B6li kogo=B6 lubi=EA, ufam mu – = wyja=B6nia=B3a Zofia – wi=EAc=20 nawet nie podejrzewa=B3am, =BFe jakie=B6 uczucie rodzi si=EA = mi=EAdzy Chouquette a=20 Andrzejem. M=F3wi=B1c prawd=EA, uwa=BFam, =BFe tak si=EA sta=B3o, = poniewa=BF ona mia=B3a=20 trudne, ci=EA=BFkie =BFycie, do kt=F3rego nie by=B3a = przygotowana”.
Wkr=F3tce po=20 tej strasznej nocy Zofia i Chouquette przenios=B3y si=EA do Kairu = na=20 zaproszenie ksi=EAcia Youssefa Kamala ed-Dine’a, wuja = kr=F3la Faruka I,=20 trzeciego w kolejno=B6ci kandydata do egipskiego tronu. = Ksi=B1=BF=EA by=B3=20 przyjacielem rodziny Tarnowskich. Przed wojn=B1 go=B6ci=B3 u ich = bliskich=20 krewnych na polowaniu. Andrzej skontaktowa=B3 si=EA z nim po = przyje=BCdzie do=20 Palestyny, informuj=B1c, =BFe obaj ze Stasiem s=B1 w wojsku, a ich = =BFony=20 przebywaj=B1 w Palestynie w trudnych warunkach. Ksi=B1=BF=EA = porozmawia=B3 z kr=F3lem=20 Farukiem i za=B3atwi=B3 wizy dla Zofii, Chouquette i dla mnie; = zaprosi=B3 nas=20 te=BF, by=B6my skorzystali z jego go=B6ciny.
Kolejny raz Zofia = nie chcia=B3a=20 wyje=BFd=BFa=E6. Nie poci=B1ga=B3a jej perspektywa dzielenia w = Kairze domu z=20 Chouquette. Odm=F3wi=B3a. Andrzej i Sta=B6 nalegali, wi=EAc znowu = uleg=B3a.=20 Zapowiedzia=B3a jednak Chouquette, =BFe ma si=EA do niej odnosi=E6 = z=20 szacunkiem.
– Jestem gotowa w tej sytuacji mieszka=E6 z = tob=B1 pod jednym=20 dachem, pod warunkiem, =BFe b=EAdziemy si=EA odpowiednio = zachowywa=B3y –=20 powiedzia=B3a szwagierce. – Maniery musz=B1 by=E6 = wersalskie.

Rozdzia=B3=20 15
Kair
Zat=B3oczony poci=B1g do Kairu, = pe=B3en=20 brytyjskich i kolonialnych =BFo=B3nierzy wracaj=B1cych z Palestyny = z przepustek,=20 toczy=B3 si=EA na po=B3udnie w niewiarygodnym upale egipskiego = lata. Zofii=20 trudno by=B3oby siedzie=E6 w jednym przedziale z Chouquette. Nie = mia=B3y sobie=20 nic do powiedzenia, wi=EAc wi=EAkszo=B6=E6 czasu sta=B3a na = korytarzu, pal=B1c i=20 ogl=B1daj=B1c przesuwaj=B1ce si=EA za oknami puste przestrzenie = pustyni=20 Synaj.
Obu kobietom – spoconym, zm=EAczonym i wymi=EAtym = – daleko by=B3o do=20 elegancji, gdy dojecha=B3y do Kairu. Po wje=BCdzie poci=B1gu na = stacj=EA=20 skonsternowane ujrza=B3y na peronie t=B3um ludzi i czerwony = chodnik, a na nim=20 dystyngowanego d=BFentelmena w zachodnim garniturze i bordowym=20 fezie.
My=B6l=B1c, =BFe to sam ksi=B1=BF=EA Youssef Kamal = ed-Dine, po=B6piesznie=20 rzuci=B3y si=EA poprawia=E6 makija=BF, wyg=B3adza=E6 sp=F3dnice i = czesa=E6 w=B3osy. Jednak=20 ich nadzieje na godne zaprezentowanie si=EA przepad=B3y, kiedy = tragarz=20 zbieraj=B1cy ich baga=BFe znalaz=B3 pod =B3awk=B1 m=F3j pe=B3ny = nocnik i na ca=B3y g=B3os=20 spyta=B3, do kogo nale=BFy ta =B6mierdz=B1ca rzecz. Chouquette = skuli=B3a si=EA. Zofia=20 z trudem powstrzymywa=B3a si=EA od u=B6miechu na widok bratowej, = kt=F3ra o ma=B3o=20 nie spali=B3a si=EA ze wstydu. Tragarz opr=F3=BFni=B3 nocnik, = wsun=B1=B3 go sobie pod=20 pach=EA i wyni=F3s=B3 baga=BF. Za nim pobieg=B3a Chouquette, = =BFeby go zatrzyma=E6 i=20 ukry=E6 wstydliwy przedmiot.
Wysiad=B3y z poci=B1gu i – = nios=B1c mnie w koszyku=20 oraz m=F3j nocnik – podesz=B3y do eleganckiego = m=EA=BFczyzny, kt=F3ry okaza=B3 si=EA=20 szambelanem ksi=EAcia. Kompletnie nieporuszony i najwyra=BCniej = nie=B6wiadomy,=20 co niesie Chouquette, wytwornie je powita=B3 nienagann=B1 = angielszczyzn=B1, a=20 nast=EApnie poprowadzi=B3 wzd=B3u=BF czerwonego chodnika do = samochodu z tablicami=20 rejestracyjnymi egipskiej rodziny kr=F3lewskiej. Tylko szofer = poczu=B3=20 niezno=B6ny fetor, kiedy otwiera=B3 drzwi przed lekko stropion=B1 = Chouquette,=20 ledwo dostrzegaj=B1c jej obecno=B6=E6. Zofia wspomina=B3a ze = =B6miechem: „Pomy=B6l=20 tylko, ksi=B1=BF=EA, kr=F3lewskie auto, dwie utytu=B3owane damy, = kt=F3re maj=B1 ze sob=B1=20 tylko dziecko i brudny nocnik. Szcz=EA=B6cie, =BFe sam = ksi=B1=BF=EA nie wyjecha=B3 po=20 nas na stacj=EA. To by=B3aby katastrofa”.
Kair powita=B3 = je po kr=F3lewsku.=20 Zar=F3wno przy wyje=BCdzie z dworca, jak i na ka=BFdym = skrzy=BFowaniu, gdy=20 przedzierali si=EA przez zat=B3oczone, ha=B3a=B6liwe miasto, = policjanci oddawali=20 im honory. Samoch=F3d zatrzyma=B3 si=EA przed niewielk=B1, = nowoczesn=B1 will=B1 na=20 przedmie=B6ciu, obok pa=B3acu Koubbeh – jednej z rezydencji = kr=F3la Faruka.=20 Willa, kt=F3r=B1 ksi=B1=BF=EA odst=B1pi=B3 im na kilka miesi=EAcy, = sta=B3a w ma=B3ym, pi=EAknie=20 utrzymanym ogrodzie. Jej wn=EAtrze przystrojono kwiatami i koszami = owoc=F3w=20 ustawionymi na stolikach. Kucharz, suffragi (czyli = s=B3u=BF=B1cy) oraz=20 nocny str=F3=BF wyszli im na spotkanie. W lod=F3wce czeka=B3 = zmro=BFony szampan. Po=20 prawie dw=F3ch latach n=EAdzy i niepewno=B6ci od czasu ucieczki z = Polski=20 wszystko to wygl=B1da=B3o jakby si=EA zi=B6ci=B3 sen, wi=EAc = kobiety zanurzy=B3y si=EA w=20 luksusie.
„Mieszkamy w cudownej, rozkosznej willi, = kt=F3ra ca=B3a pozostaje=20 do naszej dyspozycji. Mamy wspania=B3=B1 i nadzwyczaj dobrze = u=B3o=BFon=B1 s=B3u=BFb=EA,=20 nie wyobra=BFasz sobie nawet, jakie smako=B3yki przygotowuje nam = kucharz –=20 pisa=B3a Zofia do Andrzeja 7 lipca 1941 roku, tu=BF po = przyje=BCdzie. – Czuj=EA=20 si=EA jak w bajce”.
Ksi=B1=BF=EA Youssef, niski, = szykowny, siwow=B3osy d=BFentelmen=20 ko=B3o sze=B6=E6dziesi=B1tki, ubrany w tweedowy garnitur i, mimo = upa=B3u, jedwabny=20 fez z fr=EAdzlami, przyszed=B3 si=EA przywita=E6 po trzech dniach. = Szczup=B3y,=20 wyprostowany, o wielkim ko=B6cistym nosie i przystrzy=BFonym = w=B1sie, m=F3wi=B3=20 p=B3ynnie po angielsku i francusku. Rozmawiali o podr=F3=BFy z = Jerozolimy, o=20 =BFyciu Polek na uchod=BCstwie przez ostatnie dwa lata i wyprawach = ksi=EAcia na=20 polowania do Polski przed wojn=B1. Ksi=B1=BF=EA poprosi=B3, =BFeby = korzysta=B3y z willi=20 tak d=B3ugo, jak b=EAd=B1 chcia=B3y. Przed wyj=B6ciem dyskretnie = wr=EAczy=B3 Zofii=20 kopert=EA z pieni=EAdzmi i obieca=B3 Chouquette znale=BC=E6 = niani=EA dla mnie. I=20 faktycznie, nied=B3ugo potem pojawi=B3a si=EA niania, =AFyd=F3wka. = Mia=B3em jedena=B6cie=20 miesi=EAcy i dzi=EAki niej pierwsze s=B3owa wypowiedzia=B3em w = jidysz. Wszyscy=20 nazywali mnie wtedy Bubi Pasza albo Baby Lord i przydomki = przylgn=EA=B3y,=20 chocia=BF mi=EAdzy sob=B1 Zofia i Chouquette nadal nazywa=B3y mnie = Gnomkiem.
Nie=B3atwo si=EA mieszka=B3o szwagierkom pod jednym = dachem. Udawa=B3o=20 im si=EA zachowa=E6 pok=F3j dzi=EAki temu, =BFe pozostawa=B3y na = oficjalnej stopie,=20 tak jak za=BF=B1da=B3a Zofia. Zofia uzna=B3a ksi=EAcia za = czaruj=B1cego. Napisa=B3a do=20 Andrzeja, =BFe przyszed=B3 na herbat=EA z ogromnym pud=B3em = czekoladek i dwoma=20 flakonami francuskich perfum oraz wielk=B1 butl=B1 angielskiej = wody=20 kolo=F1skiej. Zaopatrywa=B3 r=F3wnie=BF kobiety w ameryka=F1skie = papierosy i=20 francuskie wino, kt=F3re codziennie dostarczano do willi. = Ksi=B1=BF=EA regularnie=20 dzwoni=B3 i cz=EAsto zostawia=B3 koperty. Co kilka dni = przysy=B3a=B3 samoch=F3d z=20 koszami kwiat=F3w i owoc=F3w i spe=B3nia=B3 wszystkie =BFyczenia = Polek. Zofia bardzo=20 polubi=B3a szczodrego gospodarza. „Ksi=B1=BF=EA jest dla = mnie dobry jak ojciec i=20 nie znajduj=EA s=B3=F3w, by mu dzi=EAkowa=E6 – pisa=B3a rok = po przyje=BCdzie do Kairu. –=20 Nieba bym mu przychyli=B3a. Ma w sobie cudown=B1 delikatno=B6=E6 i = dar=20 dobroci”.
W Kairze panowa=B3a euforia i wojenny zapa=B3. = Chocia=BF Egipt nie=20 odgrywa=B3 =BFadnej roli w konflikcie, a Kair nie zosta=B3 nigdy = zaatakowany,=20 znajdowa=B3 si=EA pod kontrol=B1 brytyjsk=B1 i Brytyjczycy = stworzyli tam centrum=20 dowodzenia kampani=B1 przeciwko W=B3ochom i Niemcom w = p=F3=B3nocnej Afryce. Mimo=20 =BFe walki toczy=B3y si=EA setki kilometr=F3w dalej, to na = zat=B3oczonych ulicach=20 Kairu Egipcjanie w d=B3ugich bia=B3ych szatach mieszali si=EA z = wieloj=EAzycznym=20 t=B3umem =BFo=B3nierzy Wielkiej Brytanii, Australii, RPA, Indii i = Nowej=20 Zelandii, jak r=F3wnie=BF Polak=F3w, Czech=F3w, Grek=F3w i Wolnych = Francuz=F3w.=20 Przyje=BFd=BFali tu na przepustki z frontu i sprawiali, =BFe w = mie=B6cie panowa=B3a=20 radosna atmosfera =B6wi=EAta.
Zofia i Chouquette wkr=F3tce = wesz=B3y w=20 najelegantsze kr=EAgi. Poniewa=BF by=B3y go=B6=E6mi rodziny = kr=F3lewskiej, domy=20 egipskiej elity stan=EA=B3y przed nimi otworem, a uroda i wdzi=EAk = Polek zyska=B3y=20 im ogromn=B1 popularno=B6=E6 w=B6r=F3d brytyjskich oficer=F3w i = dyplomat=F3w.=20 Brytyjczycy zapraszali je do Gezira Sporting Club na wyspie na = Nilu, gdzie=20 mie=B6ci=B3 si=EA tor wy=B6cigowy, boiska do gry w polo, pola = golfowe i do=20 krykieta, korty tenisowe i basen. Pi=B3y herbat=EA i jad=B3y = ciastka z=20 czekoladowym kremem z koptyjskim damami w kosmopolitycznym = towarzystwie w=20 Groppi, gdzie w zacisznych zakamarkach ogrodu mo=BFna by=B3o = zobaczy=E6=20 egipskich pasz=F3w popijaj=B1cych kaw=EA ze swoimi kochankami. = Gaw=EAdzi=B3y z=20 przyjaci=F3=B3mi nad d=BFinem z tonikiem na tarasie hotelu = Shepard, maj=B1c widok=20 na zat=B3oczon=B1 ulic=EA Ibrahima Paszy. Przygrywa=B3o tam trio = fortepianowe, a=20 eleganckie panie, s=B1cz=B1c herbat=EA w wiklinowych fotelach, = oczekiwa=B3y, =BFe=20 kto=B6 zaprosi je na wiecz=F3r. W Continental-Savoy, prowadzonym = przez=20 sympatycznego Szwajcara Freddy’ego Hoffmana, jada=B3y pod = gwiazdami kolacje=20 w restauracji na dachu i ta=F1czy=B3y w nocnym klubie. Ze = znajomymi odbywa=B3y=20 rundki po klubach: Turf, Club Royale de Chasse et de Peche, = Muhammad Ali=20 Club, a tak=BFe Scarabee, Kit-Kat czy Deck Clu – na = pok=B3adzie =B3odzi=20 zacumowanych przy brzegu Nilu.
Ich =BFycie nie ogranicza=B3o = si=EA wy=B3=B1cznie=20 do zabaw. Chouquette pracowa=B3a za dwadzie=B6cia pi=EA=E6 = funt=F3w miesi=EAcznie jako=20 maszynistka i sekretarka w polskim sztabie, kt=F3ry mie=B6ci=B3 w = willi na=20 Zamaleku, w dzielnicy mieszkalnej. Po jakim=B6 czasie pomog=B3a = zdoby=E6 tam=20 prac=EA Ewie Thullie, przyjaci=F3=B3ce z dzieci=F1stwa z Warszawy = i synowej=20 polskiego genera=B3a. Zna=B3y si=EA od sz=F3stego roku =BFycia i = je=BCdzi=B3y razem na=20 =B3y=BFwach na odkrytym lodowisku w Warszawie.
Ewa dobrze = wspomina=20 Chouquette z kairskich czas=F3w:
Prze=BFy=B3y=B6my z ni=B1 = mn=F3stwo zabawnych=20 sytuacji, zw=B3aszcza w pracy. By=B3y=B6my m=B3ode i atrakcyjne i = =BFo=B3nierzom si=EA=20 wydawa=B3o, =BFe mog=B1 nas podej=B6=E6 i po=BFre=E6 […]. = M=F3j m=B1=BF by=B3 w armii, m=B1=BF=20 Chouquette te=BF […].
Chouquette by=B3a przemi=B3=B1 = osob=B1. Atrakcyjn=B1, o=20 doskona=B3ych manierach. Bardzo dba=B3a o wygl=B1d. Mia=B3a = pi=EAkn=B1 figur=EA. Ka=BFdy=20 j=B1 lubi=B3 z powodu jej wdzi=EAku. By=B3a bardzo inteligentna, = pomocna i=20 przyjazna. Je=B6li mog=B3a co=B6 dla kogo=B6 zrobi=E6, zawsze = robi=B3a to z=20 ochot=B1.
Uwielbia=B3a ta=F1czy=E6. Uwielbia=B3a swoje =BFycie. = By=B3a m=B3oda i w=20 zasadzie dopiero w Kairze zyska=B3a swobod=EA, gdy=BF jako dziecko = by=B3a=20 wychowywana surowo przez matk=EA, teraz za=B6 pozna=B3a smak = wolno=B6ci i cieszy=B3a=20 si=EA =BFyciem.
Jedyn=B1 osob=B1, kt=F3ra cierpia=B3a z powodu = rozrywkowego =BFycia=20 Chouquette by=B3em ja, Gnomek. Zofia i Ewa cz=EAsto zajmowa=B3y = si=EA mn=B1, gdy=20 Chouquette wychodzi=B3a. Ewa pami=EAta, =BFe pewnego razu = zachorowa=B3em, mia=B3em=20 czterdzie=B6ci stopni gor=B1czki. Mimo to Chouquette ub=B3aga=B3a = j=B1, =BFeby si=EA mn=B1=20 zaj=EA=B3a, za=B6 sama pojecha=B3a na przyj=EAcie do Aleksandrii = odleg=B3ej o trzy=20 godziny jazdy samochodem. „By=B3e=B6 smutnym ma=B3ym = ch=B3opczykiem, cz=EAsto=20 p=B3aka=B3e=B6. Zawsze by=B3o mi ci=EA =BFal”, wspomina=B3a = Ewa.
Zofia r=F3wnie=BF=20 znalaz=B3a zaj=EAcie. Pracowa=B3a jako ochotniczka w = Mi=EAdzynarodowym Czerwonym=20 Krzy=BFu – zajmowa=B3a si=EA poszukiwaniem zaginionych = alianckich =BFo=B3nierzy –=20 oraz pomaga=B3a w kantynie wojskowej. Przy=B3=B1czy=B3a si=EA do = grupy Brytyjek,=20 kt=F3re odwiedza=B3y rannych =BFo=B3nierzy w szpitalu, = rozmawia=B3y z nimi oraz=20 rozdawa=B3y papierosy i zapa=B3ki z ma=B3ych tacek, kt=F3re = nosi=B3y przed sob=B1 jak=20 bileterki w kinie. Zofi=EA i bardziej odporne panie poproszono o = odwiedziny=20 na oddziale dla poparzonych. By=B3o to ci=EA=BFkie zadanie. = Przedtem dosta=B3y do=20 przeczytania broszury, jak nale=BFy si=EA zachowywa=E6: nie = okazywa=E6 emocji,=20 utrzymywa=E6 pogodny wyraz twarzy, uwa=BFa=E6 na to, co si=EA = m=F3wi, nie komentowa=E6=20 wygl=B1du =BFo=B3nierzy ani nie u=BFywa=E6 lusterek, =BFeby nie = mogli zobaczy=E6 swojego=20 odbicia.
Odwiedziny te przesz=B3y wszelkie wyobra=BFenia Zofii. = „Wchodzisz=20 tam i widzisz m=EA=BFczyzn, kt=F3rych wieku nie potrafisz = okre=B6li=E6. Maj=B1 r=EAce=20 jak szpony i twarze bez ust oraz tylko kawa=B3ek nosa, brakuje im = uszu, a=20 ga=B3ki oczne pokrywa przezroczysta warstwa sk=F3ry”. By=B3a = poruszona ich=20 odwag=B1 i sta=B3a si=EA regularnym go=B6ciem na = oddziale.
W=B6r=F3d najci=EA=BFej=20 rannych znajdowa=B3 si=EA Richard Wood, najm=B3odszy syn lorda = Halifaksa, by=B3ego=20 brytyjskiego ministra spraw zagranicznych i =F3wczesnego = ambasadora w=20 Waszyngtonie. Zofia zaprzyja=BCni=B3a si=EA z Simem Favershamem, = zi=EAciem=20 Halifaksa, a on poprosi=B3 j=B1, =BFeby odwiedzi=B3a jego szwagra. = Wood zosta=B3=20 zraniony przez pocisk, kt=F3ry nie eksplodowa=B3, ale = zmia=BFd=BFy=B3 mu obie nogi=20 niemal do bioder.
Pierwsza wizyta by=B3a dla Zofii bardzo = trudna. „Po co=20 pani do mnie przysz=B3a? Lituje si=EA pani nade mn=B1?” = Dopiero po jakim=B6 czasie=20 j=B1 zaakceptowa=B3, a ona obdarzy=B3a go g=B3=EAbokim uczuciem. = „Pokocha=B3am go=20 ca=B3ym sercem i bardzo podziwia=B3am za jego odwag=EA i = wspania=B3y charakter,=20 kt=F3ry nigdy nie pozwala=B3 mu korzysta=E6 z = przywilej=F3w”. Richard pokaza=B3 jej=20 list od matki, lady Halifax, kt=F3ra chcia=B3a uzyska=E6 zgod=EA = na przyjazd do=20 Kairu. Z jej pozycj=B1 nie mia=B3aby z tym wi=EAkszych = trudno=B6ci, ale syn=20 odpisa=B3, =BFe skoro inni ranni nie mog=B1 zobaczy=E6 si=EA z = matkami, on nie =BFyczy=20 sobie, by do niego przyje=BFd=BFa=B3a.
Zofia kupowa=B3a w = imieniu rannych=20 prezenty, kt=F3re oni posy=B3ali do dom=F3w, i zabiera=B3a = rekonwalescent=F3w na=20 spacery. Znajomy po=BFycza=B3 jej na weekendy samoch=F3d, wi=EAc = zabiera=B3a za=20 ka=BFdym razem jednego chorego na w=F3zku i dw=F3ch chodz=B1cych. = Jechali do=20 hotelu Shepheards lub pobliskich ogrod=F3w Ezbekieh, gdzie = przechadza=B3y si=EA=20 gazele, albo udawali si=EA do zoo, pili tam herbat=EA i karmili = kaczki.
W=20 listopadzie 1941 roku do Kairu przyjecha=B3 genera=B3 = W=B3adys=B3aw Sikorski,=20 premier polskiego rz=B1du na uchod=BCstwie i naczelny w=F3dz. = Zofia i Chouquette=20 zosta=B3y zaproszone na spotkanie z nim. Sikorski by=B3 = charyzmatyczn=B1=20 postaci=B1 i Zofia go wielbi=B3a. Genera=B3 pyta=B3, jak widz=B1 = przysz=B3=B1=20 Polsk=EA.
– Uwa=BFa pani, =BFe ma by=E6 taka jak przed = wojn=B1?
– Nie –=20 odpowiedzia=B3a Zofia.
– Co takiego? Jest pani = komunistk=B1? – Wpatrywa=B3=20 si=EA w ni=B1 przenikliwie b=B3=EAkitnymi oczami.
– Nie, = ale mimo wszystko=20 uwa=BFam, =BFe nikt nie powinien posiada=E6 wi=EAcej, ni=BF jest w = stanie=20 nadzorowa=E6, kocha=E6 i w=B3a=B6ciwie dogl=B1da=E6 – = odpowiedzia=B3a. Doda=B3a te=BF, =BFe=20 cz=EA=B6=E6 maj=B1tk=F3w nie jest w=B3a=B6ciwie zarz=B1dzana, =BFe = nieobecni w=B3a=B6ciciele=20 tylko je eksploatuj=B1 i =BFe taka sytuacja jest nie do = przyj=EAcia.
– Dziwne=20 to s=B3ysze=E6 z pani ust, hrabino – rzek=B3 Sikorski i = zapyta=B3, co Zofia robi w=20 Kairze.
Odpowiedzia=B3a, =BFe pracuje w Mi=EAdzynarodowym = Czerwonym=20 Krzy=BFu.
– A czemu nie w polskim?
– Bo tu = Polskiego Czerwonego Krzy=BFa=20 nie ma.
– W takim razie trzeba go = zorganizowa=E6.
– A mo=BFemy?
–=20 Tak, oczekuj=EA, =BFe pani si=EA tym zajmie.
Zofia podj=EA=B3a = wyzwanie.=20 Poprosi=B3a Sikorskiego, by upowa=BFni=B3 personel egipskiego = oddzia=B3u do=20 noszenia mundur=F3w khaki i kr=F3tkich skarpet zamiast = ci=EA=BFkich b=B3=EAkitnych=20 mundur=F3w marynarki oraz po=F1czoch u=BFywanych w Londynie, = gdy=BF w Kairze jest=20 na to za gor=B1co. Zgodzi=B3 si=EA.
– Chcia=B3abym = prosi=E6 pana o co=B6 jeszcze –=20 doda=B3a. – Czy mogliby=B6my zrezygnowa=E6 w naszym = Czerwonym Krzy=BFu ze=20 wszelkich rang?
– S=B3ucham? Chyba jednak jest pani = komunistk=B1!
– Nie,=20 nie jestem, ale z uwagi na m=F3j do=B6=E6 m=B3ody wiek i m=EA=BFa = w stopniu zaledwie=20 kaprala, mog=B3yby powsta=E6 niesnaski, gdybym jako organizatorka = i szefowa=20 Czerwonego Krzy=BFa mia=B3a przewy=BFsza=E6 rang=B1 = przyje=BFd=BFaj=B1ce tu w przysz=B3o=B6ci=20 o wiele starsze ode mnie damy, kt=F3rych m=EA=BFowie to = pu=B3kownicy, majorzy i=20 genera=B3owie. Nie pro=B6ciej zrezygnowa=E6 ze stopni?
I z tym = Sikorski si=EA=20 zgodzi=B3.
Chouquette przedstawi=B3a mnie Sikorskiemu. Mia=B3em = czterna=B6cie=20 miesi=EAcy. Genera=B3 wzi=B1=B3 mnie na r=EAce i zawiesi=B3 mi na = szyi ma=B3y z=B3oty=20 krzy=BFyk na =B3a=F1cuszku.
– Mam nadziej=EA, =BFe = wyro=B6niesz na wielkiego=20 patriot=EA – powiedzia=B3.
Nosi=B3em ten krzy=BFyk przez = kilkana=B6cie lat, potem=20 przypadkowo dotkn=B1=B3em nim do kratki elektrycznego kominka i = si=EA stopi=B3.=20 Zawsze jednak pami=EAtam o =BFyczeniu Sikorskiego.
Organizacja = oddzia=B3u=20 Polskiego Czerwonego Krzy=BFa okaza=B3a si=EA trudniejsza, ni=BF = Zofia=20 przypuszcza=B3a. Po wyje=BCdzie Sikorskiego prawie codziennie = chodzi=B3a do=20 polskiego poselstwa sprawdzi=E6, czy nadesz=B3y niezb=EAdne = pe=B3nomocnictwa i=20 pieni=B1dze od Czerwonego Krzy=BFa z Londynu. Dopiero po kilku = miesi=B1cach,=20 p=F3=BCn=B1 wiosn=B1 1942 roku, przylecia=B3 z Londynu urz=EAdnik = Czerwonego Krzy=BFa,=20 Modrzewski, b=EAd=B1cy w drodze do Iranu, gdzie mia=B3 zaj=B1=E6 = si=EA spraw=B1 polskich=20 =BFo=B3nierzy i cywil=F3w ewakuowanych tam ze Zwi=B1zku = Radzieckiego.
Stalin po=20 dokonaniu z Hitlerem rozbioru Polski deportowa=B3 w latach = 1939–1941 do=20 gu=B3ag=F3w p=F3=B3tora miliona Polak=F3w. Jednak doprowadzony do = desperacji, kiedy=20 Hitler zaatakowa=B3 Zwi=B1zek Radziecki i zagrozi=B3 Moskwie, = radziecki=20 przyw=F3dca zawar=B3 uk=B3ad z polskim rz=B1dem w Londynie i = aliantami. Zgodzi=B3=20 si=EA z Sikorskim w sprawie utworzenia armii z polskich = wi=EA=BCni=F3w gu=B3agu i=20 pozwoli=B3 wreszcie na ewakuacj=EA stu dwudziestu tysi=EAcy = Polak=F3w do Iranu,=20 gdzie mieli sformowa=E6 wojsko pod auspicjami = Brytyjczyk=F3w.
Do Iranu=20 nap=B3ywali ludzie wyg=B3odzeni, obdarci i chorzy. Modrzewski = mia=B3 pom=F3c przy=20 zak=B3adaniu dla nich oboz=F3w i punkt=F3w medycznych. Zabra=B3 na = kilka tygodni=20 do Teheranu Chouquette, =BFeby mu pomog=B3a. Zostawi=B3a mnie w = Kairze. Kiedy=20 podros=B3em, powiedziano mi, =BFe przyja=BCni=B3a si=EA z szachem = i je=BCdzi=B3a z nim=20 konno. Wietrzono romans. Zofia robi=B3a aluzje, pisz=B1c do = Andrzeja o li=B6cie,=20 jaki otrzyma=B3a od Chouquette z Teheranu: „Jest bardzo = zaj=EAta w tym=20 Teheranie, szczeg=F3lnie wizytami czy raczej audiencjami u szacha = perskiego.=20 Wi=EAksz=B1 cz=EA=B6=E6 swojego listu po=B6wi=EAci=B3a opisowi = jego ocz=F3w. Jest nim bardzo=20 zauroczona”.
Okaza=B3o si=EA, =BFe Modrzewski zapomnia=B3 = przywie=BC=E6 Zofii=20 akredytacj=EA Czerwonego Krzy=BFa i m=F3g=B3 jej zostawi=E6 = pi=EA=E6 funt=F3w na=20 uruchomienie oddzia=B3u w Kairze. Sugerowa=B3, =BFeby zwr=F3ci=B3a = si=EA o pomoc=20 finansow=B1 do Brytyjczyk=F3w.
– Spodziewa si=EA pan, = =BFe zwr=F3c=EA si=EA o pomoc=20 finansow=B1 na zorganizowanie Polskiego Czerwonego Krzy=BFa bez = dokument=F3w i=20 akredytacji? – zdenerwowa=B3a si=EA Zofia.
Modrzewski = obieca=B3, =BFe=20 dopilnuje, by wys=B3ano dokumenty z Londynu i zapyta=B3, na co = zamierza wyda=E6=20 pieni=B1dze.
– Chce pan wiedzie=E6? – spyta=B3a = gniewnie. – Kupi=EA wielki=20 bukiet kwiat=F3w, p=F3jd=EA do =BFony ambasadora brytyjskiego i = poprosz=EA j=B1, =BFeby=20 wzi=EA=B3a mnie pod swoje skrzyd=B3a, bo nie mog=EA uruchomi=E6 = Polskiego Czerwonego=20 Krzy=BFa bez dokument=F3w i pe=B3nomocnictw, ale mo=BFe uda si=EA = to z pomoc=B1=20 brytyjskiej ambasady.
– Co takiego? Zamierza wyda=E6 pani = pieni=B1dze na=20 kwiaty?
– Tak. I to wy=B3=B1cznie z pana winy.
Zofia = przyja=BCni=B3a si=EA z=20 lady Lampson, =BFon=B1 ambasadora, W=B3oszk=B1. Kiedy ofiarowa=B3a = jej olbrzymi=20 bukiet kwiat=F3w, lady Lampson zadzwoni=B3a do sir Duncana = Mackenziego z=20 Brytyjskiego Czerwonego Krzy=BFa, a ten za=B3atwi=B3 Zofii ma=B3y = lokal na biuro i=20 wielk=B1 wojskow=B1 ci=EA=BFar=F3wk=EA. Zofia przyst=B1pi=B3a do = pracy. Sama je=BFd=BF=B1c=20 ci=EA=BFar=F3wk=B1, przeprowadzi=B3a zbi=F3rk=EA ubra=F1 dla = uchod=BCc=F3w w Iranie. Nieznany=20 ofiarodawca op=B3aci=B3 rachunki biura za pr=B1d, przyjaciele = kupili maszyn=EA do=20 pisania i maszyn=EA do szycia, kilka os=F3b zgodzi=B3o si=EA = wsp=F3=B3pracowa=E6 po par=EA=20 godzin dziennie.
I tak, zanim odby=B3o si=EA pierwsze zebranie = komitetu=20 kairskiego oddzia=B3u Polskiego Czerwonego Krzy=BFa, biuro by=B3o = ju=BF cz=EA=B6ciowo=20 wyposa=BFone, a na zewn=B1trz sta=B3a ci=EA=BFar=F3wka w po=B3owie = zape=B3niona ubraniami=20 gotowymi do wys=B3ania dla polskich uchod=BCc=F3w ze Zwi=B1zku = Radzieckiego. Zofia=20 by=B3a pe=B3na entuzjazmu i rado=B6ci ze swojej pierwszej = prawdziwej pracy i tak=20 zaj=EAta, =BFe – jak napisa=B3a Andrzejowi – nie = mog=B3a spotka=E6 si=EA z nim w=20 Palestynie.
Pomimo i=BF w Jerozolimie powiedzia=B3a mu, =BFe = nie uwa=BFa si=EA=20 ju=BF za jego =BFon=EA, wci=B1=BF pisa=B3a do niego prawie = codziennie pe=B3ne czu=B3o=B6ci i=20 nostalgii listy. „Najdro=BFszy Kaziu – zwraca=B3a = si=EA do niego, u=BFywaj=B1c=20 intymnego przydomka kilka tygodni po przyje=BCdzie do Kairu = – nie wiem, czy=20 nie znudzi=B3a ci=EA ju=BF moja codzienna korespondencja = […], ale jeste=B6 r=F3wnie=20 milcz=B1cy, jak tajemniczy, i nie mam od ciebie =BFadnych = wie=B6ci. Kaziu, b=B1d=BC=20 mi=B3y i pisz, dobrze?”
17 stycznia 1942 roku, kiedy = walczy=B3 na pustyni,=20 napisa=B3a do niego nami=EAtny list. By=B3a to siedemnasta = rocznica ich=20 poznania, gdy Andrzej przyjecha=B3 do Dukli na polowanie na wilki. = Napisa=B3a=20 mu, =BFe t=EAskni i pragnie, aby odwiedzi=B3 j=B1 w Kairze. = „Kaziu m=F3j, t=EAskni=EA=20 bardzo i chcia=B3abym, =BFeby=B6my sp=EAdzili jeden dzie=F1 tylko = we dwoje, jak za=20 dawnych czas=F3w”.
Andrzej przyjecha=B3 na przepustk=EA, = ale wyszed=B3 z=20 Chouquette, a nie z Zofi=B1. Doprowadzi=B3o to do ostrego = spi=EAcia mi=EAdzy=20 szwagierkami. Tego dnia, kiedy Andrzej o=B6wiadczy=B3, =BFe musi = wraca=E6 do=20 swojego pu=B3ku, Chouquette poprosi=B3a Zofi=EA, by si=EA mn=B1 = zaj=EA=B3a wieczorem.=20 Powiedzia=B3a, =BFe z kim=B6 si=EA um=F3wi=B3a. By=B3em chory i = niespokojny, wi=EAc Zofia=20 nie spa=B3a. P=F3=BCno w nocy us=B3ysza=B3a samoch=F3d cicho = podje=BFd=BFaj=B1cy pod bram=EA=20 willi i jak kto=B6 wchodzi do domu przez okno na dole. = Zastanawia=B3a si=EA,=20 dlaczego samoch=F3d nie zatrzyma=B3 si=EA przy frontowych = drzwiach. Wtedy do=20 niej dotar=B3o, =BFe Chouquette i Andrzej musieli j=B1 = ok=B3ama=E6. Nast=EApnego dnia=20 za=BF=B1da=B3a od szwagierki, =BFeby przestrzega=B3a ich umowy o = przyzwoitym=20 zachowaniu wobec siebie.
Podczas przepustki Andrzeja = ksi=B1=BF=EA Youssef=20 Kamal ed-Dine zabra=B3 ca=B3=B1 tr=F3jk=EA na wycieczk=EA po = G=F3rnym Egipcie.=20 Podr=F3=BFowali prywatnym poci=B1giem ksi=EAcia, wyposa=BFonym w = salonk=EA, jadalni=EA i=20 luksusowe przedzia=B3y sypialne. Na stacjach, gdzie si=EA = zatrzymywali,=20 rozwijano czerwony chodnik przed wagonem, a obs=B3uga ustawia=B3a = si=EA wzd=B3u=BF=20 peronu, witaj=B1c ksi=EAcia. W Luksorze ksi=B1=BF=EA osobi=B6cie = oprowadza=B3 Polak=F3w po=20 staro=BFytnych zabytkach, u=BFywaj=B1c laski do wskazywania co = ciekawszych=20 obiekt=F3w.
Zofia nadal pisa=B3a do Andrzeja po jego = wyje=BCdzie z Kairu, ale=20 nie mia=B3o to wi=EAkszego sensu. Podczas nast=EApnej wizyty w = Kairze na=20 pocz=B1tku 1942 roku Andrzej powiedzia=B3, =BFe przyje=BFd=BFa = jego przyjaciel z=20 Oksfordu, Angus McKinnon, kt=F3ry b=EAdzie pe=B3ni=B3 funkcj=EA = adiutanta genera=B3a=20 Claude’a Auchinlecka, g=B3=F3wnodowodz=B1cego brytyjskimi = si=B3ami na Bliskim=20 Wschodzie.
– Na pewno zakocha si=EA w jednej z was = – za=BFartowa=B3 i=20 zwracaj=B1c si=EA do Chouquette, kiwn=B1=B3 g=B3ow=B1. – W = tobie.
A niech mnie=20 diabli, pomy=B6la=B3a Zofia, zrobi=EA wszystko, =BFeby ten facet = zakocha=B3 si=EA we=20 mnie.
By=B3 to punkt zwrotny w jej =BFyciu, postanowi=B3a, =BFe = odt=B1d staje si=EA=20 ca=B3kowicie niezale=BFna. McKinnon rzeczywi=B6cie si=EA w niej = zakocha=B3 i Zofia=20 nawi=B1za=B3a sw=F3j pierwszy romans, starannie dbaj=B1c o to, = =BFeby wszyscy si=EA o=20 tym dowiedzieli. Chocia=BF nadal pisywa=B3a do Andrzeja, robi=B3a = to rzadziej, a=20 jej listy bywa=B3y ostre: „Ju=BF wiem o twoim flircie z C. = Badeni-Baworowsk=B1 –=20 informowa=B3a go z Jerozolimy w czerwcu 1942 roku. – Nie = aprobuj=EA tego. Ale=20 r=F3b, co chcesz, ze swoim =BFyciem”.
Miesi=B1c = p=F3=BCniej napisa=B3a, =BFe jad=B3a=20 kolacj=EA z McKinnonem, kiedy przyjecha=B3 do Kairu. „By=B3 = milszy ni=BF=20 kiedykolwiek […]. Wydaje mi si=EA, =BFe teraz Angus znajduje = si=EA ju=BF naprawd=EA=20 pod moim urokiem. Prawdopodobnie dlatego, =BFe to dla mnie ju=BF = nic nie=20 znaczy”.
W rzeczywisto=B6ci prze=BFywa=B3a = najpi=EAkniejsze chwile w =BFyciu.=20 Je=BCdzi=B3a z przyj=EAcia na przyj=EAcie: „Czuj=EA si=EA = jak w niebie. Dzie=F1 w dzie=F1=20 bawi=EA si=EA doskonale – pisa=B3a. – Najpierw siedem = godzin w pracy (jak siedem=20 chudych kr=F3w z Biblii), a potem hajda! Na sen zostaje bardzo = ma=B3o=20 czasu”.
Kilka tygodni po przyje=BCdzie Zofii ksi=B1=BF=EA = Ali Khan, syn i=20 spadkobierca niewiarygodnie bogatego Agi Khana, przyw=F3dcy sekty=20 ismailit=F3w, zabra=B3 j=B1 na przeja=BFd=BFk=EA swoim samolotem. = To by=B3 jej pierwszy=20 lot i ogromnie jej si=EA podoba=B3o.
Zaprzyja=BCni=B3a si=EA z = genera=B3em=20 Stone’em, dow=F3dc=B1 si=B3 brytyjskich w Egipcie, i jego = adiutantem Tinym=20 Burtonem. Kiedy Andrzej by=B3 w Tobruku, przej=EAta napisa=B3a, = =BFe wys=B3ali mu=20 skrzynk=EA whisky.
Pami=EAtaj, Kaziu, gdy ta whisky do ciebie = dotrze, wypij=20 jednego za zdrowie swojej =BFony, poniewa=BF, musz=EA si=EA = pochwali=E6, to w=B3a=B6nie=20 ona ci j=B1 za=B3atwi=B3a. No i nie wiem, czy nie powiniene=B6 = wys=B3a=E6 jej=20 odznaczenia: Wielkiego Korka Wody Szcz=EA=B6cia […]. = =A6ni=EA o orderze, kt=F3ry=20 wiruje jak ma=B3y wiatraczek.
Wzi=EA=B3a r=F3wnie=BF udzia=B3 w = zaimprowizowanym=20 wyst=EApie w operze, kiedy kierownik teatru niespodziewanie = wypchn=B1=B3 j=B1 na=20 scen=EA, =BFeby zapowiedzia=B3a program na gwiazdkowej gali w 1941 = roku.
Nie=20 potrafi=EA opisa=E6 tremy, jaka mnie ogarn=EA=B3a, gdy po raz = pierwszy w =BFyciu=20 sta=B3am w =B6wietle reflektor=F3w – pisa=B3a do Andrzeja. = – Nawet teraz serce=20 szybciej mi bije na sam=B1 my=B6l […]. Wyobra=BFasz sobie = swojego Koteczka na=20 scenie? A teatr by=B3 pe=B3ny po brzegi […]. Jeszcze teraz, = chocia=BF jest ju=BF=20 po p=F3=B3nocy, wci=B1=BF odbieram telefony z gratulacjami.
Na = przyj=EAciu=20 wydanym przez Marie Riaz, jedn=B1 z najbogatszych kairskich dam, = pozna=B3a=20 egipsk=B1 kr=F3low=B1 Farid=EA. Obecny by=B3 r=F3wnie=BF kr=F3l = Faruk. Kr=F3lowa Farida jako=20 muzu=B3manka nie mog=B3a pokazywa=E6 si=EA publicznie. Podczas = ta=F1ca podesz=B3a do=20 Zofii dama dworu i zaprosi=B3a j=B1 na g=F3r=EA, gdzie w pokoju = samotnie=20 przebywa=B3a kr=F3lowa. W=B3adczyni lubi=B3a wyrywa=E6 si=EA ze = swojej z=B3otej klatki,=20 potajemnie przychodzi=B3a na przyj=EAcia i obserwowa=B3a ludzi z = ukrycia. Obie=20 kobiety przygl=B1da=B3y si=EA ta=F1cz=B1cym na parkiecie schowane = za kwiatami w=20 donicach. Widzia=B3y tylko nogi tancerzy, ale Zofia potrafi=B3a je = zidentyfikowa=E6 i informowa=B3a kr=F3low=B1, z kim ta=F1czy = kr=F3l.
Po jakim=B6=20 czasie otrzyma=B3a zaproszenie od kr=F3lowej i wypi=B3a z ni=B1 = s=B3odk=B1 herbat=EA w=20 pa=B3acu Abdin, g=B3=F3wnej rezydencji kr=F3la Faruka. Kilka razy = przys=B3ano jej=20 bilet do kina. Zajmowa=B3a swoje miejsce, mi=EAdzy kilkoma pustymi = siedzeniami. Kiedy film si=EA zaczyna=B3, wchodzi=B3a kr=F3lowa = Farida i siada=B3a=20 obok. Nosi=B3a jaszmak lub kwef. „Spotka=B3am si=EA z ni=B1 = w tych okoliczno=B6ciach=20 dwa lub trzy razy – wspomina=B3a Zofia. – By=B3a = mi=B3a i pe=B3na uroku. Porusza=B3a=20 si=EA niczym gazela”.
Zofia bardzo polubi=B3a r=F3wnie=BF = kr=F3la Faruka, chocia=BF=20 Brytyjczycy nazywali go grubym despot=B1. „Och, Faruk jest = niezmiernie mi=B3y.=20 Niezmiernie. Bardzo zabawny cz=B3owiek”, m=F3wi=B3a. Pewnego = wieczoru bawi=B3a si=EA=20 z przyjaci=F3=B3mi w tym samym nocnym lokalu, w kt=F3rym = przebywa=B3 kr=F3l ze=20 swoimi go=B6=E6mi. Przez adiutanta zaprosi=B3 j=B1 do swego = stolika. „Wsta=B3am i=20 podesz=B3am do nich, ale nie by=B3o dla mnie pustego krzes=B3a = – wspomina=B3a=20 Zofia. – Powiedzia=B3am wi=EAc: «Skoro nie ma dla mnie = tronu, wracam do=20 swojego stolika». Wtedy kr=F3l wykrzykn=B1=B3: «Tron, = tron dla hrabiny=20 Tarnowskiej!» Naprawd=EA uwa=BFam, =BFe by=B3 bardzo = zabawny, z poczuciem humoru,=20 bardzo ludzki”.
W tym czasie uwik=B3a=B3a si=EA w sp=F3r = z polskim charg=E9=20 d’affairs Tadeuszem Zazuli=F1skim, kt=F3ry rozpowiada=B3 na = prawo i lewo, =BFe=20 wy=B6le j=B1 do Kenii, gdzie Brytyjczycy kierowali rodziny = polskich uchod=BCc=F3w=20 ewakuowanych ze Zwi=B1zku Radzieckiego. Kiedy=B6 siedzia=B3a obok = kr=F3la w nocnym=20 klubie. W=B3adca pochyli=B3 si=EA i cicho powiedzia=B3, =BFe = s=B3ysza=B3 o tych=20 gro=BCbach.
– Prosz=EA pami=EAta=E6, =BFe jest pani moim = go=B6ciem w Egipcie i=20 wbrew pani woli nikt pani st=B1d nie wy=B6le. Chyba =BFe b=EAdzie = chcia=B3a pani=20 wyjecha=E6. Prosz=EA si=EA wi=EAc nie martwi=E6.
Zofia i = Chouquette wiod=B3y w=20 Kairze tak rajskie =BFycie w=B6r=F3d licznych przyjaci=F3=B3 i = rozrywek, =BFe=20 niekt=F3rzy uwa=BFali, =BFe s=B1 zbyt beztroskie. Od Stasia wiem, = =BFe brytyjscy=20 oficerowie nazywali je bakszysz i maalesz, co po = arabsku=20 oznacza datek, napiwek oraz postaw=EA w rodzaju: „W = porz=B1dku, mniejsza o=20 to”. Wed=B3ug Stasia Zofia by=B3a wybredna: „Nie = przyj=EA=B3aby zaproszenia od=20 nikogo poni=BFej egipskiego ksi=EAcia”.
Ewa Thullie, = kt=F3ra bardzo dobrze=20 zna=B3a obie kobiety, nie zgadza=B3a si=EA z powszechn=B1 opini=B1 = na ich temat.=20 „Nie wierz=EA, =BFe Chouquette robi=B3a te wszystkie rzeczy, = o jakich gadali=20 ludzie. Ludzie lubi=B1 przesadza=E6. Chouquette prowadzi=B3a si=EA = nienagannie,=20 mia=B3a przyjaci=F3=B3, a dzi=EAki weso=B3emu usposobieniu by=B3a = po=BF=B1dan=B1=20 towarzyszk=B1. A ludzie oczywi=B6cie jej = zazdro=B6cili”.
Je=B6li chodzi o=20 Zofi=EA, Ewa bardzo j=B1 lubi=B3a, ale uwa=BFa=B3a, =BFe pod = mask=B1 weso=B3o=B6ci by=B3a=20 nieszcz=EA=B6liwa. „Nie ma rzeczy, kt=F3rej bym w Zofii nie = lubi=B3a. Nie=20 uwierzy=B3by=B6, jak by=B3a urocza i =B3adna. Naprawd=EA pi=EAkna = – m=F3wi=B3a Ewa. – By=B3a=20 bardzo nieszcz=EA=B6liwa, ale nigdy tego nie okazywa=B3a. By=B3a = silna. My=B6l=EA, =BFe=20 nie mia=B3a =B3atwego =BFycia z Andrzejem Tarnowskim, ale nigdy = si=EA nie=20 skar=BFy=B3a”.

AC/2008-04-08=20 15:36

Tytul komunikatu!=20

Komunikat!

Tytul komunikatu!=20

Komunikat!

=20

3D""=20